Robert Kozyrski

POPISY (OKAZOWANIA) SZLACHTY RZECZYPOSPOLITEJ

W II POŁOWIE XVII WIEKU

(wyciąg)

 

TEKST

            W XVII wieku pospolite ruszenie nie miało już swojego pierwotnego znaczenia i zwoływane było coraz rzadziej. Przestrzegano jednak obowiązku okazowania, zwanego również popisem. Był to okresowy przegląd przygotowania zbrojnego szlachty. Przy okazji pisarze ziemscy sporządzali spisy zdolnych do noszenia broni. O organizacji popisu decydował król, który na mocy postanowienia sejmu rozsyłał odpowiednie uniwersały. W okresie bezkrólewia czynność ta należała do wojewody. Początkowo popisy zwoływano nieregularnie ale z czasem nabrały charakteru stałego. Odbywały się w miejscach zwykłych zjazdów szlachty w ziemiach i województwach. Miejsce zjazdów szlachty chełmskiej wyznaczyła konstytucja sejmu warszawskiego 1563-1564. Zgodnie z nią stałym miejscem popisów był Chełm. Jednakże tylko dwa razy zorganizowano popis w mieście. W pięciu przypadkach zjeżdżano się koło Chełma, a w dwóch koło Krasnegostawu. Popis który odbył się koło Chełma 10.06.1653 roku wymienia komisarzy: Mikołaja Firleja Broniewskiego podkomorzego czernichowskiego, Mikołaja Suchodolskiego, stolnika chełmskiego i Marcina Borzęckiego, wojskiego bełskiego, odpowiedzialnych za podanie do grodu chełmskiego nazwisk osób, które nie zapłaciły podatków i kontrybucji przeznaczonych na zaciąg wojska. Dokument popisu zorganizowanego koło Chełma 7 sierpnia 1649 roku jest przechowywany w Archiwum Historycznym Republiki Białorusi w Mińsku. Stanowi on jedyny zachowany tekst tego typu zjazdu, który wymienia z imienia i nazwiska wszystkie biorące w nim udział osoby [CGIA 1740, n. 6, kl. 441-446v].

            Popis generalny dignitarzow urzędnikow y rycerstwa ziemie chełmskiey y powiatu krasnostawskiego pospolitego ruszenia. Uchwałą Seymu Walnego na koronatiey Naiasnieyszego Jana Kazimierza Krola Polskiego pana naszego miłościwego nowo obranego constitutione publica przeciw nieprzyiaciołom rebelizantom Kozakom i Tatarom uchwalonego a za wyjsciem trzech wici na pospolite ruszenie y wydaniem uniwersału przesz Wielmoznego JeMsci Pana Zbigniewa z Gorala Góralskiego kasztelana chełmskiego y naznaczeniem czasu do popisu pod Chełmem na mieyscu zwyczainym pro die septima Augusti iako in absentia vera [...] JeMsci Pana Adama na Babinie Thomasza Krzywczyckiego starosty chełmskiego y inszych urzednikkow ziemskich nizey specifikowanych die Septima Augusti in Anno Praesenti Millesimo Sexcentesimo Quadragesimo Nono legitime odprawiony y przez JeMsci Pana Pawła Rudnickiego pisarza ziemskiego chełmskiego spisany, po uspokoieniu przez krola JeMsci Pana Naszego Miłosciwego tey expeditiey y rospuszczenia pospolitego ruszenia spod z Borowa do domow przesz pomienionego JeMsci Pana chorązego tak iako wsobie nizey sonat do grodu chełmskiego podany iuxta tenorem regestri sequentem.

JeMsc Pan Woyciech Borzecki nomine suo et fratis sui y czesci paniey Czarnołuskiey konia iednego
JeMsc Pan Sczesny Borzecki
JeMsc Pan Mikołay Borzecki imieniem Pana Jana Borzeckiego rodzica swego.

 

ŹRÓDŁA

Kozyrski Robert, Popisy (okazowania) szlachty w Rzeczypospolitej w II połowie XVII wieku. Popis Chełmian z 7 sierpnia 1649 roku. Rocznik Chełmski. T. 7, s. 341-358. Chełm. (2001). Wyciąg. Wersja on-line: Chełmska Biblioteka cyfrowa.

 

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

UWAGA!!! Jeżeli wykryjecie jakieś niezauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY