MAJĄTKI I INNE MIEJSCOWOŚCI ZWIĄZANE Z BORZĘCKIMI

            W swojej kilkusetletniej historii Borzęccy posiadali wiele różnych włości od pojedynczych folwarków po wielkie latyfundia. Niestety nie byli w stanie utrzymać ich w swoich rękach. Przed rokiem 1945 zaledwie kilku polskich ziemian nosiło nazwisko Borzęcki. No cóż, majątek rzecz nabyta.

            Borzęcin (z Borzęcinkiem) wieś w powiecie Brzeskim w Galicji. Pierwsza historyczna wzmianka o tej miejscowości pojawiła się w życiorysie krakowskiego infułata biskupa Bodzantego. Na miejscu wykarczowanego lasu nadano 52 gospodarzom po jednym łanie ziemi, a powstałą wieś nazwano „Bodzantinem”. Jej nazwa wraz z upływem czasu uległa wielokrotnej zmianie. Bodzantin zmieniono na Bodzanczinek a następnie kolejno na Bodzanczin, Borzęczyn i w końcu Borzęcin. Ostatecznie o nazwie Borzęcin zadecydował rząd austriacki w okresie zaborów. Lokacja wsi przypada na rok 1364. Ludność z terenów Borzęcina prawdopodobnie była pochodzenia słowiańskiego i zamieszkiwała te tereny jeszcze przed założeniem wsi. W latach następnych sprowadzono osadników ze Śląska i Niemiec. Ogromne obszary leśne oraz rzeki stwarzały warunki sprzyjające osiedlaniu się ludności. Łatwo można tu było pozyskać materiał budowlany, opał oraz żywność. Wieś, dzięki specyficznemu położeniu (bory i mokradła), była miejscem bezpiecznym, znakomitym schronieniem przed zemstą feudałów oraz zbrojnymi najazdami. W powstałej wsi osiedlali się również rzemieślnicy, którzy przywędrowali tutaj wraz osadnikami i prowadzili swoją działalność. Ich dzisiejsi potomkowie noszą nazwiska odpowiadające ich zawodom: Kołodziej, Cieśla Bednarz, Stolarz, Kowal i inne. Jednakże kierunek rozwoju gospodarczego Borzęcina w większości wyznaczało rolnictwo. Najstarszy zapis historyczny o ludności Borzęcina pochodzi z 1580 roku. Wtedy wieś Borzęcin liczyła 60 włościan. Stali mieszkańcy Borzęcina to głównie rolnicy, trudniący się tym zawodem od najdawniejszych czasów. W czasach feudalnych oraz pańszczyźnianych pracowali na polach dworskich, w skład których wchodziły obszary po obu stronach rzeki Uszwicy. W roku 1832 chłopi w Borzęcinie odmówili odrabiania pańszczyzny. Trzeba zaznaczyć, że prymitywne metody stosowane w uprawie roli, liczne klęski żywiołowe, często występujące nieurodzaje, powodowały niedostatek chleba, a także głód. Szczególnie wielki głód odnotowano w Borzęcinie w roku 1847. Ludzie wtedy jedli perz, słomę, szyszki olchowe. Podobnie rok 1919 odnotowuje się jako nieurodzajny. Zjawiskiem powszechnym na wsi były również przednówki. Charakteryzowały się one brakiem chleba w ostatnich miesiącach przed żniwami. Okres przednówków często był wykorzystywany przez zamożniejszych gospodarzy, którzy w ten sposób zapewniali sobie tanią siłę roboczą. Sytuacje takie powodowały, że wiele rodzin nie miało środków do życia. W związku z tym ludność emigrowała na roboty do Niemiec, Dani, Francji oraz Ameryki. Zarobione zagranica pieniądze wspomagały małe rozdrobnione gospodarstwa. W pierwszych latach XX wieku ziemia dworska w Borzęcinie przeznaczona została na powiększanie gospodarstw chłopskich. Gospodarstwa rolne w tym czasie nastawione były na samowystarczalność, zwłaszcza większe gospodarstwa, zaczęły więc zajmować się dodatkowo przetwórstwem płodów rolnych. Jednocześnie, wraz ze wzrostem oświaty oraz świadomości politycznej, rosła także świadomość zawodowa rolników. Rolnictwo zaczęło wkraczać powoli na drogę rozwoju. Na terenie Borzęcina rolnicy zaczynają używać maszyn rolniczych, wprowadzając nowoczesne formy uprawy roli i roślin, stosując nawożenie. W 1903 roku założona zostaje Spółka Oszczędności i Pożyczek w Borzęcinie.
Wraz z powstaniem wsi utworzona została również parafia. Pierwszy kościół wybudowano tutaj w 1364 r. Wcześniej tereny Borzęcina swym zasięgiem obejmowała założona w 1338 roku parafia w Szczurowej. Należy jednak wspomnieć, że po zniesieniu pańszczyzny w 1846 roku osiedliło się tutaj wiele rodzin żydowskich. Rozpatrując rodowody mieszkańców, Borzęcin jest wsią całkowicie jednolitą. Zamieszkują tu ludzie miejscowego pochodzenia. Mieszkańców napływowych jest znikomy odsetek.
Władze w nowo założonej wsi sprawował sołtys. Według zapisów jeden z ostatnich sołtysów Borzęcina, nazywał się Giza. Od roku 1736 władzę we wsi sprawował wójt. Za czasów pańszczyźnianych wójt zatwierdzany był przez dziedzica, a wybierany spośród kandydatów w proponowanych przez gromadę. Po zniesieniu pańszczyzny, władzę sprawował wójt wraz z tzw. ,,przysiężnymi" wybranymi przez gromadę. Na przestrzeni lat Borzęcin przechodził różne zmiany administracyjne. Od drugiej połowy XIV wieku do roku 1772, Borzęcin należał do powiatu pilzneńskiego, województwa sandomierskiego. Po roku 1772 znalazł się w granicach cesarstwa austriackiego, w powiecie bocheńskim. W roku 1867, po utworzeniu przez zaborców austriackich nowego podziału administracyjnego, Borzęcin włączony został do powiatu brzeskiego, a w 1935 roku, kiedy utworzone zostały gminy zbiorowe, do Borzęcina przyłączono wieś Bielczę. Odtąd te wsie razem stanowiły gminę, w której administrację sprawował zarząd gminy.

Borzęcin. Pocztówka z około 1920 roku. Nakład T. Oświęcimskiego w Borzęcinie.

Pierwsza wzmianka o gospodarce Borzęcina znajduje się w „Księdze Uposażeń” Jana Długosza. Pisze on, iż we wsi znajduje się 20 łanów i 9 prętów ról kmiecych. Sołtys posiada 2 łany, karczmę z oddzielnymi gruntami i gospodarstwa ogrodnicze. Kościół i pleban mają oddzielne pole (obowiązywały wtedy łany frankońskie, które równe są obecnie 24,2 ha).
Borzęcin podzielony jest na dwie części Południowa nazwana została Borzęcin Górny, północna - Borzęcin Dolny. Wieś zabudowana jest dwurzędowo i rozciąga się na długości 8 km. Przez środek wsi przepływa rzeka Uszwica, a mosty przerzucone przez tę rzekę łączą obie części wsi stanowiąc element układu komunikacyjnego. Borzęcin poza swoistym ciągiem głównej zabudowy, posiada na swych peryferiach samodzielne osiedla tzw. przysiółki, o charakterystycznych nazwach lokalnych. Są to przysiółki: Czarnawa, Jagniówka, Łazy, Wisowatki, Bagno, Granice oraz Borek.
W 1937 roku rolnicy zawiązują Spółdzielnię Rolniczo-Handlową w Borzęcinie Dolnym, a w 1941 roku taka sama spółdzielnia powstaje w Borzęcinie Górnym. Wybuch drugiej wojny światowej paraliżuje funkcjonowanie gminy i jej mieszkańców. Pierwszego września 1939 roku rozpoczęto mobilizacyjny pobór koni i wozów chłopskich, 5 września 1939 roku ewakuowano Urząd Gminy. Ludność masowo zaczęła podejmować ucieczkę. W dniu 7 września 1939 roku Borzęcin był już pod okupacją niemiecką. Rozpoczęły się wywozy ludzi na roboty do Niemiec. W 1941 roku Niemcy rozpoczęli aresztowania ludności Borzęcina, a następnie wywozy do obozów zagłady. Rozpoczęła się eksterminacja ludności Borzęcina, trwająca do końca wojny. Mieszkańcy Borzęcina ginęli w obozie oświęcimskim, w Dachau i Buchenwaldzie. W latach 1939-1945 na terenie Borzęcina zginęło ogółem 143 osoby. Okres drugiej wojny światowej i okupacja niemiecka bardzo zniszczyły Borzęcin. Zniszczone zostały drogi i mosty. Budynki szkolne zostały całkowicie zdewastowane. Nie istniały żadne placówki kultury i zdrowia. Z placówek gospodarczych działa tylko Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa "Jegomość". W styczniu 1945 roku przystąpiono do organizacji życia w gminie. W maju 1945 roku zaczął funkcjonować Urząd Gminy. Powoli przystępowano do odrabiania strat wojennych. Jako pierwszy odbudowano most w Borzęcinie Górnym, następnie wyremontowano drogę z Borzęcina do Bielczy, a później kolejno odbudowywano inne drogi. Aktywna postawa społeczeństwa gminy pozwoliła szybko odbudować zniszczenia wojenne.
W 1975 roku kiedy zniesiono powiaty, wyższą jednostką administracyjną nad gminami stały się województwa. Borzęcin odtąd do końca 1998 roku należał do województwa tarnowskiego. Od 1 stycznia 1999 roku tj. od wejścia w życie nowej reformy administracyjnej kraju, Borzęcin należy do powiatu brzeskiego i województwa małopolskiego.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I, s. 340; Gmina Borzęcin. Historia. Materiały internetowe.

            Borzęcinek (dawniej Borzęcin) - wieś i folwark w powiecie lubelskim, gminie i parafii Krzczonów. W XVI i XVII wieku właścicielami części gruntów byli Borzęccy.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I, s. 340.

            Bukowa. - wieś w powiecie samborskim położona nad potokiem stanowiącym prawy dopływ rzeki Strwiąż o milę na północ od Fulsztyna, półtorej mili na północ od Starej Soli i półtorej mili na północny wschód od Chyrowa. W drugiej połowie XVIII wieku właścicielem tego majątku był Aleksander Borzęcki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I, s. 461.

            Byszyce (dawniej Biszyce) - wieś w powiecie wielickim o 13 kilometrów od Wieliczki. Właścicielem tego majątku był ziemianin Joachim Borzęcki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1, s. 159.

            Czaple - wieś w powiecie samborskim położona nad rzeką Strwiąż o półtorej mili na zachód od Sambora i trzy-czwarte mili na północny wschód od Starej Soli, w okolicy bardzo urodzajnej z łagodnym klimatem. Znajdują się tu ruiny wielkiego zamku i dwór z pięknym ogrodem.
W połowie XVIII wieku majątek ten stał się własnością Jerzego Lubomirskiego. Po jego śmierci córka Barbara sprzedała Czaple rodzinie Borzęckich. W 1786 roku właścicielem tych dóbr był Stanisław Borzęcki, podstoli koronny. Znajdował się tam wtedy kościół pod wezwaniem Św. Anny oraz klasztor księży karmelitów, fundacji Borzęckich (nieistniejący już w roku 1880). W początkach ostatniej dekady XVIII wieku Piotr Borzęcki wyprzedał większość majątków ziemskich zarówno odziedziczonych po ojcu, jak i otrzymanych w posagu żony (chyba w spadku po matce). W rękach rodziny przez następne kilkadziesiąt lat utrzymały się tylko Czaple i nabyty później od Barbary Lubomirskiej Humieniec. Dopiero w 1837 roku Honorata Borzęcka (córka Aleksandra) sprzedała oba te majątki Dawidowi Jędrzejowiczowi.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I, s. 732.

            Czernawczyce - wieś nad rzeką Leną w powiecie brzeskim (gubernia grodzieńska) o 200 wiorst od Grodna, o 15 wiorst od Brześcia i o 21 wiorst od Kamieńca. Powierzchnia parafii  wyniosła i bezleśna z dobrymi łąkami. Dobra czerniewczyckie były dziedzictwem książąt Radziwiłów którzy często puszczali je w dzierżawę. W 1755 roku zgodę na wykupienie praw do dzierżawy folwarku czerniewczyckiego z rąk poleskiej rodziny Lewkowiczów otrzymał Antoni Borzęcki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I, s. 819.

            Drażniew - wieś w powiecie sokołowskim, gmina Korczew, parafia Rusków. Dobra drażniewskie składały się z folwarku oraz trzech wsi: Drzaniew, Ruda Drażniewska i Wólka Drażniewska. W 1866 roku grunta dworskie liczyły 1661 mórg, w tym 322 morgi gruntów ornych i ogrodów, 100 mórg łąk, 121 mórg pastwisk, 787 mórg lasów, 106 mórg zarośli oraz 225 mórg nieużytków i placów. Na wsie przypadało ogółem 489 mórg.
W 1930 roku właścicielem majątku liczącego w tym czasie 98 ha był Grzegorz Borzęcki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II, s. 142.

            Grodzisko.- miasteczko (wraz z wsiami Grodzisko Dolne i Grodzisko Górne) w pobliżu ujścia Wisłoka do Sanu w powiecie łańcuckim (województwo lwowskie). Ostatni właściciel Grodziska z rodziny Lubomirskich, osławiony hulaka i awanturnik, Marcin „książe bandyta”, przehulał, zdaje się i Grodzisko, gdyż jest ono dłuższy czas w zastawie. W 1779 roku ma je na krótko Aleksander Maciej Borzęcki. W roku 1787, jak uwidacznia metryka józefińska, miasteczko Grodzisko, jest już w sekwestracji u Michała Drohojowskiego.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II, s. 843.

            Jurczenka - wieś (majątek królewski) w powiecie latyczowskim, gmina Susłowce na Podolu. W 1764 roku prawo do jego dzierżawy otrzymał Andrzej Borzęcki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XI, s. 602 (hasło: Susłowce).

            Kamieńsk. - miasto nad rzeką Kamionką w powiecie radomszczańskim (południowa część województwa łódzkiego). W drugiej połowie XVIII wieku Kamieńsk był własnością rodziny Borzęckich. W 1780 r. mieszczanie Kamieńscy wszczęli tumult w proteście przeciwko podjętej przez nowego właściciela próbie podwyższenia świadczonej przez mieszczan renty feudalnej. W czasie rozruchów poranieni i pobici zostali prezydent, wójt i członkowie magistratu będący faktycznie jedynie narzędziem dworu. Za pokrzywdzonych uznano również oficjalistów i służbę dworską. W 1783 roku Piotr Borzęcki, oddał dobra kamieńskie w zastaw Danielowi Spinkowi. W 1786 roku Spinek nabył je za sumę 140000 złotych polskich.
Źródła: Herby z Kamieńskiem związane. Stowarzyszenie Przyjaciół Miasta Kamieńska. Materiały internetowe; Kamieńsk, miasto z woli królowej Elżbiety. Materiały internetowe.

            Konstantynów (dawniej Kozierady) - osada ((dawniej miasteczko i folwark) na wzgórzu w powiecie konstantynowskim, gmina Zakanale, parafia Janów województwo lubelskie w odległości 7 wiorst od Janowa. W 1660 roku w majątku Kozierady rozłożyły się chorągwie hetmana Czarnieckiego, wysłane na wyprawę moskiewską. Wtedy to w okolicy odbył się pamiętny pojedynek Jana Chryzostoma Paska z braćmi Nurzyńskimi a potem z Jasińskim. Ponieważ miał on miejsce w obozie wojskowym jego uczestnicy mogli zapłacić za to gardłem. Szczęśliwie dzięki pertraktacjom Pawła Borzęckiego dowódcy jednej z chorągwi cała sprawa skończyła się dla Paska pomyślnie.

Dwór w Konstantynowie. Grafika hrabiego Antoniego Ledóchowskiego.

Około 1744 roku Karol Józef hrabia Odrowąż Sedlicki, ówczesny właściciel dóbr Kozierady na cześć swojej żony Konstancji przemianował je na Konstantynów i uczynił miasteczkiem. Pobudował też pałac i założył przy nim park angielski. Po bezpotomnej śmierci Sedlickiego, prawa spadku po nim zgłosiły się rodziny Warszyckich i Pieniążków. W wyniku licznych procesów, jakie toczyły się przez następne czterdzieści lat, dobra na Podlasiu prawem sukcesji przeszły na Borzęckich i Czartoryskich. Status tego spadku w rękach nowych właścicieli nadal jednak pozostawał niejasny, jako że ciągle domagano się licytacji tych dóbr celem wyrównania niedoboru pozostawionego przez Sedlickiego w kasie koronnej. Deficyt ten wynosił ponad 300000 złp. co na tamte czasy było sumą równowartą połowie magnackiej fortuny. Należąca do rodziny Borzęckich część dóbr liczyła w sumie około 600 włók gruntów. W jej skład wchodziły folwarki: Konstantynów, Witoldów, Kozierady, Komorno, Zaklinki, Antonin i Wandopol. W 1792 roku Piotr Borzęcki sprzedał ten majątek Turnie.
Źródła: Kozierady. Dzieje osady i jej kolejnych właścicieli. Materiały internetowe; Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV, s. 359.

            Koroszczyn - wieś i folwark w powiecie bialskim, gmina Kobylany Nadbużne, parafia Kobylany o 3 wiorsty od rzeki Bug, 4 wiorsty od rzeki Kszny i 10 wiorst od miasta Brześć Litewski. W skład dóbr koroszczyńskich wchodziła wieś Koroszczyn i dwa folwarki: Koroszczyn i Samowicze.
Od początku XVI wieku do końca XVIII wieku dobra te należały do książąt Szujskich. W połowie XVIII wieku ich dzierżawcą był Antoni Borzecki.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV, s. 421

            Kosarzew (dawniej Kozarzów) - wieś w powiecie lubelskim, gmina Krzczonów, parafia Bychawa. Rozległy majątek ziemski na Lubelszczyźnie niegdyś gniazdo rodowe Borzęckich. Obejmował dwa folwarki: Kosarzew Górny i Kosarzew Dolny.
Kosarzew Górny posiadał 1463 morgi gruntów, w tym 721 mórg gruntów ornych i ogrodów, 1 morgę łąk, 9 mórg pastwisk, 710 mórg lasów oraz 22 morgi nieużytków i placów. W skład folwarku wchodziły dwie wsie: Kosarzew Górny z 393 morgami gruntów i Taklin z 215 morgami gruntów.
Kosarzew Dolny posiadał 1396 mórg gruntów, w tym 1066 mórg gruntów ornych i ogrodów, 34 morgi łąk, 264 morgi lasów, 32 morgi nieużytków i placów. W skład folwarku wchodziły cztery wsie: Kosarzew Dolny z 690 morgami gruntów, Romanów z 58 morgami gruntów, Ursulin z 319 morgami gruntów i Włodziów z 53 morgami gruntów.
W 1876 r. ze składu folwarku Kosarzew Dolny wydzielono trzeci folwark Kosarzew Środkowy. W jego obrębie znalazło się 466 mórg gruntów, w tym: 376 mórg gruntów ornych i ogrodów, 15 mórg łąk, 61 mórg lasów oraz 14 mórg nieużytków i placów. W skład folwarku weszła wieś Kosarzew Średni z 248 morgami gruntów.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV, s. 439.

            Lwów - stołeczne miasto Galicji. Oprócz rozległych majątków ziemskich, hrabina Honorata Borzęcka, miała pałac we Lwowie, mieszczący się obok gmachu namiestnictwa. Po jej śmierci w 1853 roku przeszedł on w drodze spadku w ręce Alfreda Młockiego, od którego został następnie odkupiony przez państwo austro-węgierskie.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V, s. 496.

            Łaziska - wieś i folwark w powiecie nowomńskim, gmina i parafia Jakubów. W końcu XVIII wieku właścicielami Łazisk byli Borzęccy. W 1789 roku Potr Borzęcki sprzedał ten majątek Dembowskim.
Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V, s. 621.

            Leżajsk. Najstarsze wsie wzmiankowane są tu od połowy XIV wieku. Większość dóbr stanowiły wtedy królewszczyzny. Z czasem własność ziemska przeszła do rąk Tarnowskich i Jarosławskich (wiek XV), później Stadnickich, Kostków, Pileckich, Lubomirskich, Opalińskich i Branickich (wiek XVI i XVII). W wieku XVIII znaczne majątki posiadali tu Potoccy i Grabińscy, a także Pohoreccy i Borzęccy.
Źródła: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo rzeszowskie. Leżajsk, Sokołów Małopolski i okolice. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Warszawa 1989, s. VI

            Łodygowice - wieś nad potokiem Żylcza (dopływ rzeki Soła) w powiecie bialskim w Galicji w okolicy podgórskiej, lesistej. Na początku XVIII wieku dobra łogygowickie były własnością rodziny Warszyckich. Liczne w tym czasie zajazdy i sądy spowodowały upadek majątku. Po śmierci Jerzego Warszyckiego 1733 roku dobra te przeszły drogą spadku w ręce Ludwiki Marianny z Pociejów Borzęckiej córki Ludwika Pocieja i Emerencjanny z Warszyckich oraz jej męża Franciszka Borzęckiego podstolego litewskiego. Z małżeństwa tego pozostało troje dzieci: Justyna, Piotr Feliks i Aleksander. Piotr Feliks dziedzic Mińska roztrwonił majątek. Zmarł bezpotomnie w 1784 roku. Justyna wyszła za Ignacego Kalinowskiego, cześnika halickiego, starostę lelowskiego, pułkownika królewskiego i posła na sejm, Ten w roku 1773 w imieniu swoim i swoich dzieci zawarł ze szwagrem Aleksandrem Borzęckim układ majątkowy o spadek po Emercjannie z Warszyckich Pociejowej Montmorecy będącej babką Borzęckich i prababką dzieci Kalinowskiego. Na podstawie tego układu Kalinowski dostał Łodygowice z przyległymi wsiami na dożywocie. Nowy dziedzic był sparaliżowany i poruszał się na wózku inwalidzkim. Został, więc pierwszym, który stale rezydował w dobrach łodygowickich. Powiększył on pola uprawne i poprawił stan majątku. Ignacy Kalinowski łatwo pogodził się z losem państwa i narodu polskiego. W roku 1782 zasiadał już w Stanach Galicyjskich powołany tam przez cesarza Józefa II. Po śmierci Ignacego w roku 1795 dobra łodygowickie przeszły w spadku na hrabinę Honoratę Marcelinę Borzęcką, która tytuł hrabiowski kupiła w tzw. „kiosku wiedeńskim”. Borzęcka była kobietą próżną i niegospodarną. W 1840 roku państwo łodygowickie składające się wówczas z 19 wsi kupił od niej za 500000 florenów m. k. Książę Anhalt - Cothen Pszczyński.
Źródła: Bogaci Historią. Gmina Łodygowice. Materiały internetowe; Gimnazjum nr. 1 w Łodygowicach. Dwór w Łodygowicach. Materiały internetowe; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V, s. 676.

                 Milkowszczyzna - wieś nad Niemnem, powiat grodzieński, o 41 wiorst od Grodna. Należał do Chreptowiczów. Po ślubie Konstancji Chreptowicz z Antonim Borzęckim przeszedł w ręce Borzęckich. Niedługo potem Borzęccy sprzedali ten majątek mężowi swojej córki Teresy, Benedyktowi Pawłowskiemu. W skład majątku wchodził drewniany dość skromny dwór o dachu krytym gontem. Miał on otynkowane i pobielone ściany, nisko osadzone okna i dwa ganki na końcach. Z pałacu w kierunku gościńca biegła alejka w połowie której znajdowała się drewniana kapliczka o żółtych ścianach. Dwór był otoczony parkiem angielskim z trawnikami, ścieżkami i mostkami. Pośrodku parku znajdowało się niewielkie jeziorko. Obok znajdowały się dwa ogrody ogrodzone drewnianymi płotkami. W skład majątku wchodziło również kilka folwarków, 30 włók dobrze zadbanych lasów i wysokiej jakości łąki. Ruchomości wyceniane były na 10000 rubli. Wiele lat później Benedykt Pawłowski oddał Milkowszczyznę w dzierżawę za 5000 rubli w srebrze.  W majątku tym urodziła się Eliza Orzeszkowa. Była ona córką Benedykta Pawłowskiego i jego drugiej żony Franciszki z Kamieńskich.
Źródła: Pozostałości Polski na Białorusi. Cmentarze. Materiały intewrnetowe. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI, s. 428.

            Mińsk - miasto wojewódzkie na Białorusi. Kiedy wojna z Rosją miała się ku końcowi, traktowano w Mińsku o warunkach pokoju lub zawieszenia broni. W tym celu przybyli do Mińska komisarze obu stron wojujących. Ze strony Rzeczypospolitej działali wówczas: Jerzy Hlebowicz starosta żmudzki, Stanisław Sarbiewski wojewoda mazowiecki i Hieronim Wierzbowski wojewoda sieradzki. Nagleni smutnym położeniem kraju, komisarze polscy zabierali się podpisać twarde warunki, poprzedzające ugodę i przyszły pokój, lecz świetne zwycięstwo Czarnieckiego i Sapiechy pod Połonką 28 czerwca 1660 roku, zmieniło postać rzeczy. Komisarze rosyjscy po otrzymaniu wieści o pogromie armii hetmana najwyższego rosyjskiego Chowańskiego, umknęli z Mińska, Polacy zaś, nie wiedząc nic o losie bitwy, pozbawieni przytem wszelkiej pomocy zbrojnej, z trwogą oczekiwali dalszych wypadków. Wówczas to hetman Czarniecki wysłał spod Połonki dla ich bezpieczeństwa oddział jazdy, złożony z 12 chorągwi, pod dowództwem Pawła Borzęckiego, zięcia wojewody mazowieckiego. Pod osłoną tej eskorty komisarze polscy Mińsk opuścili, udając się razem z wojskiem do obozu pod Lachowce...
Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI, s. 453.

            Mińsk Mazowiecki - miasto powiatowe nad rzekami Wiśniówką i Srebrną (gubernia warszawska) w odległości 36 wiorst od Warszawy. Leży wśród piaszczystej i lesistej wyżyny. W XVII wieku dobra mińskie były w posiadaniu Mińskich, którzy w początku XVII wieku wznieśli tu okazały pałac. W XVIII majątek znajdował się już w posiadaniu Rudzińskich a następnie Pociejów herbu Waga. W latach sześćdziesiątych XVIII wieku Mińsk dostał się w spadku w ręce Borzęckich herbu Półkozic. W tym czasie w wystroju pałacu nie dokonano istotnych zmian. Pod koniec XVIII wieku miasto osiągnęło dno upadku. W 1777 roku liczyło wtedy tylko 75 budynków i 456 mieszkańców. W 1781 roku całe miasto i okoliczne dobra w formie sukcesji otrzymuje Piotr Borzęcki herbu Półkozic (po wygranej sprawie z Pelagią Potocką). W 1790 roku zakazał on odbywania targów, a mieszczan pragnął zamienić w wiejskich poddanych. W 1791 roku mieszczanie mińscy wnieśli do króla Stanisława Augusta skargę o pogwałcenie przez Borzęckiego wszelkich przywilów miejskich.W odpowiedzi w dniu 15.06.1791 król uznając rację mieszczan wydał glejt zabezpieczający ich prawa. Po upadku Rzeczypospolitej i trzecim rozbiorze kraju (1795 r.) Mińsk znalazł się w granicach państwa austriackiego. Należał wówczas do okręgu Wiązowa, a od 1803 r. do cyrkułu siedleckiego. W dniu 2.11.1807 roku Mińsk i klucz okolicznych wsi wchodzący w skład masy spadkowej po Piotrze Borzęckim kupił na licytacji w Dubnie za 1065124 złotych polskich Karol hrabia Jezierski kasztelan łukowski herbu Nowina.
Źródła: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo Warszawskie. Powiat mińsko-mazowiecki. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Warszawa 1968, s. 18, 20; Przewodnik po pałacach i dworach Mazowsza. Część druga. Warszawa 1996, s. 58;. Miasto Mińsk Mazowiecki. Kalendarium Historyczne. Materiały internetowe; Historia Miasta Mińsk Mazowiecki. Expatpol. Materiały internetowe; Mińsk Mazowiecki miasto. Materiały internetowe;  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI, s. 451.

            Mistów - wieś i folwark w powiecie nowomińskim, gmina Jakubów, parafia Mińsk, położony w odległości 7 wiorst od Mińska. W połowie XVIII wieku Mistów wchodzący w skład dóbr mińskich, trafił w ręce rodziny Borzęckich. W drugiej połowie XVIII wieku Borzęccy musieli chyba sprzedać wieś gdyż według pochodzącego z lat 1783-84 Regestru Diecezjów jako jej właściciel figuruje już podkomorzy Pniewski.
Źródła: Mistów koło Mińska Mazowieckiego. Materiały internetowe; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI, s. 504.