Tlenki

Kryształy lodu narosłe wokół kamieni w potoku.

            Tlenki są liczną i bardzo zróżnicowaną grupą minerałów, zarówno pod względem rozpowszechnienia w przyrodzie jak i środowisk w których się tworzą. Tlenkiem jest np. lód (woda już nie gdyż ze względu na zawartość licznych rozpuszczonych w niej związków traktuje się ją jako skałę). Z kolei kwarc będący dwutlenkiem krzemu jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych minerałów na Ziemi. Z geochemicznego punktu widzenia można go traktować także jako bezwodnik kwasu krzemowego i dlatego dawniej powszechnie zaliczany był do krzemianów. Tworzy się on w zasobnych w krzemionkę skałach magmowych (granity, sjenity), pegmatytach oraz różnorakiego pochodzenia utworach żyłowych (żyły kwarcowe i kwarcowo-kruszcowe). Ze względu na dużą odporność chemiczną i mechaniczną, w procesie wietrzenia tych skał, nie ulega on rozkładowi a jedynie rozdrobnieniu. Z miejsc wietrzenia skał pierwotnych może być następnie transportowany na duże odległości i osadzany w złożach wtórnych (piaski, żwiry oraz ich pochodne: piaskowce i zlepieńce). Osadowe nagromadzenia kwarcu poddane działaniu wysokich temperatur i ciśnień w głębszych partiach skorupy ziemskiej ulegają, przemianie tworząc liczne skały metamorficzne (kwarcyty, łupki krzemionkowe).
Kwarc znajduje szerokie zastosowanie w elektronice oraz do wyrobu specjalnych rodzajów szkła (szkło kwarcowe). Liczne barwne odmiany kwarcu (m. in. fioletowy ametyst, czarny morion, żółty cytryn, bezbarwny i przezroczysty kryształ górski) są poszukiwanymi przez jubilerów kamieniami ozdobnymi. Skrytokrystaliczną odmianą krawcu są różnobarwne chalcedony posiadające wiele odmian własnych, cenionych jako kamienie ozdobne np. wstęgowany agat czy jabłkowo-zielony chryzopraz.
            Inne minerały grupy kwarcu należą do rzadkości. Niemniej jednak ze względu na sposób powstania lub szczególne cechy własne są to utwory niezmiernie interesujące. Coesyt np. tworzy się pod wpływem bardzo wysokiego ciśnienia i temperatury wywołanego uderzeniem dużego ciała kosmicznego w powierzchnię Ziemi. Jego obecność w kraterach świadczy o ich meteorytowym pochodzeniu.
            Tlenkami są również ostateczne produkty wietrzenia wszystkich innych minerałów. Niektóre z tlenków znane są człowiekowi już od tysięcy lat. Wiele z nich ze względu na wysoką zawartość metalu stanowi ważne surowce gospodarcze. Jako przykład mogą tu posłużyć tlenki żelaza (magnetyt, hematyt), chromu (chromit), tytanu (ilmenit), manganu (piroluzyt), miedzi (kupryt) i uranu (uraninit). Niektóre (np. tlenki żelaza i miedzi) są tym cenniejsze gdyż dają się łatwo przerabiać prostymi metodami hutniczymi. Hematyt (tlenek żelaza) był stosowany przez ludy pierwotne jako czerwony barwnik przy tworzeniu malowideł naskalnych i w ceremoniach pogrzebowych. Od starożytności był on również cenioną rudą żelaza.
Jeszcze bogatszą rudę żelaza stanowi magnetyt. Jest on jednocześnie jednym z niewielu minerałów posiadających właściwości magnetyczne. Niektóre jego odmiany są wręcz naturalnymi magnesami, mogącymi przyciągać do siebie metalowe przedmioty. Pewna starożytna legenda mówi o statku, który zatonął w tajemniczych okolicznościach. Uratowani marynarze opowiadali że statek ten płynąc koło jednej z gór stracił nagle wszystkie żelazne gwoździe i rozpadł się na kawałki. Później okazało się że góra ta była zbudowana z magnetytu.
            Duże znaczenie gospodarcze ma tlenek glinu (korund). Ze względu na swoją niezwykłą twardość jest on wykorzystywany do produkcji materiałów ściernych. Mało kto natomiast wie że odmianą korundu są dwa bardzo cenione kamienie szlachetne - czerwony rubin i niebieski szafir.
            Znaczne ilości tlenków tworzą się w strefach utleniania złóż kruszcowych np. tlenek miedzi (kupryt). W złożach zasobnych w kruszce arsenowe, w sprzyjających warunkach, może utworzyć się naturalny arszenik występujący w postaci arsenolitu i claudetytu.

W kolekcji tlenki reprezentowane są przez następujące minerały: aeschynit-(Ce), aeschynit-(Y), anataz, arsenolit, baddeleyit, betafit, bindheimit, birnessyt, bixbyit, brookit, chalkofanit, chromit, chryzoberyl (odmiany: aleksandryt), claudetyt, coesyt, coronadyt, cristobalit, cynkit, davidyt-(La), euksenit-(Y), ferrocolumbit, franklinit, gahnit, geikielit, hausmannit, hematyt, hercynit, hibonit, holtyt, ilmenit (odmiany: pikroilmenit), ilsemannit, kasyteryt (odmiany: hydrokasyteryt), korund, kupryt, kwarc (odmiany: ametyst, chalcedon {agat, heliotrop, kacholong, praz}, cytryn, kryształ górski, kwarc awenturynowy, kwarc berłowy, kwarc mleczny, kwarc różowy, kwarc szkieletowy, kwarc zadymiony, kwarc zielony, morion, sokole oko, tygrysie oko), łoparyt-(Ce), maghemit, magnetoplumbit, magnetyt, marokit, melanoflogit, minia rodzima, molibdyt, opal (odmiany: hialit, opal czarny, opal drzewny), perovskit, pirochlor, piroluzyt (odmiany: polianit), plattneryt, plumbomikrolit, pseudobrookit, ramsdellit, romanechit, roméit, rutyl (odmiany: strüveryt), samarskit-(Y) (odmiany: ishikawait), spinel (odmiany: pleonast), stibikonit, tantalit-(Fe), tenoryt, todorokit, trydymit, uraninit, valentinit.

.

Coesyt

.

Cristobalit

.

Kwarc SiO₂ - minerał z grupy tlenków metali czterowartościowych. Tworzy sześcioboczne słupowe kryształy, obustronnie zakończone piramidami i poprzecznie prążkowane. Występuje również w postaci skupień ziarnistych, skrytokrystalicznych (chalcedon) i zbitych oraz naskorupień. Bezbarwny, biały, biało-szary, żółty, różowy, czerwony, niebieski, zielony, fioletowy, brunatny, purpurowy lub czarny. Przezroczysty do nieprzezroczystego. Rysa biała. Wykazuje zjawisko fosforescencji i tryboluminescencji. W ultrafiolecie niektóre okazy fluoryzują  żółtozielono i niebiesko-biało. Połysk szklisty, rzadziej tłusty. Twardość 7. Gęstość 2,65 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam muszlowy. Kruchy. Rozpowszechniony w wielu różnych skałach magmowych (np. granity, granodioryty, pegmatyty, aplity), osadowych (np. piaski, piaskowce, żwiry) i metamorficznych (np. kwarcyty, gnejsy, łupki mikowe).
Odmiany: ametyst, awenturyn, chalcedon, cytryn, kryształ górski, kwarc różowy, kwarc zadymiony, morion, sokole oko i tygrysie oko.

.

.

Ametyst

Geoda ametystowa Pana ...

W dniu 17.09.2004 roku Pan ... Będąc w stanie mocno zachwianej równowagi potknął się tak niefortunnie że upadając przewrócił stojącą obok tę piękną geodę ametystową rozbijając ją na trzy części. Gratulujemy Panu ... tężyzny fizycznej gdyż tę 62 kilogramową geodę dwóch chłopa ledwie ruszało z miejsca a on sam dał radę i to z takim skutkiem... Oczekujemy na kolejne sukcesy. Teraz może by tak Pan spróbował wyrwać dąb „Bartek” z korzeniami albo złożyć jak domek z kart „Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. W nagrodę obiecujemy coś postawić.

.

Chalcedon

.

Agat

.

Heliotrop

.

Kacholong

.

Praz

.

Cytryn

.

Kryształ Górski

.

Kwarc awenturynowy

.

Kwarc berłowy

.

Kwarc mleczny

.

Kwarc różowy

.

Kwarc szkieletowy

.

Kwarc zadymiony

.

Kwarc zielony

.

Morion

.

Sokole oko

.

Tygrysie oko

.

Melanoflogit

.

Opal

.

Hialit

.

Opal czarny

.

Opal drzewny

.

Trydymit