SKAŁY OSADOWE

            Skały osadowe powstają w wyniku sedymentacji, czyli gromadzenia się materiału okruchowego, organicznego lub chemicznego w zbiornikach wodnych, rzadziej w środowisku lądowym. Osady te podlegają następnie procesowi diagenezy polegającej na odwodnieniu, scementowaniu luźnych ziaren spoiwem (krzemionkowym węglanowym żelazistym lub ilastym)  i sprasowaniu (złupkowacenie) pod ciężarem przyrastających od góry kolejnych warstw osadów. W składzie mineralnym skał osadowych występują zarówno odporne na wietrzenie minerały pochodzące z rozkładu skał magmowych i metamorficznych (skalenie, kwarc, granaty itp.) jak i minerały powstające w środowisku sedymentacyjnym (chalcedon, opal, kalcyt, dolomit, halit, gips itp.). Dawne podziały skał osadowych były sporządzane w oparciu o różnorakie kryteria np. budowę, teksturę, różne cechy fizyczne, środowisko osadzania, czynniki genetyczne i znaczenie ekonomiczne. Obecnie przy klasyfikacji skał osadowych uwzględnia się wyłącznie ich skład lub budowę a pozostałe cechy mogą być użyte co najwyżej do wydzielenia różnego rodzaju odmian.

KLASYFIKACJA OSADÓW I SKAŁ OSADOWYCH BGS

1. Okruchowe osady krzemionkowe i skały krzemionkowe.
Zawierają ponad 50% krzemionki. Tworzą się w wyniku nagromadzenia na lądzie lub na dnie zbiornika wodnego różnego rodzaju materiału okruchowego pochodzącego z rozkruszania starszych skał. Mogą również zawierać do 10% materiału piroklastycznego. Nagromadzenie materiału okruchowego prowadzi do powstania luźnego osadu. Rozmieszczenie składników jest w nim bezładne lub uporządkowane. Poszczególne okruchy w zależności od długości transportu mogą być nie obtoczone (kanciaste), słabo obtoczone, obtoczone lub dobrze obtoczone. W wyniku działania diagenezy i lityfikacji osad okruchowy może zostać przekształcony w mniej lub bardziej zwięzłą skałę okruchową. Zwykle jest ona scementowana jakiegoś rodzaju spoiwem. Ze względu na jego charakter wyróżnia się:
- spoiwo właściwe strącone chemicznie w przestrzeniach między ziarnowych.
- spoiwo detrytyczne złożone z drobnoziarnistego materiału mającego charakter masy wypełniającej.
- spoiwo chemiczno-detrytyczne czyli mieszane składa się ze spoiwa chemicznego zawierającego pewną ilość materiału detrytycznego.
Powierzchnia skał zwięzłych może być gładka, chropowata, matowa lub błyszcząca.
W zależności od wielkości okruchów osady krzemionkowe i osadowe skały krzemionkowe dzielą się na: grubo-okruchowe, średnio-okruchowe, drobno-okruchowe i różno-okruchowe.

        1.1. Grubo-okruchowe osady krzemionkowe i skały skały krzemionkowe (psefity). Zawierają ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

                1.1.1. Grubo-okruchowe osady krzemionkowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu żwiry krzemionkowe.

                1.1.2. Grubo-okruchowe skały krzemionkowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu zlepieńce krzemionkowe.

        1.2. Średnio-okruchowe osady krzemionkowe i skały krzemionkowe (arenity). Wizualnie dominują w nich okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

                1.2.1. Średnio-okruchowe osady krzemionkowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu piaski krzemionkowe.

                1.2.2. Średnio-okruchowe skały krzemionkowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu piaskowce krzemionkowe i waki krzemionkowe.

        1.3. Drobno-okruchowe osady krzemionkowe i skały krzemionkowe. Zawierają ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

                1.3.1. Drobno-okruchowe osady krzemionkowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu iły krzemionkowe i muły krzemionkowe.

               1.3.2. Drobno-okruchowe skały krzemionkowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu iłowce krzemionkowe i mułowce krzemionkowe.

        1.4. Różno-okruchowe osady krzemionkowe i skały krzemionkowe. Zawierają okruchy których wielkość waha się w szerokim zakresie od drobno do gruboziarnistych.

                1.4.1. Różno-okruchowe osady krzemionkowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu dimikty krzemionkowe.

                1.4.2. Różno-okruchowe skały krzemionkowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu dimiktyty krzemionkowe.

2. Osady węglanowe i osadowe skały węglanowe.
Zawierają ponad 50% węglanów magnezu, sodu i wapnia. Powstają w wyniku reakcji chemicznych lub wytrącenia się osadów ze zmineralizowanych wód. Ze względu na skład mineralny dzielą się na utwory: dolomitowe, Na-węglanowe i wapienne.

        2.1. Osady wapienne oraz osadowe skały wapienne. Zawierają ponad 50% z materiału wapiennego.

                2.1.1. Osady wapienne - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z węglanu wapnia (kalcyt, aragonit, vateryt). Należą tu: muły wapienne, piaski wapienne i żwiry wapienne.

                2.1.2. Osadowe skały wapienne - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% węglanu wapnia (kalcyt, aragonit). Należą tu: wapienie.

        2.2. Osady dolomitowe oraz osadowe skały dolomitowe i magnezytowe. Zawierają ponad 50% materiału dolomitowego lub magnezytowego.

                2.2.1. Osady dolomitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z węglanów magnezu (dolomit, ankeryt).  Należą tu: muły dolomitowe, piaski dolomitowe i żwiry dolomitowe.

                2.2.2. Osadowe skały dolomitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z węglanów magnezu (dolomit, ankeryt, magnezyt). Należą tu: dolomity i magnezyty.

        2.3. Osadowe skały Na-węglanowe - zawierają 50% węglanów sodu (thermonatryt, natron, trona, gaylussyt). Należą tu: gaylussyty, natrony, thermonatrytyty i trony.

3. Osady fosfatowe oraz osadowe skały fosfatowe.
Zawierają ponad 50% fosforanów glinu, wapnia i żelaza. Powstają w wyniku reakcji chemicznych lub wytrącenia się osadów ze zmineralizowanych wód.

        3.1. Osady fosfatowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z fosforanów wapnia i żelaza (apatyty, wiwianit).  Należą tu: guano, muły fosfatowe, piaski fosfatowe i żwiry fosfatowe.

        3.2. Osadowe skały fosfatowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału fosforanowego (apatyty). Należą tu: fosforyty.

4. Osady żelaziste i osadowe skały żelaziste. Powstają w wyniku reakcji chemicznych lub wytrącenia się osadów ze zmineralizowanych wód.
Zawierają powyżej 50% krzemianów, węglanów, tlenków i wodorotlenków żelaza.

        4.1. Osady żelaziste - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału żelazistego (goethyt, syderyt, szanozyt i turyngit).  Należą tu: muły żelaziste, piaski żelaziste i żwiry żelaziste.

        4.2. Osadowe skały żelaziste - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału żelaziste (syderyt). Należą tu: syderyty.

5. Osady organiczne i osadowe skały organiczne.
Zawierają znaczne domieszki substancji organicznych. Powstają w wyniku osadzania się w zbiornikach wodnych szczątków organizmów roślinnych (skały fitogeniczne) lub zwierzęcych (skały zoogeniczne). Nagromadzenie materiału organicznego prowadzi do powstania luźnego osadu. W wyniku jego dalszego uwęglenia tworzą się różnego rodzaju skały węgliste i kopalne paliwa stałe. Szczególnym ich rodzajem są żywice kopalne. Zostały one dokładnie opisane w innym miejscu (patrz: inkluzje w bursztynie).

        5.1. Osady węgliste i osadowe skały węgliste. Zawierają znaczne domieszki substancji węglistych.

                5.1.1. Osady mineralno-organiczne - luźne utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji organicznych. Należą tu: torfy mulaste i torfy piaszczyste.

                5.1.2. Osadowe skały węgliste - w różnym stopniu spojone utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji węglistej. Należą tu: łupki palne i łupki węglowe.

        5.2. Seria węgli humusowych. Osady węglowe i osadowe węgle. Kopalne paliwa humusowe. Powstają w wyniku utorfienia nagromadzonych na lądzie szczątków roślinnych.

                5.2.1. Osady organiczne - luźne utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji organicznych. Należą tu: torfy humusowe.

                5.2.2. Osadowe skały węglowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji węglistej. Należą tu: antracyty, humusowe węgle brunatne i humusowe węgle kamienne.

        5.3. Seria węgli sapropelowych. Osady węglowe i osadowe węgle. Kopalne paliwa sapropelowe. Powstają w wyniku gnicia nagromadzonych w zbiornikach wodnych szczątków roślinnych i zwierzęcych (algi, spory, pyłki).

                5.3.1. Osady organiczne - luźne utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji organicznych. Należą tu: sapropele i coorongity.

                5.3.2. Osadowe skały węglowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe zawierające znaczne domieszki substancji węglistej. Należą tu: mułowce kennelskie, sapropelity i sapropelowe węgle brunatne.

6. Ewaporaty.
Zawierają powyżej 50% siarczanów (gips, anhydryt, baryt, polihalit, kizeryt lub kainit), chlorków (halit, sylvin lub carnalit) lub boranów (boraks, kernit, uleksyt lub colemanit).  Powstają w wyniku odparowania mocno zmineralizowanych wód morskich lub jeziornych. Ze względu na skład mineralny dzielą się na utwory: anhydrytowe, barytowe, boraksowe, carnalitowe, colemanitowe, gipsowe, kainitowe, kernitowe, kizerytowe, polihalitowe, solne, sylvinowe i ulexytowe.

        6.1. Osady gipsowe oraz osadowe skały gipsowe. Zawierają ponad 50% gipsu.

                6.1.1. Osady gipsowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z gipsu.  Należą tu: muły gipsowe, piaski gipsowe i żwiry gipsowe.

                6.1.2. Osadowe skały gipsowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z gipsu. Należą tu: skały gipsowe.

        6.2. Osady anhydrytowe oraz osadowe skały anhydrytowe. Zawierają ponad 50% anhydrytu.

                6.2.1. Osady anhydrytowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z anhydrytu.  Należą tu: muły anhydrytowe, piaski anhydrytowe i żwiry anhydrytowe.

                6.2.2. Osadowe skały anhydrytowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z anhydrytu. Należą tu: skały anhydrytowe.

        6.3. Osady barytowe oraz osadowe skały barytowe. Zawierają ponad 50% barytu.

                6.3.1. Osady barytowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z barytu.  Należą tu: muły barytowe, piaski barytowe i żwiry barytowe.

                6.3.4. Osadowe skały barytowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z barytu. Należą tu: skały barytowe.

        6.4. Osady polihalitowe oraz osadowe skały polihalitowe. Zawierają ponad 50% polihalitu.

                6.4.1. Osady polihalitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z polihalitu.  Należą tu: muły polihalitowe, piaski polihalitowe i żwiry polihalitowe.

                6.4.4. Osadowe skały polihalitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z polihalitu. Należą tu: skały polihalitowe.

        6.5. Osady kizerytowe oraz osadowe skały kizerytowe. Zawierają ponad 50% kizerytu.

                6.5.1. Osady kizerytowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z kizerytu.  Należą tu: muły kizerytowe, piaski kizerytowe i żwiry kizerytowe.

                6.5.4. Osadowe skały kizerytowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z kizerytu. Należą tu: skały kizerytowe.

        6.6. Osady kainitowe oraz osadowe skały kainitowe. Zawierają ponad 50% kainitu.

                6.6.1. Osady kainitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z kainitu.  Należą tu: muły kainitowe, piaski kainitowe i żwiry kainitowe.

                6.6.4. Osadowe skały kainitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z kainitu. Należą tu: skały kainitowe.

        6.7. Osady solne oraz osadowe skały solne. Zawierają ponad 50% halitu.

                6.7.1. Osady solne - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z halitu.  Należą tu: muły solne, piaski solne i żwiry solne.

                6.7.4. Osadowe skały solne - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z halitu. Należą tu: sole kamienne.

        6.8. Osady sylvinowe oraz osadowe skały sylvinowe. Zawierają ponad 50% sylvinu.

                6.8.1. Osady sylvinowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z sylvinu.  Należą tu: muły sylvinowe, piaski sylvinowe i żwiry sylvinowe.

                6.8.4. Osadowe skały sylvinowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z sylvinu. Należą tu: skały sylvinowe.

        6.9. Osady carnallitowe oraz osadowe skały carnallitowe. Zawierają ponad 50% carnallitu.

                6.9.1. Osady carnallitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z carnallitu.  Należą tu: muły carnallitowe, piaski carnallitowe i żwiry carnallitowe.

                6.9.4. Osadowe skały carnallitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z carnallitu. Należą tu: skały carnallitowe.

        6.10. Osady boraksowe oraz osadowe skały boraksowe. Zawierają ponad 50% materiału boraksu.

                6.10.1. Osady boraksowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z boraksu.  Należą tu: muły boraksowe, piaski boraksowe i żwiry boraksowe.

                6.10.4. Osadowe skały boraksowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z boraksu. Należą tu: skały boraksowe.

        6.11. Osady kernitowe oraz osadowe skały kernitowe. Zawierają ponad 50% materiału kernitu.

                6.11.1. Osady kernitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z kernitu.  Należą tu: muły kernitowe, piaski kernitowe i żwiry kernitowe.

                6.11.4. Osadowe skały kernitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z kernitu. Należą tu: skały kernitowe.

        6.12. Osady uleksytowe oraz osadowe skały ulexytowe. Zawierają ponad 50% materiału ulexytu.

                6.12.1. Osady ulexytowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z ulexytu.  Należą tu: muły ulexytowe, piaski ulexytowe i żwiry ulexytowe.

                6.12.4. Osadowe skały ulexytowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z ulexytu. Należą tu: skały ulexytowe.

        6.13. Osady colemanitowe oraz osadowe skały colemanitowe. Zawierają ponad 50% materiału colemanitu.

                6.13.1. Osady colemanitowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z colemanitu.  Należą tu: muły colemanitowe, piaski colemanitowe i żwiry colemanitowe.

                6.13.4. Osadowe skały colemanitowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z colemanitu. Należą tu: skały colemanitowe.

7. Nie okruchowe osady krzemionkowe i skały osadowe.
Zawierają powyżej 50% krzemionki.  Powstają w wyniku reakcji chemicznych lub wytrącenia się osadów ze zmineralizowanych wód.

        7.1. Nie okruchowe osady krzemionkowe - luźne utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu: muły diatomitowe, muły radiolariowe i muły spangolitowe.

        7.2. Nie okruchowe skały krzemionkowe - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Należą tu: czerty, diatomity, opoki, porcelanity, radiolaryty i spongolity.

8. Osady argilitowe oraz  osadowe skały argilitowe.
Zawierają powyżej 50% materiału ilastego lub allitowego. Są utworami osadowymi, bardzo drobno-okruchowymi (pelity) o wielkości ziaren poniżej 0,01 mm.

        8.1. Osady ilaste i osadowe skały ilaste. Zawierają głównie ilaste minerały glinu.

                8.1.1.Osady ilaste - luźne utwory osadowe składające się głównie z krzemianów glinu (illit, kaolin, smektyt). Należą tu: iły illitowe, iły kaolinitowe i iły smektytowe.

                8.1.2. Osadowe skały ilaste - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się głównie z krzemianów glinu (illit, kaolin). Należą tu: iłowce illitowe, iłowce kaolinowe i iłowce smektytowe.

        8.2. Osady allitowe i osadowe skały allitowe. Są różnego rodzaju zwietrzelinami powstałymi „in situ” (na miejscu bez udziału transportu) w wyniku wietrzenia innych rodzajów skał, rzadziej w wyniku osadzania w zbiornikach wodnych lub w środowisku lądowym. Charakteryzują się brakiem warstwowania. Skład utworów allitowych zależy od warunków fizycznych i chemicznych środowiska. Zwykle jednak obok minerałów ilastych zawierają one odporne na wietrzenie składniki skał macierzystych. Należą tu: allity.

9. Okruchowe osady piroklastyczne i osadowe skały piroklastyczne.
Zawierają powyżej 75% materiału piroklastycznego. Stanowią ogniwo pośrednie pomiędzy utworami magmowymi pochodzenia wulkanicznego i osadowymi skałami okruchowymi. Powstają ze stałych materiałów wyrzuconych powietrze w czasie erupcji wulkanicznej a następnie nagromadzonych w wyniku sedymentacji. Składają się głównie z różnej wielkości  okruchów szkliwa i zakrzepłej lawy.

        9.1. Okruchowe osady piroklastyczne - luźne utwory osadowe składające się w ponad 75% z materiału piroklastycznego Należą tu: bloki i bomby wulkaniczne, lapilli, piaski wulkaniczne i pyły wulkaniczne.

        9.2. Okruchowe skały piroklastyczne - w różnym stopniu spojone utwory osadowe składające się w ponad 75% z materiału piroklastycznego. Należą tu: brekcje wulkaniczne, piaskowce wulkaniczne, tufy wulkaniczne i zlepieńce wulkaniczne.

WYKAZ OSADÓW I SKAŁ OSADOWYCH

Allit - osad ilasty. Jest mieszaniną wodorotlenków glinu i żelaza (gibbsyt, diaspor, boehmit) i żelaza (limonity). Ma luźną konsystencję.
Nazwy zdyskredytowane: boksyt, schuchardyt, ruda bobowa, galman, limonit, ruda darniowa, ruda bagienna, żelaziak jeziorny, greenalit.

Antracyt - osadowa skała węglowa. Zawiera powyżej 90% węgla i poniżej 14% substancji lotnych. Budowa wyraźnie warstwowa. Twardy. Kruchy. Czarny. Połysk półmetaliczny. Przełam muszlowy. Zapala się z trudnością i płonie nie wydzielając dymu.

Bloki i bomby wulkaniczne - okruchowy materiał piroklastyczny. Są fragmentami zastygłej magmy o wielkości powyżej 64 mm. Zawierają 100-75% z materiału piroklastycznego.

Brekcja krzemionkowa - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Budowa ziarnista. Zawiera ponad 25% ostrokrawędzistych okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Brekcja wulkaniczna - okruchowa skała  piroklastyczna. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Zawiera ostrokrawędziste fragmenty zastygłej magmy o wielkości powyżej 64 mm spojone popiołem wulkanicznym.

Coorongit - osad organiczny. Składa się z materii organicznej powstałej w wyniku rozkładu szczątków alg. Ma luźną konsystencję. Miękki.

Czert - nie okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Dominuje kwarc lub opal któremu w niewielkich ilościach towarzyszy cristobalit i trydymit. Budowa zbita, masywna. Słabo porowaty (zawiera 10% porów). Przełam muszlowy. Niekiedy szklisty połysk.
Odmiany:
- agat - w jego składzie dominuje chalcedon. W podrzędnych ilościach pojawia się opal który może tworzyć domieszki lub przewarstwienia. Struktura skrytokrystaliczna. Budowa zbita, masywna. Słabo porowaty (zawiera 10% porów). Przełam muszlowy. Niekiedy szklisty połysk. Występuje w postaci geod.
- czert opalowy - w jego składzie dominuje opal.
- czert kwarcowy - zawiera 88-90% kwarcu.
- jaspis - w jego składzie dominuje chalcedon. Budowa zbita, masywna. Słabo porowaty (zawiera 10% porów). Przełam muszlowy. Czerwony od domieszki hematytu. Niekiedy szklisty połysk.
- krzemień - zawiera ponad 50% krzemionki. Budowa zbita, masywna. Słabo porowaty (zawiera 10% porów). Przełam muszlowy. Niekiedy szklisty połysk.

Diatomit (synonim: ziemia okrzemkowa) - nie okruchowa skała krzemionkowa. Powstał przez nagromadzenie szkielecików okrzemek. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Bardzo porowaty (zawiera 50-90% porów).

Diamikt krzemionkowy - okruchowy osad krzemionkowy. Składa się ze słabo wysortowanego materiału w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Ma luźną konsystencję. Zawiera w różnym stopniu obtoczone ziarna których wielkość waha się w szerokim zakresie od drobno do gruboziarnistych. Zazwyczaj jednak duży udział sięgający 25% ma w nim facja żwirowa.

Diamiktyt krzemionkowy - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się ze słabo wysortowanego materiału w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Budowa ziarnista. Zawiera w różnym stopniu obtoczone ziarna których wielkość waha się w szerokim zakresie od drobno do gruboziarnistych.  Zazwyczaj jednak duży udział sięgający 25% ma w nim facja żwirowa.

Dolomit - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z materiału dolomitowego (dolomit lub ankeryt). W podrzędnych ilościach może występować kalcyt i aragonit (w odmianach wapnistych stanowią 10-50%), substancje węgliste, sapropele i kerogen. Budowa ziarnista, krystaliczna lub oolitowa.
Odmiany:
- dolomit mułowcowy - w tle skalnym zawiera ponad 75% mułu lub iłu dolomitowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- dolomit wakowy - w tle skalnym zawiera poniżej 75% mułu lub iłu dolomitowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- dolomit zbity (synonim: dolomit skalisty) - składa się z ziaren tkwiących w materiale dolomitowym całkowicie wypełniającym przestrzenie międzyziarnowe.
- dolomit ziarnisty - ma budowę ziarnistą. Cechuje się  małym udziałem spoiwa.
- dolomit krynoidowy - składa się z materii dolomitowej przepełnionej szczątkami organizmów rafotwórczych (głównie członów liliowców oraz fragmentów korali i muszli mięczaków).
- dolomit rafowy - jest typem skały rafowej której strukturę stanowią kolonie i szkielety korali oraz muszle mięczaków a wewnętrzne jamki są wypełnione obfitym osadem dolomitowym.
- dolomit pseudokrystaliczny - składa się prawie całkowicie z okrągławych sferul zbudowanych z kryształków dolomitu lub ankerytu.
- dolomit krystaliczny - składa się z kryształów kalcytu o wielkości powyżej  32 μm. Budowa mozaikowa.
- dolomit mikrokrystaliczny - składa się z kryształów kalcytu o wielkości 4-32 μm. Budowa mozaikowa.
- mikrodolomit - składa się z kryształów kalcytu o wielkości poniżej 4 μm. Budowa mozaikowa.
- dolomit ooidowy
- dolomit pisoidowy
- dolomit onkoidowy
- dolomit mikroonkoidowy
- dolomit peloidowy

Fosforyt - osadowa skała fosforanowa. Zawiera 18-21% P₂O₅. Budowa ziarnista, krystaliczna lub oolitowa.
Odmiany:
- guano - produkt nagromadzenia się ekskrementów ptaków lub nietoperzy. Składa się w ponad 50% z materiału fosforanowego (apatyty, wiwianit). Budowa ziemista.
- fosforyt mułowcowy - w tle skalnym zawiera ponad 75% mułu lub iłu fostatowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- fosforyt wakowy - w tle skalnym zawiera poniżej 75% mułu lub iłu fosfatowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- fosforyt zbity (synonim: fosforyt skalisty) - składa się z ziaren tkwiących w materiale wapiennym całkowicie wypełniającym przestrzenie międzyziarnowe.
- fosforyt ziarnisty - ma budowę ziarnistą. Cechuje się  małym udziałem spoiwa.
- fosforyt krynoidowy - składa się z materii fosfatowej przepełnionej szczątkami organizmów rafotwórczych (głównie członów liliowców oraz fragmentów korali i muszli mięczaków).
- fosforyt ooidowy
- fosforyt pisoidowy
- fosforyt onkoidowy
- fosforyt mikroonkoidowy
- fosforyt peloidowy

Gaylussytyt - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z gaylussytu. Budowa krystaliczna. Tworzy różnej wielkości skupienia płytkowych kryształów.

Ił illitowy - osad ilasty. Składa się w głównie z illitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.
Nazwy zdyskredytowane: ił pstry, ił warwowy.

Ił kaolinowy (synonim: kaolinit) - osad ilasty. Składa się w głównie z kaolinu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Ił krzemionkowy (synonim: glina) - okruchowy osad krzemionkowy. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% w różnym stopniu obtoczonych okruchów o wielkości poniżej 32 μm wśród których facja ilasta (okruchy poniżej 4 μm) stanowi ponad 50%. W stanie wilgotnym plastyczny.

Ił smektytowy - osad ilasty. Składa się w głównie ze smektytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Iłowiec illitowy (synonimy: iłołupek, łupek ilasty) - osadowa skała ilasta. Składa się głównie z illitu. Budowa ziemista. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Iłowiec kaolinowy (synonim: tonstein) - osadowa skała ilasta. Składa się głównie z kaolinu. Budowa ziemista. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Iłowiec krzemionkowy - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Struktura bardzo równoziarnista, miejscami homogeniczna. Budowa ziarnista. Zawiera ponad 75% w różnym stopniu obtoczonych okruchów o wielkości poniżej 32 μm wśród których facja ilasta (okruchy poniżej 4 μm) stanowi ponad 50%.

Iłowiec smektytowy (synonim: bentonit) - osadowa skała ilasta. Składa się głównie ze smektytu. Budowa ziemista. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Lapilli - okruchowy osad piroklastyczny. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Ma luźną konsystencję. Zawiera okruchy zastygłej magmy o wielkości 4-64 mm.

Łupek palny - osadowa skała węglista. Składa się w 50-85% z materii węglistej. W podrzędnych ilościach występuje krzemionka, piryt, syderyt i węglany. Budowa ziarnista. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Łupek węglowy - osadowa skała węglista. Składa z materiału ilastego ze znaczną domieszką substancji organicznych. Budowa ziarnista. Rysa szara. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm. Daje 15-50% popiołu.

Magnezyt - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z magnezytu. Budowa krystaliczna lub ziarnista.

Muł anhydrytowy -  osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z anhydrytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł barytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z barytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł boraksowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z boraksu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł carnallitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z carnallitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł colemanitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z colemanitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł diatomitowy - nie okruchowy osad krzemionkowy. Powstał przez nagromadzenie szkielecików okrzemek. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Ma luźną konsystencję.

Muł dolomitowy - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału dolomitowego (dolomit i ankeryt). W podrzędnych ilościach może występować kalcyt i aragonit (w odmianach wapnistych stanowią 10-50%), substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł fosfatowy - osad fosforanowy. Składa się w ponad 50% z materiału fosforanowego (apatyty, wiwianit). Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł gipsowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z gipsu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł kainitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kainitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł kernitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kernitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł kizerytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kizerytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł krzemionkowy - okruchowy osad krzemionkowy. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. W podrzędnych ilościach mogą występować substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Liczne w różnym stopniu obtoczone okruchów widoczne są już pod niewielkim powiększeniem. Ponad 75% z nich ma wielkość poniżej 32 μm przy czym poniżej 50% stanowi facja ilasta (okruchy poniżej 4 μm).

Muł polihalitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z polihalitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł radiolariowy - nie okruchowy osad krzemionkowy. Powstał przez nagromadzenie szkielecików promienic. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Ma luźną konsystencję.

Muł solny - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z halitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł spongolitowy - nie okruchowy osad krzemionkowy. Powstał przez nagromadzenie igiełek gąbek. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Ma luźną konsystencję.

Muł sylvinowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z sylvinu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł ulexytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z ulexytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Muł wapienny - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału wapiennego (kalcyt, aragonit i vateryt). W podrzędnych ilościach może występować dolomit i ankeryt (w odmianach dolomitowych stanowią 10-50%), substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm wśród których facja ilasta (okruchy poniżej 4 μm) stanowi poniżej 50%.

Muł żelazisty - osad żelazisty. Składa się w ponad 50% z materiału żelazistego (goethyt, syderyt, szanozyt i turyngit). Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Mułowiec kennelski (synonim: sapropelowy łupek palny) - osadowa skała węglista. Zawiera 8-50% węgla.. Składa się z materiału mułowcowego lub wapiennego zawierającego znaczną domieszkę substancji organiczno-węglistych powstałych ze sporów i pyłków roślin lądowych.

Mułowiec krzemionkowy - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. W podrzędnych ilościach mogą występować substancje węgliste, sapropele i kerogen. Budowa ziarnista. Liczne w różnym stopniu obtoczone okruchów widoczne są już pod niewielkim powiększeniem. Ponad 75% z nich ma wielkość poniżej 32 μm przy czym poniżej 50% stanowi facja ilasta (okruchy poniżej 4 μm).
Nazwy zdyskredytowane: łupek osełkowy.

Natron - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z natronu. Budowa krystaliczna. Tworzy wykwity i naskorupienia. Zwykle jednak występuje w postaci roztworów wodnych (solanki natronowe).

Opoka - nie okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu i krzemionki). Bardzo porowaty (zawiera 50-90% porów). Lekki. Biały.

Piasek anhydrytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z anhydrytu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek barytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z barytu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek boraksowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z boraksu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek carnallitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z carnallitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek colemanitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z colemanitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek dolomitowy - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału dolomitowego (dolomit i ankeryt). W podrzędnych ilościach może występować kalcyt i aragonit (w odmianach wapnistych stanowią 10-50%), substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek fosfatowy - osad fosforanowy. Składa się w ponad 50% z materiału fosforanowego (apatyty, wiwianit). Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek gipsowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z gipsu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek kainitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kainitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek kernitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kernitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek kizerytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kizerytu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek krzemionkowy - okruchowy osad krzemionkowy. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. W składzie mineralnym dominuje kwarc. W podrzędnych ilościach mogą występować skalenie. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim w różnym stopniu obtoczone okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek polihalitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z polihalitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek solny - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z halitu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek sylvinowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z sylvinu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek ulexytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z ulexytu. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek wapienny - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału wapiennego (kalcyt, aragonit i vateryt). W podrzędnych ilościach może występować dolomit i ankeryt (w odmianach dolomitowych stanowią 10-50%), substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piasek wulkaniczny - okruchowy osad piroklastyczny. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Ma luźną konsystencję. Zawiera okruchy zastygłej magmy zastygłej magmy o wielkości 4-32 μm.

Piasek żelazisty - osad żelazisty. Składa się w ponad 50% z materiału żelazistego (goethyt, syderyt, szanozyt i turyngit). Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Piaskowiec krzemionkowy - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. W składzie mineralnym dominuje kwarc. W podrzędnych ilościach mogą również występować skalenie oraz okruchy różnorodnych skał . Budowa ziarnista. Wizualnie dominują w nim w różnym stopniu obtoczone okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. Facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić do 15% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.
Odmiany:
- piaskowiec kwarcowy - w jego składzie dominuje kwarc.
- piaskowiec subskaleniowy -
- piaskowiec skaleniowy (synonim: arkoza) - w jego składzie znaczny udział mają okruchy skaleni.
- piaskowiec sublityczny -
- piaskowiec lityczny (synonim: szarogłaz) - w jego składzie znaczny udział mają okruchy różnego rodzaju skał.
Nazwy zdyskredytowane: limmokwarcyt (kwarcyt słodkowodny).

Piaskowiec wulkaniczny - okruchowa skała  piroklastyczna. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Budowa ziarnista. Zawiera okruchy zastygłej magmy zastygłej magmy o wielkości 4-32 μm.

Porcelanit - nie okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Dominuje kwarc lub opal którym w niewielkich ilościach towarzyszy cristobalit i trydymit. Budowa zbita wyglądem podobna do nie szkliwionej porcelany. Dość porowaty (zawiera 15-30% porów). Przełam muszlowy.
Odmiany:
- porcelanit kwarcowy - w jego składzie dominuje kwarc.
- porcelanit opalowy - w jego składzie dominuje opal.

Pył wulkaniczny - okruchowy osad piroklastyczny. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Ma luźną konsystencję. Zawiera okruchy zastygłej magmy o wielkości poniżej 4 μm.

Radiolaryt - nie okruchowa skała krzemionkowa. Powstał przez nagromadzenie szkielecików promienic. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Bardzo porowaty (zawiera 50-90% porów).

Sapropel (synonimy: afja, dy, forna, gytia) - osad organiczny. Koloid gnilny powstały z rozkładu flory wodnej (algi) i lądowej (spory i pyłki). Zawiera poniżej 60% węgla i powyżej 63% składników lotnych. Miękki.

Sapropelit - osadowa skała oleista. Zawiera zwykle 8-50% węgla i powyżej 63 substancji lotnych. Składa się z materiału mułowcowego lub wapiennego zawierającego znaczną domieszkę zasobnych w kerogen substancji organiczno-węglistych powstałych ze szczątków alg. Daje się strugać nożem. Wydziela charakterystyczny zapach bituminów. Pod wpływem ciśnienia lub ogrzania wydzielają ropę naftową. Jej pochodnymi są liczne kopalne paliwa płynne takie jak algaryt, asfalt, asfaltyt, elkeryt, gilsonit, gaz ziemny, grahamit, huminokeryt, kir, malta, oksykeryt i ozokeryt (wosk ziemny, odmiany haczetyn).
Odmiany:
- teleginit
- lamalginit

Skała anhydrytowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z anhydrytu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).
Odmiany: vulpinit, trzewiowiec.

Skała barytowa (synonim: barytolit) - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z barytu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała boraksowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z boraksu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała carnallitowa (synonim: karnalitowiec) - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z carnallitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała colemanitowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z colemanitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała gipsowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z gipsu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).
Odmiany:
- gips mułowcowy - w tle skalnym zawiera ponad 75% mułu lub iłu gipsowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- gips wakowy - w tle skalnym zawiera poniżej 75% mułu lub iłu gipsowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- gips zbity (synonim: alabaster) - składa się z ziaren tkwiących w materiale gipsowym całkowicie wypełniającym przestrzenie międzyziarnowe.
- gips ziarnisty - ma budowę ziarnistą. Cechuje się  małym udziałem spoiwa.

Skała kainitowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z kainitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała kernitowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z kernitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała kizerytowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z kizerytu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała polihalitowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z polihalitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała sylvinowa (synonim: sylwinit) - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z halitu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Skała ulexytowa - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z sylvinu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).

Sól kamienna - osadowa skała ewaporatowa. Składa się w ponad 50% z ulexytu. Budowa ziarnista (odmiany mułowcowe, wakowe, zbite, ziarniste).
Nazwy zdyskredytowane: sól trzaskająca, szpak solny.

Spongolit - nie okruchowa skała krzemionkowa. Powstał przez nagromadzenie igiełek gąbek. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego (głównie opalu). Bardzo porowaty (zawiera 50-90% porów).

Syderyt - osadowa skała żelazista. Składa się w ponad 50% z syderytu. W podrzędnych ilościach może występować krzemionka (w odmianach krzemionkowych stanowi 10-50%). Budowa ziarnista, krystaliczna lub oolitowa.
Odmiany:
- syderyt mułowcowy - w tle skalnym zawiera ponad 75% mułu lub iłu syderytowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- syderyt wakowy - w tle skalnym zawiera poniżej 75% mułu lub iłu syderytowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- syderyt zbity (syderyt skalisty) - składa się z ziaren tkwiących w materiale syderytowym całkowicie wypełniającym przestrzenie międzyziarnowe.
- syderyt ziarnisty - ma budowę ziarnistą. Cechuje się  małym udziałem spoiwa.
- syderyt krynoidowy - składa się z materii syderytowej przepełnionej szczątkami organizmów rafotwórczych (głównie członów liliowców oraz fragmentów korali i muszli mięczaków).
- syderyt ooidowy
- syderyt pisoidowy
- syderyt onkoidowy
- syderyt mikroonkoidowy
- syderyt peloidowy
Nazwy zdyskredytowane: muszlowiec syderytowy, sferosyderyt, septaria.

Thermonatrytyt - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z thermonatrytu. Budowa krystaliczna. Tworzy wykwity i naskorupienia.

Torf humusowy - osad organiczny. Zawiera poniżej 60% węgla i powyżej 63% składników lotnych. Składa się głównie ze szczątków roślinnych. Ma luźną konsystencję. Miękki. Brązowy z żółtym odcieniem do czarnego z brązowym odcieniem. W stanie naturalnym posiada bardzo wysoką wilgotność (75-90%) dlatego ściśnięty wydziela wodę. Może być plastyczny.

Torf mulasty - osad mineralno-organiczny. Składa się z materiału mułowego ze znaczną domieszką substancji organicznych. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 75% okruchów o wielkości poniżej 32 μm.

Torf piaszczysty - osad mineralno-organiczny. Składa się z materiału piaszczystego ze znaczną domieszką substancji organicznych. Ma luźną konsystencję. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić nawet do 75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.

Trona - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z trony. Budowa krystaliczna. Tworzy konkrecje, wysady i skupienia masywne.

Tuf wulkaniczny - okruchowa skała  piroklastyczna. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Burowa ziarnista. Zawiera okruchy zastygłej magmy o wielkości 4-32μm.

Waka krzemionkowa - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. W składzie mineralnym dominuje kwarc. W podrzędnych ilościach mogą występować skalenie. Budowa ziarnista. Wizualnie dominują w nim okruchy o wielkości od 32 μm do 2 mm. W rzeczywistości jednak facja drobnoziarnista (okruchy poniżej 32 μm) może stanowić 15-75% a gruboziarnista (okruchy powyżej 2 mm) do 25% okruchów.
Odmiany:
- waka kwarcowa - w jej składzie dominuje kwarc.
- waka skaleniowa (synonim: waka arkozowa) - w jej składzie znaczny udział mają okruchy skaleni.
- waka lityczna (synonim: waka szarogłazowa) - w jej składzie znaczny udział mają okruchy różnego rodzaju skał.

Wapień - osadowa skała węglanowa. Składa się w ponad 50% z materiału wapiennego. W skałach starszych jest to najczęściej kalcyt (odmiany kalcytowe), a w młodych aragonit (odmiany aragonitowe). W podrzędnych ilościach może występować dolomit i ankeryt (w odmianach dolomitowych stanowią 10-50%), fosforany (odmiany fosforytowe) substancje węgliste, sapropele i kerogen. Budowa ziarnista, krystaliczna lub oolitowa. Może też stanowić zlep muszli mięczaków lub skupienie szkieletów różnych organizmów morskich.
Odmiany:
- wapień mułowcowy - w tle skalnym zawiera ponad 75% mułu lub iłu kalcytowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- wapień wakowy - w tle skalnym zawiera poniżej 75% mułu lub iłu kalcytowego o wielkości ziaren poniżej 32 μm.
- wapień zbity (synonim: wapień skalisty) - składa się z ziaren tkwiących w materiale wapiennym całkowicie wypełniającym przestrzenie międzyziarnowe.
- wapień ziarnisty - ma budowę ziarnistą. Cechuje się  małym udziałem spoiwa.
- wapień krynoidowy - składa się z materii wapiennej przepełnionej szczątkami organizmów rafotwórczych (głównie członów liliowców oraz fragmentów korali i muszli mięczaków).
- wapień rafowy - jest typem skały rafowej której strukturę stanowią kolonie i szkielety korali oraz muszle mięczaków a wewnętrzne jamki są wypełnione obfitym osadem wapiennym.
- wapień pseudokrystaliczny - składa się prawie całkowicie z okrągławych sferul zbudowanych z kryształków kalcytu.
- wapień krystaliczny - składa się z kryształów kalcytu o wielkości powyżej  32 μm. Budowa mozaikowa.
- wapień mikrokrystaliczny - składa się z kryształów kalcytu o wielkości 4-32 μm. Budowa mozaikowa.
- mikrowapień - składa się z kryształów kalcytu o wielkości poniżej 4 μm. Budowa mozaikowa.
- kreda (synonim: muł kokkolitowy) - składa się w ponad 50% z materiału wapiennego. Budowa ziemista.
- wapień ooidowy (synonim: grochowiec)
- wapień onkoidowy
- wapień mikroonkoidowy
- wapień pisoidowy
- wapień peloidowy
- wapień muszlowy (synonim: muszlowiec) - składa się z licznych muszli mięczaków tkwiących w materiale wapiennym.
Nazwy zdyskredytowane: margiel plamisty, trawertyn, wapień litograficzny.

Węgiel brunatny humusowy (synonim: lignit) - osadowa skała węglowa. Zawiera 60-75% węgla i 46-60% substancji lotnych. Cechuje się jednak niską zawartością wodoru. Składa się z ziarnistej materii węglistej w której tkwią łatwo dostrzegalne szczątki roślinne. Budowa wyraźnie warstwowa. Miękki. Brązowy do czarnego. Połysk matowy do ziemistego. W stanie naturalnym dość wilgotny, pęka przy wysychaniu. W stanie suchym spala się dając poniżej 15% popiołu.
Odmiany:
- węgiel brunatny brązowy - (synonim: ksylit) - składa się z utorfionych szczątków (pni) roślinn lądowych. Twardy. Brązowy w różnych odcieniach.
- węgiel brunatny czarny (synonim: gagat) - składa się ze zbituminizowanych szczątków (pni) roślinn lądowych. Twardy. Brązowy do czarnego.

Węgiel brunatny sapropelowy - osadowa skała węglowa. Zawiera 60-70% węgla i 52-63% substancji lotnych. Cechuje się wysoką zawartością wodoru. Składa się materii węglowej powstałej ze szczątków alg oraz sporów i pyłków roślin lądowych. Struktura jednorodna. Makroskopowo nie wykazuje budowy warstwowej. Równoziarnisty do masywnego. Przełam zwykle muszlowy. Połysk tłusty. W stanie suchym spala się dając poniżej 50% popiołu.
Odmiany:
- węgiel kennelski - składa się materii węglowej powstałej ze sporów i pyłków roślin lądowych z niewielką domieszką szczątków alg. W podrzędnych ilościach występują minerały ilaste i syderyt (odmiany syderytowe). Matowo-czarny.
- węgiel bogheadowo-kennelski - stanowi ogniwo pośrednie pomiędzy węglami bogheadowymi i węglami kennelskimi. Składa się materii węglowej powstałej ze szczątków alg z małą domieszką sporów i pyłków roślin lądowych. Matowo-czarny.
- węgiel kennelsko-bogheadowy - stanowi ogniwo pośrednie pomiędzy węglami kennelskimi i węglami bogheadowymi. Składa się ze sporów i pyłków roślin lądowych z niewielką domieszką szczątków alg. Matowo-czarny.
- węgiel bogheadowy (synonim: węgiel algowy) - składa się materii węglowej powstałej ze szczątków alg z małą domieszką sporów i pyłków roślin lądowych. Struktura jednorodna. Równoziarnisty do masywnego. Czarny z brązowym odcieniem.
Nazwy zdyskredytowane: bałchaszyt, marahunit, torbanit.

Węgiel kamienny humusowy - osadowa skała węglowa. Zawiera 75-90% węgla i 14-46% substancji lotnych. Budowa wyraźnie warstwowa. Twardy. Łupie się na prostokątne bryły. Czarny. Połysk szklisty. Daje poniżej 15% popiołu.
Odmiany:
- węgiel błyszczący
- węgiel banded-błyszczący
- węgiel banded
- węgiel banded matowy
- węgiel matowy
- witryt
- klaryt
- fusyt
- duryt

Zlepieniec krzemionkowy - okruchowa skała krzemionkowa. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Budowa ziarnista. Zawiera ponad 25% w różnym stopniu obtoczonych okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Zlepieniec wulkaniczny - okruchowa skała  piroklastyczna. Składa się w 100-75% z materiału piroklastycznego. Burowa ziarnista. Zawiera okruchy zastygłej magmy o wielkości 4-64 mm.

Żwir anhydrytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z anhydrytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir barytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z barytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir boraksowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z boraksu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir carnallitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z carnallitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir colemanitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z colemanitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir dolomitowy - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału dolomitowego (dolomit i ankeryt). W podrzędnych ilościach mogą występować substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir fosfatowy - osad fosforanowy. Składa się w ponad 50% z materiału fosforanowego (apatyty, wiwianit). Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir gipsowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z gipsu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir kainitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kainitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir kernitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z kernitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir kizerytowy - osad ewapooratowy Składa się w ponad 50% z kizerytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir krzemionkowy - okruchowy osad krzemionkowy. Składa się w ponad 50% z materiału krzemionkowego. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% w różnym stopniu obtoczonych okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir polihalitowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z polihalitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir solny - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z halitu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir sylvinowy -  osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z sylvinu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir ulexytowy - osad ewapooratowy. Składa się w ponad 50% z ulexytu. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir wapienny - osad węglanowy. Składa się w ponad 50% z materiału wapiennego (kalcyt, aragonit i vateryt). W podrzędnych ilościach mogą występować substancje węgliste, sapropele i kerogen. Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

Żwir żelazisty - osad żelazisty. Składa się w ponad 50% z materiału żelazistego (goethyt, syderyt, szanozyt i turyngit). Ma luźną konsystencję. Zawiera ponad 25% okruchów o wielkości powyżej 2 mm.

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM