BORZĘCCY HERBU PÓŁKOZIC

czyli historia Polski w historię rodu Borzęckich wpisana

            Historia Polski dzieli się na niepisaną i pisaną. Historią niepisaną nie będę się zajmować z powodu... braku źródeł pisanych. Pisana historia Polski zaczyna się w roku... 170 n.e. To oczywiście żart, aczkolwiek rzeczywiście w tym roku grecki geograf Klaudiusz Ptolemeusz z Aleksandrii opisał w swoim dziele „Zarys Geografii” krainę zwaną Sarmacją położoną mniej więcej w granicach późniejszej Rzeczypospolitej. Mało tego wymienił także nazwę jednego ze znajdujących się tam grodów – Calisia (być może jest to obecny Kalisz). Nic jednak nie wspomniał o zamieszkujących tu rodach, więc z powodu braku jakichkolwiek innych wzmianek muszę zrezygnować z badania tego okresu. Ktoś mógłby zapytać, dlaczego? Przecież jest w Polsce kilka rodów wywodzących się podobno od greckich bohaterów czy słynnych rzymskich wodzów a nawet cesarzy. Tak, ale niestety Borzęccy się do nich nie zaliczają. A poza tym ja piszę historię Polski a nie polską kontynuację mitów greckich.
            Tak naprawdę pisana historia Polski zaczyna się dopiero w 966 roku z chwilą przyjęcia chrztu. Czasy panowania Mieszka I oraz jego syna a zarazem naszego pierwszego króla Bolesława Chrobrego to niewątpliwie ciekawy okres kształtowania się polskiej państwowości. Niestety próżno by szukać w nim nazwiska Borzęcki, bo go po prostu jeszcze nie było. Wtedy w ogóle nie używano nazwisk a jedynie przydomki. Mamy, zatem wielu różnych „pobożnych”, „sprawiedliwych”, „jednookich”, „jednorękich”, „łysych” czy „brodatych”, ale skąd mamy wiedzieć, że jakiś tam brodaty Janko to akurat nasz Janko. Poza tym o takim Janku musiał by jeszcze ktoś coś wspomnieć a w tamtych czasach pisało się głównie o królach, książętach czy biskupach. O ich dzielnych wojach raczej nie wspominano no chyba, że któryś z nich popełnił jakąś straszną zbrodnię na przykład... zabił króla. Pierwsze światełko wyłaniające nasz ród z pomroków dziejów pojawiło się w 1022 roku. Wtedy to jakiś pra, pra, pra Janko... ale oddajmy głos kronikarzowi:

            Dawno, dawno temu na Węgrzech, rycerz polski imieniem Stawisz, w zamku pewnym Eczet nazwanym, od pogan oblężony, długo się i mężnie bronił. Pomogła mu do tego zamku należyta fortyfikacja, tak, że nieprzyjaciel nie mogąc ani szturmem złamać oblężonych serca, ani bogatymi obietnicami zmiękczyć, ostatniego się sposobu chwycił, to jest głodem w zamku zamkniętych wymorzyć i przymusić do poddania się. Wytrzymali przez jakiś czas oblężeni niedostatek, a potem też Stawisz fortele na nieprzyjaciela zażył, osła i kozę zabić kazał i skóry wołowe tą krwią pomazawszy, z murów zamku wywiesić kazał, co zobaczywszy nieprzyjaciel, że tak siła jeszcze żywności mają dla siebie, że ich ani głodem przycisnąć, ani siłami zwojować było niepodobna, od zamku ze wstydem ustąpił. Pan tego zamku pochwaliwszy odwagę cnego kawalera, krom innych faworów i tym też uprzywilejował, że mu tegoż osła głowę i pół kozy, tym kształtem, jak widać, w herbie ułożył....
Źródło: Niesiecki Kasper - Herbarz Polski, Lipsk 1839

            Stawisz pozostawił po sobie licznych potomków a Ci jeszcze liczniej się w Polsce rozrodzili. Ród Półkoziców rósł w siłę. Mniej więcej w XIII wieku pojawiły się pierwsze nazwiska. Noszący je rycerze stali się protoplastami wielu późniejszych sławnych rodów szlacheckich. Obecnie herbem Półkozic pieczętują się następujące rody:

            Wielkim rodowym gniazdem wszystkich Półkoziców były ziemie położone pomiędzy Wiślicą i Dąbrową Tarnowską w Małopolsce. Swoim zasięgiem obejmowały one majątki Stróżyska, Żochów, Przemyków, Sopiechów i Grąboszów oraz prawie całe parafie Olesno, Bolesławów i Dąbrowa Tarnowska. W rejonie tym leżała również wieś Borzęcin lokowana w 1365 roku ale niestety to nie od niej wywodzi się nazwisko Borzęcki. W miarę jak rozrastały się poszczególne rody włości te dzielono na coraz mniejsze części. Doszło do tego, że jeden majątek należał w cząstkach do kilku a nawet kilkunastu rodzin. Taka sytuacja niewątpliwie prowokowała liczne zatargi, które nierzadko kończyły się krwawymi potyczkami. Zapewne nie jeden z Półkoziców musiał się wtedy salwować ucieczką i szukać szczęścia w innych rejonach Rzeczpospolitej. Być może uczynił tak również jeden z protoplastów rodu Borzęckich. W każdym bądź razie aż do początku XVI wieku nazwisko to nie pojawia się w tym rejonie.
            Najstarsza znana wzmianka o rodzie Borzęckich pochodzi z 1335 roku. Wtedy to jeden z naszych przodków został zapisany w księgach ziemskich grodu Wąwolnica w dawnym województwie Lubelskim. Wkrótce też Lubelszczyzna stała się kolebką największej i najpotężniejszej gałęzi rodu. Za swoje gniazdo rodowe obrała ona położony koło Bychawy majątek Kozarzów (obecnie Kosarzew).
            Przez następne dwieście lat o Borzęckich nie słychać nic. Ród ten nie jest nawet wymieniany wśród uczestników tak sławetnego w dziejach Polski i tak dokładnie opisanego w kronikach wydarzenia jakim była bitwa pod Grunwaldem w dniu 15 lipca 1410 roku. Prawdopodobnie Borzęccy walczyli wtedy  wraz z innymi rodzinami herbu Półkozic w chorągwi 32 dowodzonej przez Jana Lizęgę.
            Pierwsze konkretne wzmianki o Borzęckich pojawiły się dopiero w 1531 roku. W powstałym wtedy spisie dóbr ziemskich Rzeczpospolitej wymieniono dwóch posesjonatów o tym nazwisku z których jeden posiadał część wsi Borzęcin a drugi część wsi Kozarzów. Obie wsie były położone blisko siebie więc wysuwany przez genealogów wniosek że  główne gałęzie rodu były już w tym czasie wyraźnie rozdzielone wydaje się nieuprawniony.

            W latach następnych ród rozprzestrzenił się na pozostałe części kraju. W XVIII wieku majątki Borzęckich poza rodzimą Lubelszczyzną znajdowały się również na Rusi, Litwie, Mazowszu i Wołyniu oraz w województwach Poznańskim i Kijowskim.
            Od końca XVII wieku Borzęccy już stale goszczą na kartach historii Polski. W dawnej Rzeczypospolitej piastowali oni różnego rodzaju godności i urzędy publiczne. Niektórzy odgrywali także ważną rolę w życiu politycznym kraju. Po utracie przez Polskę niepodległości (rok 1795) wielu Borzęckich wierząc że tylko walką można zrzucić jarzmo zaborów zaangażowało się w ruchy narodowo-wyzwoleńcze. Brali oni m. in. udział w powstaniu kościuszkowskim w 1794 roku, kampaniach napoleońskich w latach 1797-1812, powstaniu listopadowym w latach 1830-1831 i powstaniu styczniowym 1863 roku. Niektórzy dla ratowania Ojczyzny oddali własne życie. Po upadku powstania listopadowego jego uczestnicy (w tym również kilku Borzęckich) chcąc uniknąć srogich represji ze strony zaborców schronili się za granicą (głównie we Francji). Większość z nich już nigdy nie ujrzała ojczystego kraju.
            W dobie Królestwa Polskiego (1815-1867) wielu Borzęckich którzy w wyniku wcześniejszych zawieruch wojennych utracili swoje majątki zmuszonych było  poszukać sobie nowych źródeł  utrzymania. A że najbardziej pewne dochody i największe możliwości awansu społecznego dawała wtedy praca na państwowej posadzie większość z nich zatrudniła się na różnorakich stanowiskach urzędniczych. Z czasem rzeczywiście niektórym Borzęckim udało się zrobić pewną karierę.  Kilku z nich piastowało ważne funkcje państwowe a dwaj weszli nawet w skład rządu Królestwa.
            Uwłaszczenie chłopów w 1861 roku podcięło podstawy ekonomiczne tysięcy majątków ziemskich. Kłopoty finansowe nie ominęły również Borzęckich. Ci którzy byli dużymi obszarnikami w razie jakiś niepowodzeń ratowali się jeszcze oddając w zastaw lub puszczając w dzierżawę a w ostateczności nawet wyprzedając część swych włości. Zwykli ziemianie mogli natomiast co najwyżej próbować zaciągać kolejne kredyty w bankach co przy ówczesnych lichwiarskich odsetkach kończyło się najczęściej utratą całego majątku.

Zapis cyrylicą nazwiska Borzęcka

            Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku już tylko nieliczni Borzęccy nadal gospodarzyli na swoich ojcowiznach. Pozostali podjęli pracę zarobkową upatrując w tym jedynej szansy na zapewnienie godziwego bytu sobie i swoim rodzinom. Niektórym lepiej wykształconym udało się nawet dostać państwowe posady. Inni starali się o zatrudnienie w różnych prywatnych przedsiębiorstwach.
            W okresie międzywojennym bardziej obrotnym członkom rodu udało się nawet założyć własne firmy lub wejść w spółki. W tym czasie wielu Borzęckich udzielało się również społecznie działając w różnego rodzaju organizacjach zarówno o znaczeniu lokalnym jak i regionalnym a nawet ogólnopaństwowym. Byli też i tacy którzy rozpoczęli karierę polityczną. Wiele z tych działań mogło zakończyć się powodzeniem gdyby wszystkiego nie przerwał gwałtownie wybuch kolejnej wojny w 1939 roku.
            Wojna boleśnie doświadczyła dziesiątki tysięcy polskich rodzin. Straty nie ominęły również Borzęckich. Wielu z nich zginęło w walce, zmarło w obozach koncentracyjnych lub zaginęło bez wieści. Część wyemigrowała. Ilu zostało zamordowanych na wschodzie dokładnie nie wiadomo. Straty materialne również były ogromne. Wprawdzie w czasie działań wojennych starano się często z narażeniem życia ratować wszystko co się dało ale niestety nie zawsze było to możliwe. Go gorsza wiele z tego co z takim trudem udało się ocalić rozgrabili następnie żołnierze zwycięskiej Armii Czerwonej.
            Po wyzwoleniu wielu Borzęckich znalazło się w opłakanej sytuacji. Niektórzy musieli wręcz rozpoczynać wszystko od zera. Większości z nich z czasem udało się jednak odrobić poniesione straty i rozpocząć normalne życie. Niestety gdy wydawało się że to co najgorsze mają już za sobą na cały naród spadł niespodziewanie kolejny cios. Był to cios tym bardziej bolesny bo pochodzący nie od wroga zewnętrznego a od własnych rodaków którzy uwierzyli w fałszywą komunistyczną propagandę. W latach stalinowskiego terroru (1948-1956) każdy kto miał przed wojną jakąkolwiek wyższą pozycję społeczną mógł być uznany za wroga ludu. Prześladowania objęły między innymi dawnych przemysłowców i właścicieli ziemskich w tym również niektórych Borzęckich. Procesy sądowe miały zwykle charakter pokazowy. Utrata majątku i długoletnie więzienie były wtedy najczęściej stosowanymi karami. Rodziny skazanych spotykało natomiast powszechne potępienie. Na szczęście przeważająca większość Borzęckich uniknęła takiego losu. W miarę szybko dostosowali się oni do nowej sytuacji politycznej i żyli spokojnie kultywując po kryjomu tradycje rodu.
            W latach 1960-1980 wielu Borzęckich korzystając z opiekuńczej roli państwa odniosło duże sukcesy w pracy zawodowej. Mogli oni już wtedy w miarę swobodnie podnosić swoje kwalifikacje, rozwijać uzdolnienia artystyczne, czy pracować naukowo. Niestety czasami robili to za cenę przynależności do PZPR i mniej lub bardziej świadomej współpracy ze służbami bezpieczeństwa o czym świadczą wpisy na liście Wildsteina.
            Udział Borzęckich w wydarzeniach początku lat osiemdziesiątych i późniejszej podziemnej działalności NSZZ „Solidarność” był raczej niewielki. Świadczyć o tym może fakt że po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku tylko jeden z nich został internowany.
           Pomimo tych wszystkich historycznych zawirowań ród Borzęckich przetrwał i w chwili obecnej nadal pomyślnie się rozwija. Według danych z systemu PESEL w roku 1998 nazwisko Borzęcki / Borzęcka nosiło 2878 osób.

MAPA MIEJSCOWOŚCI ZWIĄZANYCH Z BORZĘCKIMI

 
Pokaż Mapa miejsc związanych z Borzęckimi w większej skali

            UWAGA!!! Wszystkich zainteresowanych poznaniem współczesnych przedstawicieli rodu Borzęckich zapraszam do odwiedzenia strony rodu na portalu „Nasza Klasa”. Znajdują się tam fora dyskusyjne (m. in. forum genealogiczne) i galeria fotografii (m. in. dokumentów i przodków).

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY