Promieniotwórczość minerałów

            Promieniotwórczość jest cechą charakterystyczną dla wszystkich minerałów w których składzie chemicznym występuje uran i tor. Najsilniej promieniotwórczy jest uraninit. Zawiera on 72% uranu. Silnie promieniotwórczy jest również autunit, betafit, branneryt, carnotyt, curit, euksenit, kamotoit, rutherfordyn, skłodowskit, torbernit i tujamunit. W różnym stopniu ale zawsze promieniotwórczy jest również abernathyit, aeschynit, agrineryt, allanit, althupit, andersonit, arsenuranospilit, arsenuranylit, ashanit, asselborgit, astrokyanit, bassetyt, bauranolit, bayleyit, beequerelit, bergenit, bijvoetyt, billetyt, boltwoodyt, brabantyt, brockit, ceconinoit, ceralit, clarkeit, clifforolit, cobaltozippeit, coffinit, compreignacyt, cousinit, cuproskłodowskit, curienit, czernikovit, czevkinit, davidyt, deloryit, demesmaekeryt, derriksyt, dewindtyt, dumontyt, ekanit, ewaldyt, eylettersyt, ferganit, fersmit, fosfuranylit, fourmarieryt, francevillit, francoisyt, fritscheit, furalumit, furcalit, furangit, geimselit, grayit, guilleminit, haiweeit, hallimandyt, heinrichit, hügolit, huttonit, ianthinit, iraquit, johannit, joliotyt, kahleryt, kalciouranolit, kakurmolit, kamitugait, karnasurtyt, kasolit, kirchheimeryt, kituit, kobeit, lechneryt, lepersonnit, lermontovit, liandradyt, liebigit, mckelveyit, magnesiumzippeit, margaritasyt, mauthozyt, masugit, metaankoleit, metaautunit, metahaiweit, metaheinrichit, metakahleryt, metacalcutanoit, metakirchheimeryt, metalodevit, metanovacekit, metaschoopit, metastudtyt, metatorbernit, metatujamunit, metauranocircyt, metauranopilit, metauranospinit, metavandendrisscheit, metavanmeersscheit, metavanuralit, metazelleryt, metazeuneryt, moctezumit, moluanit, morcanit, mouryt, mundyt, natroautunit, natrouranospinit, nikielzippeit, nioboaeschynit, niugjolit, novacekit, oksypetscheckit, ortobranneryt, qursinit, paraschoopit, parsonsyt, petschechit, phurcalit, pisekit, plumbobetafit, plumbopirochlor, polikraz, protasyt, przewalskit, pseudoautunit, rabbityt, rameanit, ranunculit, rauvit, revardyt, richetyt, reubaultyt, sabugalit, sabeeit, saléeit, samarskit, sarjarkit, sayryt, schabait, schmitteryt, schoepit, schröckingeryt, sedovit, seugievit, sharpit, smiernovskit, soddyit, sodium-zippeit, steacyit, strelkinit, studtyt, swamboit, swartzyt, tantalaeschynit, tantalikraz, tanteuksenit, tengchongit, thorbastnäsyt, thorianit, thornasyt, thotyt, thorogumit, thorosteenstrupin, thorutyt, threadgoldyt, tingijungit, trianguilit, tristaramit, tritomit, trögeryt, tuliokit, umbozieryt, umohoit, upalit, uramfit, uranmikrolit, uranocircyt, uranofan, uranopilit, uranospiniuranopolikraz, uranseladonit, uranosferyt, uranosilit, uranospatyt, uranospinit, urantorianit, uranotungstyt, uranpirochlor, urrichit, ursilit, uvanit, vandendrisscheit, vanmeersscheit, vanmeersscheit, vochtenit, vonuralit, vonuranylit, vjaceslavit, voglit, walpurgin, weeksyt, widenmannit, wöllsendorfit, wyartyt, xiangjangit, yttrialit, yttrobetafit, yttrokrasyt, yttropirochlor, yttrotantalit, zelleryt, zeunneryt, zincozippeit, zippeit, zirkelit, zirconolit i znucalit.

Mniej lub bardziej promieniotwórcze są również wszystkie minerały zawierające domieszki  uranu i toru. Należy do nich bastnasyt, bolivaryt, britolit, cerianit, cyrkon, fergusonit, formanit, gadolinit, hellandyt, kalciogadolinit, ksenotym, loveringit, melanoceryt, monacyt, niobit, polimignit, psylomelan, pirochlor, samarskit, scheteligit, tantalaeschynit, tantalit i tytanit,).

            Pod wpływem promieniowania jonizującego w minerałach tych może dojść do uszkodzenia a w skrajnych przypadkach nawet całkowitego zniszczenia wewnętrznej struktury krystalicznej co wywołuje wyraźną zmianę ich właściwości. Stopniowo stają się one amorficzne, kruche i nieprzezroczyste. Zanika w nich łupliwość a pojawia muszlowy przełam i szklisty połysk. Znika również ich pierwotne zabarwienie i stają się one smolisto-czarne. Co jednak ciekawe przy wszystkich tych zmianach mogą zachować pierwotną postać kryształów. Minerały w których pod wpływem promieniowania jonizującego zachodzą takie zmiany zwiemy metamiktycznymi. Zmetamiktyzowaniu ulega m. in. allanit, betafit, branneryt, czevkinit, coffinit, cyrkon, davidyt, euksenit, kobeit, liandratyt, nioboaeschynit, ortobranneryt, petschechit, pisekit, plumbobetafit, polikraz, samarskit, thoryt, thorogumit, thorosteenstrupin, thorutyt, tritomit, umbozieryt, uranmikrolit, uranpirochlor, yttrialit, yttrobetafit, yttrokrasyt, yttropirochlor, yttrotantalit, zirconolit a niekiedy również  bolivaryt, britolit, formanit, gadolinit, hellandyt, loveringit, melanoceryt, polimignit, pirochlor, scheteligit i tantalaeschynit.

            Wbrew powszechnemu mniemaniu szkodliwość minerałów uranu i toru jest zwykle niewielka. Należą one bowiem do najsłabiej promieniotwórczych substancji znanych człowiekowi. Jednakże niewłaściwe obchodzenie się lub przechowywanie takich minerałów spowoduje niewątpliwie wzrost zagrożenia. Najistotniejszy wpływ na stopień ich szkodliwości mają dwa podstawowe czynniki: masa i czas. Minerałów promieniotwórczych nie należy nigdy przechowywać w pomieszczeniach w których mieszkamy lub długo na co dzień przebywamy nawet jeżeli są to okazy niewielkie i słabo promieniotwórcze. Trzymamy je również z daleka od produktów spożywczych i materiałów fotograficznych. Po kontakcie z okazem promieniotwórczym powinno się bezzwłocznie umyć ręce a w przypadku gdy mieliśmy do czynienia z pyłem lub drobnymi okruchami (np. w czasie jego rozbijania) należy również zmienić ubranie.
Minerały promieniotwórcze najlepiej przechowywać w szczelnych ołowianych pojemnikach w miejscach niedostępnych dla dzieci i osób postronnych. Pojemniki wykonane z metali lekkich np. aluminium mimo że wyglądają efektowniej i są znacznie lżejsze absolutnie się do tego celu nie nadają. Nie tylko nie chronią one przed promieniowaniem przechowywanych w nich okazów to jeszcze pod jego wpływem emitują własne bardzo szkodliwe promieniowanie neutronowe. W przypadku gdy minerały promieniotwórcze mają być one eksponowane w ogólnodostępnych miejscach należy zadbać o jak najlepsze zabezpieczenie gablot w których będą prezentowane. Ideałem były by szyby ze szkła ołowiowego jednak ich pozyskanie jest niezwykle trudne i kosztowne. Z drugiej strony doświadczenie wskazuje że dla większości minerałów wystarcza zwykła szyba o odpowiedniej grubości (minimum 5 mm). Przy układaniu okazów w gablocie należy bezzględnie przestrzegać zasady aby nie leżały one zbyt blisko siebie. W przeciwnym wypadku emitowane przez nie promieniowanie może wzrosnąć do takiej wartości że stanie się niebezpieczne nawet dla oglądających.

JESTEŚ    GOŚCIEM