Fosforany
Fosforany tworzą jedną z najliczniejszych grup minerałów, ale ich udział w
budowie skorupy ziemskiej jest ograniczony. Szerzej rozpowszechnione są
fosforany wapnia (apatyty) występujące w niewielkich ilościach w skałach
magmowych. Niekiedy jednak tworzą one większe złoża, stanowiące cenne źródło
fosforu. Większość ważniejszych złóż fosforanów jest pochodzenia
biochemiczno-osadowego (fosforyty). Szczególnymi złożami tego typu są pokłady
guano, powstałe na wyspach mórz południowych z nagromadzenia bogatych w fosfor
ekskrementów niezliczonych kolonii ptaków morskich.
Wiele
fosforanów to typowe minerały wtórne, tworzące się w strefie utleniania różnych
skał, głównie pegmatytów. Jednym z takich wtórnych fosforanów jest turkus będący
cennym kamieniem szlachetnym.
Ważne z
gospodarczego punktu widzenia są wtórne fosforany uranu (torbernit, autunit).
Minerały te gromadzą się zwłaszcza w osadach deltowych dużych rzek, tworząc
niekiedy ogromnych rozmiarów złoża. Tego typu złoże wykryto m. in. u ujścia
Wisły, jednak najciekawsze jest złoże Ohio w Gabonie. Szczegółowe badania
występujących w nim minerałów wykazały że mają one podobny stosunek izotopów
uranu jak w wypalonym paliwie nuklearnym. Mielibyśmy tu zatem doczynienia z
naturalnym reaktorem jądrowym sprzed ponad 2 miliardów lat.
Duże znaczenie gospodarcze mają również fosforany pierwiastków ziem rzadkich
(monacyt, ksenotym). Także i one występują zwykle w znacznym rozproszeniu,
głównie w skałach magmowych. Czasami jednak dochodzi do większych koncentracji
tych minerałów w złożach wtórnych np. w piaskach nadmorskich.
W kolekcji fosforany reprezentowane są przez następujące minerały: althausyt, amblygonit, anapait, arrojadyt, autunit, beusyt, bobierryt, brazilianit, cacoxenit, chalkosyderyt, childrenit, collinsyt, cornetyt, crandallit, delvauksyt, dufrénit, evansyt, ferrisickleryt, fluorapatyt (odmiany: francolit), fosfuranylit, graftonit, herderyt, hydroksylapatyt, karnasurtyt-(Ce), kidwellit, kryżanovskit, ksenotym-(Y), lazulit, libethenit, lithiofilit, ludjibait, meta-autunit, metatorbernit, meurigit, monacyt-(Ce) (odmiany: pisekit), montebrasyt, phurcalit, piromorfit, pseudomalachit, purpuryt, rockbridgeit, saléeit, senegalit, sidorenkit, strengit, tarbuttyt, tavoryt, torbernit, trolleit, tryfylin, tryplit, turkus, uranocircyt, varulit, vauxyt, vivianit, wagneryt, wardyt, wavellit, whitlockit.
Althausyt
| Althausyt | Mg2[(OH,F)|PO4] | Tingelstadjern Modum, Norwegia |
wymiary: waga: |
2007.05.06/2802/3.40 |
Amblygonit
| Amblygonit | LiAl[(F,OH)|PO4] | Vernéřov, Czechy |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2151/1.25 |
Anapait
| Anapait | Ca2Fe2+[PO4]2 . 4H2O | w muszli małża | Kercz, Ukraina |
wymiary: waga: |
1992.03.07/0209/7.50 |
Arrojadyt
| Arrojadyt | Na2(Fe2+,Mn2+)5[PO4]4 | Karasu, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.04.06/0974/10.00 |
Autunit
| Autunit | Ca[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Les Oudots, Francja (Autun) |
wymiary: waga: |
1993.09.18/0532/9.40 |
Beusyt
| Beusyt | (Mn2+,Fe2+,Ca,Mg)3[PO4]2 |
Kyryk-Bulak, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.04.05/0957/10.00 |
Bobierryt
| Bobierryt | Mg3[PO4]2 . 8H2O |
Kowdor,
Rosja kop. „Żeleznyj” |
wymiary: waga: |
1997.03.02/0929/6.70 |
Brazilianit
| Brazilianit | NaAl3[(OH)2|PO4]2 | Kwarc | Concelheiro Pena, Brazylia |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1548/27.50/a-b |
Cacoxenit
| Cacoxenit | Fe4[OH|PO4]3 . 12H2O | Waryscyt |
Cerhovice, Czechy kłm. „Třenice” |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1552/6.50 |
Chalkosyderyt
| Chalkosyderyt | CuFe6[(OH)2|PO4]4 . 4H2O | Krásno, Czechy |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2162/1.75 |
Childrenit
| Childrenit | (Fe2+,Mn2+)Al[(OH)2|PO4] . H2O | Divino do Laranjeira Brazylia |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2163/5.75 |
Collinsyt
| Collinsyt | Ca2(Mg,Fe2+)[PO4]2 . 2H2O | Kowdor, Rosja kop. „Żeleznyj” |
wymiary: waga: |
1997.03.02/0931/4.00 |
Cornetyt
| Cornetyt | Cu3[(OH)3|PO4] |
Lubumbashi, Kongo kop. „Etoile” |
wymiary: waga: |
1998.09.13/1412/1.00 |
Crandallit
| Crandallit | CaAl3H[(OH)6|(PO4)2] | Blatton, Belgia |
wymiary: waga: |
2000.10.28/2079/3.30 |
Delvauksyt
| Delvauksyt | Fe2[(OH)3|PO4] . 3,5H2O | Litošice, Czechy |
wymiary: waga: |
2000.05.05/1885/2.00 |
Dufrénit
| Dufrénit | Fe3Fe6[(OH)3|PO4]4 | Poniklá, Czechy |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2167/2.50 |
| Dufrénit | Fe3Fe6[(OH)3|PO4]4 | Limonit | Poniklá, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.08.11/2419/0.00 |
| Dufrénit | Fe3Fe6[(OH)3|PO4]4 | Limonit | Poniklá, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.08.11/2418/0.00 |
| Dufrénit | Fe3Fe6[(OH)3|PO4]4 | Limonit | Poniklá, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.08.11/24170.00 |
Evansyt
| Evansyt | Al3[(OH)6|PO4] . 6H2O | Karasu, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.09.13/1076/6.00 |
Ferrisickleryt
| Ferrisickleryt | Li<2(Fe3+,Mn2+)[PO4] | Karasu, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.04.06/0976/7.00 |
Fluorapatyt
| Fluorapatyt | Ca5[F|(PO4)3] | Sljudjanka, Rosja |
wymiary: waga: |
1998.03.07/1210/17.15 |
| Fluorapatyt | Ca5[F|(PO4)3] | Kwarc |
Cerro del
Mercado, Meksyk (Durango) |
wymiary: waga: |
2000.04.01/1833/5.00 |
| Hydroksylfluorapatyt | (odm. apatytu) | Horni Bory, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.07.11/2409/4.00 |
Francolit
| Francolit | (odm. fluorapatytu) | Valec, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.06.01/2377/4.00 |
Fosfuranylit
| Fosfuranylit | Ca[(UO2)4|(PO4)2|(OH)4] . 8H2O | Kladská, Czechy |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2169/4.25 |
Graftonit
| Graftonit | (Fe2+,Mn2+,Ca,Mg)3[PO4]2 | Elbait | Otov, Czechy |
wymiary: waga: |
2002.05.03/2293/4.00 |
Herderyt
| Herderyt | CaBe[(F,OH)|PO4] | Borovina, Czechy |
wymiary: waga: |
2002.05.03/2294/4.00 |
Hydroksylapatyt
| Hydroksylapatyt | Ca5[OH|(PO4)3] | Mt. Redonto, Portugalia |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2155/1.00 |
Karnasurtyt-(Ce)
| Karnasurtyt-(Ce) | (Ce,La,Th)(Al,Fe)(Ti,Nb) [(OH)4|(Si,P)2O7] . 3H2O |
Karnasurta, Rosja (Masyw Łowozierski) |
wymiary: waga: |
2000.05.05/1901/5.25 |
Kidwellit
| Kidwellit | NaFe9[(OH)10|(PO4)6] . 5H2O | Táškov, Czechy |
wymiary: waga: |
2006.11.11/2747/5.80 |
Kryżanovskit
| Kryżanovskit | MnFe3+[OH|PO4]2 . H2O |
Kyryk-Bulak, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.03.22/0951/6.70 |
Ksenotym-(Y)
| Ksenotym-(Y) | Y[PO4] | Sludorudnik, Rosja (Ural) |
wymiary: waga: |
1997.04.05/0962/10.00 |
Lazulit
| Lazulit | (Mg,Fe2+)Al2[OH|PO4]2 | Syderyt, Kwarc | Rapid Creek, Kanada (Yukon) |
wymiary: waga: |
1995.09.10/0739/(20.00) |
Libethenit
| Libethenit | Cu2[OH|PO4] | Kwarc | L’ubietová, Słowacja |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1572/3.25 |
Lithiofilit
| Lithiofilit | Li(Mn,Fe)[PO4] | Viitaniomi, Finlandia |
wymiary: waga: |
2007.05.06/2810/3.40 |
Ludjibait
| Ludjibait? | Cu5[(OH)4|PO4]2 | Konichalcyt |
Hilarion Mine,
Grecja (płw. Laurion) |
wymiary: waga: |
1999.11.05/1724/7.00 |
Meta-autunit
| Meta-autunit | Ca[UO2|PO4]2 . 6-2H2O | Kladská, Czech |
wymiary: waga: |
2002.05.03/2303/4.00 |
| Meta-autunit | Ca[UO2|PO4]2 . 6-2H2O | Sabugalit | Novy Fujtov, Czechy |
wymiary: waga: |
2004.04.30/2483/5.50 |
Metatorbrenit
| Metatorbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 8H2O | Kladská, Czechy |
wymiary: waga: |
2000.10.28/2099/1.10 |
Meurigit
| Meurigit | KFe7(PO4)5(OH)7 . 8H2O | Téškov, Czechy |
wymiary: waga: |
2002.05.03/2305/4.00 |
| Meurigit | KFe7(PO4)5(OH)7 · 8H2O | Tĕškov, Czechy |
wymiary: waga: |
2007.05.06/2801/3.40 |
Monacyt-(Ce)
| Monacyt-(Ce) | Ce[PO4] | Garta, Norwegia (Tvedestrand) |
wymiary: waga: |
1993.12.19/0584/5.00 |
Pisekit
| Pisekit | (odm. monacytu) | Pisek, Czechy |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2188/3.75 |
Montebrasyt
| Montebrasyt | LiAlPO4(OH) | Golcy, Rosja (rej. Sajany) |
wymiary: waga: |
1998.03.07/1229/1.70 |
Phurcalit
| Phurcalit | Ca2[(UO2)3|(PO4)2|(OH)2] . 4H2O |
Posey Mine,
Stany Zjednoczone (Utah) |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1582/4.10 |
Piromorfit
| Piromorfit | Pb5[Cl|(PO4)3] | Kwarc | Madan, Bułgaria (Rodopy) |
wymiary: waga: |
1998.08.01/1373/11.40 |
| Piromorfit | Pb5[Cl|(PO4)3] | Yangshua, Chiny (Guangxi) |
wymiary: waga: |
2004.05.22/2513/10.00 |
| Piromorfit | Pb5[Cl|(PO4)3] | Yangshua, Chiny (Guangxi) |
wymiary: waga: |
2004.10.31/2607/25.00 |
Pseudomalachit
| Pseudomalachit | Cu5[(OH)2|PO4]2 | Kwarc | L’ubietová, Słowacja |
wymiary: waga: |
2000.10.28/2106/2.20 |
| Pseudomalachit | Cu5[(OH)2|PO4]2 | L’ubetova, Słowacja |
wymiary: waga: |
2004.05.02/2505/11.00 |
Purpuryt
| Purpuryt | (Mn3+,Fe3+)[PO4] | Newry, Maine, USA |
wymiary: waga: |
2004.03.06/2460/25.00 |
Rockbridgeit
| Rockbridgeit | (Fe2+,Mn2+)Fe4[(OH)5|(PO4)3] | Tavoryt, Kwarc |
Waidhaus, Niemcy kop. „Hagendorf IV” |
wymiary: waga: |
1993.09.25/0551/1.00 |
Saléeit
| Saléeit | Mg[UO2|PO4]2 . 10H2O | Kladska, Czechy |
wymiary: waga: |
2006.11.11/2757/6.15 |
Senegalit
| Senegalit | Al[(OH)3|PO4] . 2H2O | Komondiako, Senegal (Faléme) |
wymiary: waga: |
2006.11.11/2760/5.15 |
Sidorenkit
| Sidorenkit | Na3Mn[CO3|PO4] | Umba, Rosja (Masyw Łowozierski) |
wymiary: waga: |
1997.03.02/0944/4.00 |
Strengit
| Strengit | Fe3+[PO4] . 2H2O | Jivina, Czechy |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1592/13.00 |
Tarbuttyt
| Tarbuttyt | Zn2[OH|PO4] | Broken Hill Mine, Zambia |
wymiary: waga: |
2000.05.06/1963/3.25 |
Tavoryt
| Tavoryt | LiFe[OH|PO4] | Rockbridgeit, Kwarc |
Waidhaus, Niemcy kop. „Hagendorf IV” |
wymiary: waga: |
1993.09.25/0553/1.00 |
Torbernit
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Chabanne, Francja |
wymiary: waga: |
1996.10.13/0900/25.00 |
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Shinkologwe, Kongo (Katanga) |
wymiary: waga: |
1998.08.01/1374/12.85 |
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Spindlerův Mlyn, Czechy |
wymiary: waga: |
2003.08.11/2416/0.00 |
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Spindlerův Mlyn, Czechy |
wymiary: waga: |
2005.07.21/2656/0.00 |
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Spindlerův Mlyn, Czechy |
wymiary: waga: |
2006.07.15/2018/0.00 |
| Torbernit | Cu[UO2|PO4]2 . 10(12-18)H2O | Spindlerův Mlyn, Czechy |
wymiary: waga: |
2006.07.15/2019/0.00 |
Trolleit
| Trolleit | Al4[(OH)3|(PO4)3] | Horsjöberget, Szwecja |
wymiary: waga: |
2006.11.11/2770/3.75 |
Tryfylin
| Tryfylin | Li(Fe2+,Mn2+)[PO4] | Karasu, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.04.06/0983/10.00 |
Tryplit
| Tryplit manganowy | (odm. tryplitu) | Karasu, Kirgizja (Turkestan) |
wymiary: waga: |
1997.04.06/0979/7.00 |
Turkus
| Turkus | CuAl6[(OH)2|PO4]4 . 4H2O |
Mohave,
Stany Zjednoczone (Kolorado) |
wymiary: waga: |
1999.10.23/1668/6.50 |
Uranocircyt
| Uranocircyt | Ba[UO2|PO4]2 . 10H2O | Bergen, Niemcy |
wymiary: waga: |
1995.04.22/0706/3.60 |
| Uranocircyt | Ba[UO2|PO4]2 . 10H2O |
wymiary: waga: |
2004.04.30/2488/7.50 |
Varulit
| Varulit | (Na,Ca)2(Mn2+,Fe2+)3[PO4]3 | Kranfield, Norwegia |
wymiary: waga: |
2002.05.03/2319/4.00 |
Vauxyt
| Vauxyt | FeAl2[OH|PO4]2 . 6H2O | Mina Siglo, Boliwia (Llallagua) |
wymiary: waga: |
2006.11.11/2772/5.15 |
Vivianit
| Vivianit | Fe3[PO4]2 . 8H2O | Kercz, Ukraina |
wymiary: waga: |
1993.03.06/0434/7.70 |
| Vivianit | Fe3[PO4]2 . 8H2O | Markasyt | Canotillas Colavi, Boliwia |
wymiary: waga: |
2005.02.19/2612/37.50 |
Wagneryt
| Wagneryt | Mg2[F|PO4] | Ödegaarden, Norwegia |
wymiary: waga: |
1999.04.30/1595/19.50 |
Wardyt
| Wardyt | NaAl3[(OH)4|(PO4)2] . 2H2O | Rapid Creek, Kanada (Yukon) |
wymiary: waga: |
2001.05.05/2196/9.50 |
Wavellit
| Wavellit | Al3[(OH)3|(PO4)2] . 5H2O |
Hot Springs,
Stany Zjednoczone (Arkansas) |
wymiary: waga: |
1998.04.04/1261/5.70 |
Whitlockit
| Whitlockit | b-Ca3[PO4]2 | Rapid Creek, Kanada (Yukon) |
wymiary: waga: |
2000.09.16/2042/13.30 |
Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.
Dla lubiących wpisywanie wszystkiego ręcznie podaję poniżej pełny adres:
|
minerals@redbor.pl |
JESTEŚ
GOŚCIEM