SKAŁY MAGMOWE

            Powstają wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej (skały głębinowe), w szczelinach na niewielkiej głębokości (skały hipabisalne) lub na powierzchni Ziemi (skały wylewne). Zwykle mają strukturę krystaliczną, niekiedy porfirową,  Wielkość kryształów w skale zależy od szybkości krzepnięcia magmy. Wolno krzepnące skały plutoniczne mają strukturę jawnokrystaliczną z kryształami o rozmiarach powyżej 5 mm. Szybko krzepnące skały wulkaniczne wykazują strukturę skrytokrystaliczną (kryształy poniżej 1 mm). Często spotyka się w nich również struktury porfirowe. Powstają one gdy krystalizacja magmy rozpoczyna się na pewnej głębokości w skorupie ziemskiej (do kilku kilometrów), a kończy na jej powierzchni. W skrytokrystalicznym lub szklistym cieście skalnym pojawiają się wtedy pojedyncze, wcześniej wykrystalizowane prakryształy. Niektóre szybko zastygłe skały wylewne mają postać szkliwa. W składzie mineralnym pospolitych skał magmowych dominują skalenie, kwarc i miki. Rzadziej występują amfibole, granaty, magnetyt czy pirokseny. W wielu skałach magmowych występują różnej wielkości i kształtu porwaki skał starszych, które zostały porwane przez magmę w trakcie jej przedzierania się ku powierzchni ziemi. Pozwalają nam one na badanie najgłębszych stref skorupy ziemskiej a w niektórych przypadkach także górnego płaszcza Ziemi.
Ze względu na skład mineralny skały magmowe dzielimy na:
- skały kwaśne (kwarcowo-skaleniowe) zawierające powyżej 65% SiO₂. Są to przeważnie skały jasne składające się głównie z kwarcu skaleni i mik. Rzadziej spotyka się w nich amfibole a niekiedy również pirokseny.
- skały obojętne zawierające 53-65% SiO₂. W ich składzie dominują skalenie i amfibole którym często towarzyszą pirokseny a niekiedy również niewielkie ilości biotytu. Praktycznie natomiast nie zawierają one kwarcu i skaleniowców.
- skały zasadowe (bazyty) zawierające od 40 do 53% SiO₂. Zwykle mają barwę ciemną, chociaż znane są także odmiany jaśniejsze. Składają się głównie ze skaleniowców, piroksenów, amfiboli i oliwinów. Kwarc występuje w nich bardzo  rzadko i tylko w niewielkich ilościach.
Ze względu na genezę skały magmowe dzielimy na: wylewne, hipabisalne, głębinowe i niekrzemianowe.

.

Skały wylewne - krystalizują bezpośrednio z magmy wydobywającej się w postaci lawy na powierzchnię Ziemi. W skutek szybkiego zastygania zawarte w nich kryształy nie zdążają się wykształcić i zwykle są bardzo drobne. Często skały te charakteryzują się strukturą porfirową.
Ze względu na zawartość krzemionki skały wylewne dzielimy na:
- skały wylewne kwaśne - obsydian, perlit, ryolit, ryodacyt i smołowiec.
- skały wylewne obojętne - andezyt, dacyt, latyt, trachit, trachyandezyt i trachybazalt.
- skały wylewne ultrazasadowe i zasadowe - analcymit, bazanit, bazalt, fonolit, leucytyt, limburgit, nefelinit, melilityt i tefryt.

Andezyt - obojętna skała magmowa wylewna, rzadziej hipabisalna (ekstruzywny odpowiednik diorytu). Zawiera głownie plagioklazy (andezyn-oligoklaz) i kwarc. W podrzędnych ilościach występują skalenie potasowe, amfibole (hornblenda), pirokseny, biotyt i kwarc. Rzadziej pojawia się apatyt, tlenki żelaza, tytanit, cyrkon i allanit a sporadycznie granaty i kordieryt. Tekstura nierównoziarnista. Struktura porfirowa z fenokryształami plagioklazów (oligoklaz, andezyn, labrador), augitu, biotytu, bronzytu, hiperstenu, hornblendy, oliwinu i kwarcu, rzadko skaleni potasowych, haüynu, nefelinu, ortoklazu i sanidynu. Spotyka się również szkliwo. Barwa ciemnoszara, brunatna, szaroróżowa, zielonawa lub czarna.

X - x skała magmowa x. W składzie nineralnym dominuje x. W podrzędnych ilościach występuje x, a niekiedy również x. Sporadycznie pojawia się x. Niekiedy obecne jest także szkliwo. Tło skalne x. Struktura x. Burowa x. Barwa x. Tworzy x.
Odmiany: x.

Bazalt - zasadowa skała magmowa wylewna lub hipabisalna (wylewny odpowiednik gabra). Zawiera głównie plagioklazy (labrador-bytownit) i pirokseny (augit). Częstym składnikiem jest również oliwin (głównie fajalit) zwykle wtórnie przeobrażony w iddyngsyt i chloryt. W podrzędnych ilościach występują pirokseny i amfibole. Niekiedy pojawia się również analcym, andezyn, anortoklaz, anortyt, apatyt, biotyt, bronzyt, cristobalit, enstatyt, eudialit, haüyn, hipersten, hornblenda, leucyt, melilit, monticellit, nefelin, nosean, oligoklaz, ortoklaz, perowskit, pikotyt, rhönit, rutyl, trydymit, tytanit i liczne minerały wtórne. W śladowych ilościach zawsze obecny jest magnetyt, ulvöspinel, ilmenit, hematyt, piryt i grafit. Obecne jest również szkliwo. Struktura szklista do gruboziarnistej. Tekstura przeważnie porfirowa. Może zawierać fenokryształy augitu, chryzolitu, plagioklazów, rzadziej skorodowanego kearsutytu i hornblendy bazaltowej, czy częściowo wchłoniętego biotytu i kwarcu. Podzielność słupowa. Barwa czarna lub prawie czarna w skałach przeobrażonych brunatna lub ciemnozielona. Tworzy kopuły, wypełnienia kominów wulkanicznych, wielkie pokrywy (trappy).

Bazanit (tefryt oliwinowy) - zasadowa skała magmowa wylewna (odpowiednik teralitu) spokrewniona z tefrytem. Zawiera głównie plagioklazy i skaleniowce (nefelin, rzadko leucyt, analcym, haüyn, nosean, sodalit). Te ostatnie często uległy przekształceniu w zeolity i skapolity. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, biotyt i oliwin. W niewielkich ilościach pojawiają się również skalenie potasowe a w śladowych tytanit, perowskit, melanit i spinel chromowy. Struktura porfirowa z fenokryształami głównie tabliczkowo wykształconego labradorytu lub bytownitu rzadziej anortytu, niekiedy augitu bazaltowego i egirynowego, hornblendy bazaltowej, arfvedsonitu, biotytu i oliwinu. Tekstura migdałowcowa. Barwa ciemnoszara. Tworzy pokrywy i potoki lawowe.

Dacyt - kwaśna skała magmowa wylewna lub subwulkaniczna (wylewny odpowiednik granodiorytu). Zawiera głównie plagioklaz (albit-oligoklaz) i kwarc. W podrzędnych ilościach występują skalenie potasowe, pirokseny, hornblenda i biotyt. Rzadziej spotyka się trydymit, ortoklaz, apatyt i tlenki żelaza a sporadycznie allanit, granat i kordieryt. Struktura porfirowa z fenokryształami (do 40%) andezynu lub labradoru, rzadziej kwarcu, augitu diopsydowego, biotytu, bronzytu, enstatytu, hiperstenu, hornblendy, nefelinu i piroksenów. Często spotyka się również szkliwo. Barwa szara w różnych odcieniach. Tworzy kopuły, pokrywy, potoki lawowe oraz formy subwulkaniczne.

Fonolit (echodolit) - zasadowa skała magmowa wylewna (ekstruzywny odpowiednik foiaitu). Zawiera głównie skalenie potasowe. W podrzędnych ilościach występują plagioklazy (anortoklaz często obrośnięty sanidynem), nefelin, pirokseny, hornblenda, leucyt, akmit z obwódkami egirynu, arfvedsonit, katoforyt, riebeckit, sodalit, biotyt tlenki żelaza, apatyt, cyrkon, tytanit, oliwin, spinel chromowy, granat oraz różne minerały wtórne zwłaszcza analcym, chloryty, zeolity (natrolit), węglany i serpentyny. Struktura porfirowa z prawidłowo wykształconymi listewkowymi fenokryształami sanidynu i nefelinu, rzadziej sodalitu, haüynu, noseanu lub analcymu oraz augitu egirynowego i barkevikitu. Cios cienkopłytowy. Barwa szara, zielonawa, czasem prawie czarna. Tworzy kopuły, potoki lawowe, lakkolity i nieregularne żyły.

Latyt - obojętna skała magmowa wylewna (wylewny odpowiednik monzonitu), pośrednia między trachitem i andezytem. Zawiera głównie skalenie potasowe i plagioklazy (oligoklaz, andezyn, labrador). W podrzędnych ilościach występują amfibole (hornblenda), biotyt, pirokseny (augit, diopsyd, hipersten), kwarc, magnetyt, apatyt, trydymit, nefelin i haüyn a w śladowych tytanit, spinel, piryt, cyrkon i allanit. Często obecne jest również szkliwo. Struktura porfirowa z fenokryształami plagioklazów (głownie szeregu oligoklaz-andezyn, rzadziej labradoru lub sanidynu, anortoklazu), hornblendy, biotytu, diopsydu i oliwinu. Barwa szara w różnych odcieniach

Leucytyt - zasadowa skała magmowa wylewna. Produkt różnicowania się magmy trachybazaltowej. Zawiera głównie leucyt i augit którym niekiedy towarzyszy oliwin i melilit. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, plagioklazy (labrador-bytownit lub anortyt), biotyt, flogopit, nefelin, apatyt i magnetyt. Tekstura porfirowa. Struktura drobnoziarnista.

Melilityt (melmafyt) - zasadowa skała magmowa wylewna (wylewny odpowiednik melilitolitu). Zawiera głównie melilit. W podrzędnych ilościach występuje magnetyt, perowskit i epidot a niekiedy także oliwin, biotyt, leucyt i nefelin. Struktura porfirowa z fenokryształami augitu tytanowego i melilitu.

Nefelinit (nemafit) - zasadowa skała magmowa wylewna (odpowiednik ijolitu). Zawiera głównie nefelin i augit. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, skalenie (sanidyn) i biotyt, niekiedy, hauyn, leucyt, monticellit, melilit, nosean, oliwin i sanidyn. W śladowych ilościach pojawia się egiryn, perowskit, magnetyt, apatyt, tytanit i melanit. Tekstura porfirowa z fenokryształami augitu tytanowego i nefelinu. Struktura drobnoziarnista. Barwa czarna.

Obsydian - kwaśne szkliwo wulkaniczne. Barwa czerwonawa, brunatna, oliwkowa, niebieska, ciemnoszara lub czarna, wywołana obecnością pigmentu hematytowego i mikrolitów leucytu, plagioklazu i sanidynu. Połysk szklisty, przełam muszlowy.
Łzy apacza - odmiana obsydianu.

Perlit (pogonit, sferulit) - kwaśne szkliwo wulkaniczne. Bezpostaciowy z kulistymi sferolitami. Barwa szarawa. Połysk perłowy lub woskowy. Podzielność koncentryczno-skorupowa.

Ryodacyt - kwaśna skała magmowa wylewna (wylewny odpowiednik granodiorytu). Zawiera głównie plagioklazy (albit-oligoklaz), skalenie potasowe i kwarc. W podrzędnych ilościach występują pirokseny, hornblenda i biotyt.

Ryolit (riolit, liparyt, porfir felzytowy) - kwaśna skała magmowa wylewna lub subwulkaniczna (ekstruzywny odpowiednik granitu). Zawiera głównie skalenie potasowe, plagioklazy (albit-oligoklaz, niekiedy sanidyn) i kwarc. W podrzędnych ilościach występują biotyt, muskowit, hornblenda i pirokseny, niekiedy wtórny piemontyt a w śladowych muskowit, apatyt i tlenki żelaza. Tekstura bezładna i masywna lub porowata. Struktura skrytokrystaliczna, porfirowa lub afanitowa z przeważnie skorodowanymi fenokrysztaami (do 90%) kwarcu, sanidynu lub mikroklinu, ortoklazu i mikropertytu, oligoklazu lub albitu, rzadziej biotytu, piroksenów (augit, diopsyd, hipersten), hornblendy, przeobrażonego oliwinu i kordierytu. Spotyka się również szkliwo. Barwa różowawa, czerwonawa lub szara. Tworzy kopuły lawowe, sille i pokrywy lawowe.

Smołowiec - kwaśne szkliwo wulkaniczne. Barwa szara, czarna, brunatna, czerwona lub oliwkowa. Połysk smolisty. Zawiera liczne krystality i rzadkie mikrolity. Sporadycznie występują fenokryształy kwarcu, ortoklazu lub sanidynu. Obfituje w wodę i gazy.

Tefryt - zasadowa skała magmowa wylewna lub subwulkaniczna (odpowiednik esseksytu) spokrewniona z bazanitem. Zawiera głównie plagioklazy i skaleniowce (nefelin, rzadko leucyt, analcym, haüyn, nosean, sodalit). Te ostatnie często uległy przekształceniu w zeolity i skapolity. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, biotyt i oliwin. W niewielkich ilościach pojawiają się również skalenie potasowe a w śladowych tytanit, perowskit, melanit i spinel chromowy. Struktura porfirowa z fenokryształami głównie tabliczkowo wykształconego labradorytu lub bytownitu rzadziej anortytu, niekiedy augitu bazaltowego i egirynowego, hornblendy bazaltowej, arfvedsonitu, biotytu i oliwinu. Tekstura migdałowcowa. Barwa ciemnoszara. Tworzy pokrywy i potoki lawowe.

Trachit - obojętna skała magmowa wylewna (wylewny odpowiednik syenitu). Zawiera głównie skalenie potasowe (ortoklaz, sanidyn). W podrzędnych ilościach występują plagioklazy, biotyt, hornblenda i pirokseny (augit), kwarc, analcym, haüyn, leucyt, nefelin, nosean i sodalit a w śladowych cyrkon, tytanit, tlenki żelaza i kalcyt. Spotyka się również trydymit lub oliwin. Struktura wyraźnie porfirowa z fenokryształami  sanidynu lub anortoklazu rzadziej mikroklinu i oligoklazu, biotytu, akmitu, arfvedsonitu, augitu, diopsydu, egirynu, hiperstenu, hornblendy, kataforytu i riebeckitu. Obecne jest również szkliwo. Barwa zmienna, zależna od domieszek, zwykle szara, różowa, żółta, czerwona, rzadko brunatna. Tworzy pokrywy i kopuły lawowe, rzadziej lakkolity.

Trachyandezyt (andezyt albitowy) - obojętna skała magmowa wylewna pośrednia pomiędzy trachitem i andezytem (wylewny odpowiednik monzonitu lub syenodiorytu). Zawiera głównie skalenie potasowe i plagioklazy (oligoklaz, andezyn, labrador). W podrzędnych ilościach występują amfibole (hornblenda), biotyt i pirokseny (augit, diopsyd, hipersten), analcym, haüyn, kwarc, leucyt i nefelin. Struktura najczęściej porfirowa z fenokryształami plagioklazów, amfiboli, piroksenów i skaleni alkalicznych. Barwa ciemnoszara.

Trachybazalt (melafir) -  obojętna skałą magmowa wylewna (wylewny odpowiednik monzonitu i syenodiorytu), pośrednia między trachitem i bazaltem.  Zawiera głównie skalenie potasowe i plagioklazy (oligoklaz, andezyn, labrador). W podrzędnych ilościach występują amfibole (hornblenda), biotyt i pirokseny (augit, diopsyd, hipersten). Tekstura porfirowa lub migdałowcowa. Struktura najczęściej porfirowa. Barwa ciemnoszara, czerwonobrunatna lub szarozielona, zielonoczarna lub czarna.

.

Skały hipabisalne - są utworami pośrednimi pomiędzy skałami wulkanicznymi i plutonicznymi. Krzepną na niewielkiej głębokości (do kilku kilometrów) pod powierzchnią Ziemi. Występują przeważnie w formie lakkolitów, lopolitów, pni magmowych, żył magmowych zwykle o nieznanym zasięgu w głąb. Miąższość form żyłowych może wahać się od kilku centymetrów do kilku kilkuset metrów, a ich długość dochodzić nawet do kilku kilometrów. Skały hipabisalne są średnio- lub drobnoziarniste. Najczęściej wykazują one strukturę porfirową lub porfirowatą.  Ich skład mineralny jest zwykle podobny do składu macierzystych skał głębinowych.
Ze względu na zawartość krzemionki skały hipabisalne dzielimy na:
- skały hipabisalne kwaśne - aplit, mikroadamelit, mikrogranit, mikriogranodioryt, mikrotonalit i pegmatyt.
- skały hipabisalne obojętne - aplit syenitowy, bostonit, lamprofir, mikrodioryt, mikrosyenit, część pegmatytów i porfir rombowy.
- skały hipabisalne ultrazasadowe i zasadowe - diabaz, mikrogabro, pikryt i tinguait.

Aplit - kwaśna, obojętna lub zasadowa skała magmowa żyłowa, (żyłowy odpowiednik diabazu, diorytu, esseksytu, fojaitu, gabra, granitu, kersantytu, merkfjeldytu, monzonitu, nordmarkitu, ornoitu, pułaskitu, rapakiwi, syenitu, syenodiorytu, tonalitu lub trondhjemitu. Zawiera głownie kwarc i skaleń (ortoklaz lub mikroklin, albit lub oligoklaz). \w podrzędnych ilościach występuje muskowit, niekiedy amfibole, augit, biotyt, bronzyt, egiryn, diallag, hauyn, nefelin, nosean i sodalit. Struktura drobnoziarnista. Tworzy nieregularne żyły, apofizy, dajki, małe pnie lub facje brzeżne masywów granitoidowych. Barwa jasna

Bostonit - obojętna skała hipabisalna. (żyłowy odpowiednik syenitu alkalicznego). Zawiera głównie albit, mikrepertyt, rzadziej anortoklaz. W niewielkich ilościach towarzyszy im hornblenda, biotyt, nefelin, cyrkon, apatyt, tlenki żelaza i tytanu oraz węglany. Spotyka się również kwarc, plagioklazy i sodalit. Budowa porfirowa z fenokryształami tabliczkowego lub listewkowego albitu, mikropertytu i anortoklazu. Tworzy dajki.
Odmiany: fenit.

Diabaz (doleryt) - skała magmowa hipabisalna (żyłowy odpowiednik gabra, norytu i anortozytu z jednej strony oraz bazaltu z drugiej.). Zawiera głównie plagioklazy (labrador-bytownit, rzadziej andezym) i augit. Ten ostatni jest zwykle w różnym stopniu przeobrażony w uralit, chloryty. W podrzędnych ilościach występuje biotyt, ortoklaz, kwarc, oliwin, magnetyt, ilmenit i minerały wtórne. Spotyka się również albit, analcym, anortyt, bronzyt, diallag, diopsyd, dipir, enstatyt, hipersten, hornblendę, oligoklaz, ortoklaz, salit i uralit. Niekiedy obecne jest także szkliwo. Tekstura zbita, słabo kierunkowa, niekiedy pęcherzykowa. Barwa czarna lub zielonawa. Tworzy dajki, sille, środkowe partie wylewów podmorskich i pokryw wulkanicznych.
Odmiany: amfibolobaz, cuyamit, leukodiabaz, oligobaz, proterobaz.

Lamprofir - kwaśna, obojętna lub zasadowa skała hipabisalna (żyłowy odpowiednik granitu, diorytu, syenitu i gabra). Zawiera głownie skalenie (potasowe lub pladioklazy), analcym lub melilit. W niewielkich ilościach może pojawiać się również magnetyt i apatyt. Spotyka się także szkliwo. Zwykle przeobrażony i wtórnie wzbogacony w węglany, siarczki, kwarc i zeolity. Tekstura bezładna, niekiedy na kontaktach z osłona kierunkowa. Budowa porfirowa z nadtrawionymi fenokryształami biotytu, augitu, hornblendy, barkevikitu oraz oliwinu w różnym stopniu przekształconego w kalcyt. Tworzy dajki.
Odmiany: alnöit, kamptonit, kersantyt, markfjeldyt, minetta, monchikit, polzenit, sannait, spessartyt i wogezyt.

Mikrodioryt - obojętna skała żyłowa (żyłowy odpowiednik diorytu). Składem mineralnym zbliżona do granitu. Budowa porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji diorytu, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Mikrogabro - zasadowa skała żyłowa (żyłowy odpowiednik gabra). Składem mineralnym zbliżona do granitu. Budowa porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji gabra, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Mikrogranit - kwaśna skała żyłowa (żyłowy odpowiednik granitu). Składem mineralnym zbliżona do granitu. Budowa często porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji granitu, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Mikrogranodioryt - kwaśna skała żyłowa (żyłowy odpowiednik granodiorytu). Składem mineralnym zbliżona do granitu. Budowa porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji granodiorytu, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Mikrosyenit - obojętna skała żyłowa (żyłowy odpowiednik syenitu). Składem mineralnym zbliżona do granitu. Budowa porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji syenitu, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Mikrotonalit - kwaśna skała żyłowa (żyłowy odpowiednik tonalitu). Składem mineralnym zbliżona do tonalitu. Budowa porfirowa. Struktura drobnoziarnista o wielkości ziarn do 0,2 mm. Tworzy brzeżne facje intruzji granitu, cienkie żyły, dajki i apofizy.

Pegmatyt - kwaśna skała magmowa żyłowa (żyłowy odpowiednik granitu, granodiorytu, syenitu, rzadziej diabazu, foiaitu, gabra, ijolitu, norytu lub tonalitu). Składem mineralnym zbliżona do skał macierzystych. Ponadto spotyka się apatyt, kalcyt, korund, magnetyt, kruszce oraz minerały bogate w wodę, F, B, Cl i inne gazy takie jak turmalin, topaz, spodumen itp. Niekiedy zawierają większe koncentracje różnych rzadkich minerałów różnych. W pegmatytach kwaśnych są to minerały Sn, W, Nb, Ta, U, Th i pierwiastków ziem rzadkich a w pegmatytach zasadowych minerały Ni, Fe, Cu i innych. Struktura grubo lub wielko-ziarnista. Często zawiera przerosty granofirowe. Barwa biała, różowa, czerwonawa. Tworzy pnie, dajki, nieregularne żyły, soczewki, gniazda i brzeżne facje intruzji magmowych.
Odmiany: sacharyt.

Pikryt (porfiryt pikrytowy) - ultrazasadowa skała magmowa wylewna lub hipabisalna (żyłowy odpowiednik perydotytu). W składzie mineralnym dominuje augit, oliwin i hornblenda. W podrzędnych ilościach występują plagioklazy, biotyt i minerały wtórne (chloryty, serpentyny, iddingsyt, tremolit, węglany) a niekiedy również bronzyt, granaty, nefelin i inne. Sporadycznie pojawia się magnetyt i apatyt. Struktura drobnoziarnista do średnioziarnistej. Budowa porfirowa z prakryształami oliwinu i augitu. Barwa ciemna.

Tinguait (tingwait) - zasadowa skała magmowa głębinowa lub żyłowa. W składzie mineralnym dominuje skaleń potasowy (ortoklaz, sanidyn, mikroklin, mikropertyt mikroklinowy lub ortoklazowy), nefelin i egiryn. W podrzędnych ilościach występuje się kankrynit, tytanit, cyrkon, apatyt a niekiedy również analcym, arfwedsonit, haüyn, hornblenda, kwarc, leucyt, riebeckit, sodalit i inne. Tło skalne równoziarniste, cukrowate utworzone ze skalenia potasowego i nefelinu w którym tkwią igiełki i mikrolity egirynu. Niekiedy struktura porfirowa z rzadkimi prakryształami sanidynu i nefelinu, sporadycznie także haüynu, noseanu, egirynu, augitu i biotytu. Tworzy dajki lub brzeżne facje intruzji syenitowych.
Odmiany: grorudyt, fojait.

.

Skały magmowe głębinowe - krzepną głęboko pod powierzchnią Ziemi tworząc znacznych rozmiarów intruzje. Najczęściej mają strukturę  średnio- lub gruboziarnistą przy czym tworzące je kryształy są zwykle dobrze wykształcone.
Ze względu na zawartość krzemionki skały głębinowe dzielimy na:
- skały głębinowe kwaśne - granit, granit alkaliczny, granodioryt i tonalit.
- skały głębinowe obojętne - dioryt, monzonit, syenit i syenodioryt.
- skały głębinowe ultrazasadowe i zasadowe - anortozyt, biotytyt, cieszynit, dunit, esseksyt, foiait, gabro, hornblendyt, ijolit, jakupirangit, noryt, perydotyt, piroksenit, teralit i troktolit.

Anortozyt - zasadowa skała magmowa. Produkt różnicowania się magmy typu norytu. Zawiera głównie plagioklazy (głownie labrador rzadziej inne szeregu anortyt-oligoklaz). W podrzędnych ilościach występują skalenie potasowe (ortoklaz, mikroklin), kwarc, pirokseny (hipersten), amfibole (hornblenda) i biotyt, rzadko oliwin, korund a w śladowych magnetyt, ilmenit, granaty, rutyl, cyrkon i inne. Tekstura masywna lub wstęgowa. Struktura przeważnie gruboziarnista, rzadziej średnioziarnista. Barwa czarna, szara, brązowa lub zielona.

Dioryt - obojętna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. Zawiera głownie plagioklazy (andezyn-oligoklaz). W podrzędnych ilościach występują amfibole (hornblenda), pirokseny (augit, hipersten), biotyt i kwarc, niekiedy skaleń potasowy (ortoklaz, mikroklin), albit, bronzyt, chloryt, diallag, dypir, enstatyt, epidot, granaty, hornblenda, labrador, nefelin, oliwin, piryt, skapolit, talk i uralit a w śladowych magnetyt, ilmenit, apatyt, cyrkon i tytanit. Struktura średnioziarnista lub gruboziarnista. Barwa szara do ciemnoszarej, rzadziej ciemnozielona. Tworzy  małe facje w obrębie intruzji granodiorytów i tonalitów, rzadziej pnie, lokkolity i dajki.

Dunit - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. W ich składzie mineralnym dominuje oliwin (forsteryt). Niekiedy podrzędnie występują hortonolit, enstatyt, bronzyt, diallag, diopsyd, pikotyt, apatyt i biotyt. W zmiennych ilościach pojawia się również  magnetyt, tytanomagnetyt, ilmenit, chromit, platynowce i uwarowit. Barwa brunatno-czarna lub zielonoczarna.

Esseksyt - zasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt krystalizacji esseksytowej magmy pierwotnej. Zawiera głównie plagioklazy (andezyn-labrador), nefelin, analcym, sodalit i kanktynit. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny (barkevikit, augit, egiryn), sanidyn, biotyt i oliwin, niekiedy haüyn a w śladowych apatyt, ilmenit i tytanit. Tworzy pnie i żyły. Struktura średnioziarnista lub gruboziarnista.

Foiait (syenit nefelinowy) - zasadowa skała magmowa głębinowa lub hipabisalna. Produkt różnicowania się magmy typu esseksytu. Zawiera głównie skalenie potasowe. W podrzędnych ilościach występują plagioklazy, nefelin, pirokseny, hornblenda, leucyt, sodalit i biotyt, niekiedy analcym, haüyn, kanktynit, nosean, egiryn.

Gabro - obojętna skała magmowa. Produkt krystalizacji gabrowej magmy pierwotnej. Zawiera głównie plagioklazy (labrador lub bytownit). W podrzędnych ilościach występują pirokseny (diallag, augit, diopsyd), amfibole (hornblenda), rzadziej oliwin, sporadycznie biotyt, kwarc, anortyt, bervekit, analcym, bronzyt, enstatyt, glaukofan, haüyn, hipersten, ortoklaz, pirotyn i zoisyt a śladowo magnetyt, ilmenit, pikotyt, apatyt, granaty, tytanit, korund i inne. Tekstura bezładna, kierunkowa. Struktura gruboziarnista lub średnioziarnista. Barwa czarna, szara, brązowa lub zielonoszara.

Granit - kwaśna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. Zawiera głównie skalenie potasowe (ortoklaz, mikroklin, anortoklaz, mikropertyt), plagioklazy (oligoklaz, rzadziej albit lub andezyn) i kwarc. W podrzędnych ilościach występują biotyt, muskowit, amfibole (hornblenda, barkevikit, arfvedsonit, riebeckit, hastingsyt) i pirokseny (hipersten, diopsyd, diallag, augit, egiryn, enstatyt). Spotyka się również allanit, anataz, andaluzyt, apatyt, beryl, cyrkon, chryzoberyl, cyanit, epidot, fluoryt, granaty, grafit, hematyt, ilmenit, kalcyt, kasyteryt, kordieryt, korund, ksenotym, lepidolit, magnetyt, molibdenit, monacyt, opal, oliwin, pirotyn, pleonast, rutyl, sillimanit, skapolit, spinel, spodumen, srebro rodzime, topaz, turmaliny, tytanit, wolframit, złoto rodzime, zoisyt i inne oraz minerały wtórne. Struktura średniokrystaliczna, rzadziej grubokrystaliczna. Wyraźny cios zwykle z trzech prostopadłych kierunkach. Barwa szara, bladoróżowa, zielonawa, czerwona, czarna.

Granit alkaliczny - kwaśna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się esseksytu lub kentallenitu. Zawiera głównie skalenie potasowe i kwarc. W podrzędnych ilościach występują plagioklazy (albit-oligoklaz) biotyt, muskowit, hornblenda i pirokseny.

Granodioryt - kwaśna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. Zawiera głównie plagioklazy (oligoklaz lub andezyn), skalenie potasowe (antypertyt, ortoklaz lub mikroklin czasami pertyt lub kryptopertyt) i kwarc. W podrzędnych ilościach występują hornblenda niekiedy z reliktami piroksenów i biotyt. Spotyka się również granaty, hipersten, magnetyt, ilmenit, rutyl, cyrkon, turmaliny, diallag, oliwin, andaluzyt, muskowit, kasyteryt i minerały wtórne. Struktura drobnokrystaliczna lub średniokrystaliczna. Współwystępuje z granitami tworząc jądra w ich intruzjach, rzadziej części brzeżne.

Hornblendyt - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie hornblendę. W podrzędnych ilościach występuje biotyt, haüyn, magnetyt, apatyt, pirop, oliwin, pirokseny i plagioklazy.

Ijolit (epineit) - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu esseksytu. Zawiera głównie nefelin i augit. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, skalenie, biotyt i melanit, niekiedy egiryn i leucyt a w śladowych apatyt, magnetyt, tytanit, ivaaryt, niekiedy melilit. Tekstura bezładna. Struktura gruboziarnista. Barwa ciemna.

Kentallenit - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt krystalizacji kentallenitowej magmy pierwotnej. Zawiera głównie augit, oliwin i hipersten. W podrzędnych ilościach występuje ortoklaz i andezyn.

Melilitolit - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa i metasomatyczna. Zawiera głównie melilit. W podrzędnych ilościach występują pirokseny i oliwin, niekiedy biotyt, nefelin i haüyn.

Monzonit (gabro ortoklazowe, gabro syenitowe, gabrosyenit) - obojętna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu kentallenitu. Zawiera głównie skalenie potasowe i plagioklazy. W podrzędnych ilościach występują hornblenda, biotyt, pirokseny (augit, diopsyd, hipersten), kwarc, niekiedy magnetyt i oliwin a w śladowych apatyt, tlenki żelaza, tytanit, spinel chromowy, piryt, cyrkon i allanit. Tekstura bezładna. Struktura drobnoziarnista lub średnioziarnista. Barwa szara do ciemnoszarej. Tworzy małe samodzielne intruzje lub facje w brzeżnych częściach intruzji granitu.

Noryt - zasadowa skała magmowa. Produkt krystalizacji norytowej magmy pierwotnej, spokrewniony z piroksenitem, anortozytem i gabrem. Zawiera głównie plagioklazy (labrador) i pirokseny (hipersten, bronzyt, enstatyt niekiedy zmieniony w bastyt, rzadziej diallag i augit). W podrzędnych ilościach występują, amfibole, biotyt, oliwin lub kwarc, niekiedy kordieryt, anortozyt, ortoklaz, pirotyn, uralit a w śladowych magnetyt, ilmenit, apatyt, granaty, pikotyt, korund i inne. Tekstura bezładna, kierunkowa. Struktura gruboziarnista lub średnioziarnista. Barwa ciemnozielona lub czarna.

Perydotyt - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. W tle skalnym dominuje oliwin który jest zwykle w różnym stopniu przeobrażony w serpentyny. W podrzędnych ilościach występują pirokseny (augit, bronzyt, diallag, enstatyt, hipersten), amfibole (hornblenda), plagioklazy. Spotyka się również aktynolit, antofyllit, apatyt, flogopit, granaty, ilmenit, korund, magnetyt, melilit, pirotyn, salit, siarczki Cu, Fe, Ni, talk, tytanomagnetyt i inne. W tle skalnym dominuje oliwin który jest zwykle w różnym stopniu przeobrażony w serpentyny. Struktura średnioziarnista do gruboziarnistej. Niekiedy budowa porfirowa. Barwa zielonawo-czarna do czarnej. Tworzy batolity.
Odmiany: griquait, harzburgit, lherzolit, pikeit, wehrlit.

Piroksenit - ultrazasadowa skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. Zawiera głównie pirokseny (bronzyt, enstatyt, hipersten, diallag). W podrzędnych ilościach występują amfibole (hornblenda), oliwin, niekiedy plagioklazy, biotyt, apatyt, enstatyt, granaty, jadeit, leucyt, magnetyt, melanit, spinele, chromit, ilmenit, serpentyny i kalcyt. Struktura ziarnista. Barwa brunatno-czarna.

Syenit (sjenit, sienit) - obojętna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się esseksytu lub kentallenitu. Zawiera głównie skalenie potasowe (anortoklaz, mikroklin, ortoklaz, pertyt). W podrzędnych ilościach występują plagioklazy (albit, oligoklaz), biotyt, hornblenda, pirokseny, niekiedy analcym, anortyt, augit, biotyt, cyrkon, diallag, diopsyd, egiryn, enstatyt, eudialit, haüyn, hipersten, kalcyt, kankrynit, katapleit, korund, kwarc, leucyt, magnetyt, melanit, nefelin, nosean, oliwin, pistacyt, riebeckit, sodalit i uralit. W śladowych ilościach pojawia się ilmenit, rutyl, tytanit, allanit i minerały wtórne. Tekstura bezładna, rzadziej równoległa. Struktura przeważnie średniokrystaliczna. Barwa ciemnoszara lub czarna.
Odmiany: canadyt, lujawryt, miaskit.

Teralit (terolit) - zasadowa skała magmowa głębinowa lub hipabisalna. Produkt różnicowania się magmy typu esseksytu. Zawiera głównie plagioklazy i nefelin. W podrzędnych ilościach występują amfibole, pirokseny, biotyt i oliwin. Barwa ciemnoszara do czarnej. Tworzy lakkolity i żyły.

Tonalit (granitoid) - kwaśna skała magmowa głębinowa. Produkt różnicowania się magmy typu gabra. Zawiera głównie skorodowane plagioklazy szeregu labrador-bytownit otoczone obwódkami andezynu i kwarc. W podrzędnych ilościach występują, hornblenda i biotyt, sporadycznie pirokseny (augit, diallag) a w śladowych skalenie potasowe (ortoklaz, mikroklin, antypertyt) magnetyt, tytanit, apatyt, hipersten, egiryn, granaty, oliwin, ilmenit, cyrkon i inne. Tekstura bezładna. Struktura średniokrystaliczna lub grubokrystaliczna. Barwa szara do ciemnoszarej. Niekiedy cętkowany. Tworzy samodzielne masywy lub facje brzeżne intruzji granitowych.

.

Skały niekrzemianowe

            Są genetycznie związane z krystalizacją magmy pierwotnej lub powstałej przez przetopienie starszych skał. Zawierają głównie tlenki, siarczki, fosforany lub bezwodne krzemiany i tylko niewielkie ilości SiO₂. Ze względu na skład mineralny skały niekrzemianowe dzielimy na: ferrolity, sulfobolity, apatytolity i karbonatyty.

.

Ferrolity - rudonośne skały magmowe głębinowe. Produkty grawitacyjnego oddzielania się cięższej magmy zasobnej w tlenki Fe, Ti i Cr od lżejszej magmy krzemianowej. Do skał tego typu zaliczamy: chromit, tytanomagnetyt i magnetyt apatytowy.

Chromit - rudonośna skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie chromit.

Tytanomagnetyt - rudonośna skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie tytanomagnetyt. W podrzędnych ilościach występuje magnetyt i ilmenit.

Magnetyt apatytowy - rudonośna skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie magnetyt. W podrzędnych ilościach występuje apatyt.

.

Sulfobolity (skały siarczkowe) - kruszconośne skały głębinowe. Produkty krystalizacji magmy siarczkowej oddzielającej się z magmy pierwotnej (likwidacja) w czasie krystalizacji skał ultrazasadowych typu norytów i gabr. Magma ta opada kroplami na dno zbiorników magmowych i po skrystalizowaniu tworzy skupienia pseudopokładowe, soczewkowate, szlirowe lub nieregularne. W składzie sulfobolitów dominują siarczki Cu, Ni i Co (pirotyn, pentlandyt i chalkopiryt) którym towarzyszą poważne domieszki platynowców.

.

Apatytolity (fosfatolity) - apatytonośne skały magmowe głębinowe. Zawierają 25-85% apatytu. W podrzędnych ilościach występują nefelin, egiryn, hornblenda, ilmenit, tytanomagnetyt oraz pokaźne ilości minerałów ziem rzadkich. Znane wyłącznie z masywów fojaitowych.
Odmiany: apaneit i neapit.

.

Karbonatyty - magmowe skały głębinowe i wylewne zawierające ponad 50% węglanów. Ze względu na skład mineralny dzielimy je na: karbonatyty kalcytowe, karbonatyty dolomitowe, ferrokarbonatyty i natrokarbonatyty.

Karbonatyt kalcytowy (sölvit, alkvikit) - węglanowa skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie kalcyt. W podrzędnych ilościach występuje syderyt i dolomit.

Karbonatyt dolomitowy (beforsyt) - węglanowa skała magmowa głębinowa. Zawiera głównie dolomit. W podrzędnych ilościach występuje syderyt i kalcyt.

Ferrokarbonatyt - węglanowa skała magmowa żyłowa. Zawiera głównie syderyt. W podrzędnych ilościach występuje kalcyt i dolomit.

Natrokarbonatyt - węglanowa skała żyłowa. Zawiera głównie węglany Na, K i Ca.

            UWAGA! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.