Kolekcja skamieniałości

Zbiór ten ma na celu zilustrowanie historii powstania i rozwoju głównych grup bezkręgowców, kręgowców i roślin kopalnych od prekambru aż po czasy współczesne. Przy jego tworzeniu przyjęto zasadę że prezentowane okazy mają pochodzić głównie z terenów Polski. Ze zbioru wyłączone zostały żywice kopalne włączone do kolekcji "Inkluzje". Dla łatwiejszego poruszania się po tej części witryny poniżej zamieszczono interaktywną tabelę stratygraficzną CSI.

Historia życia na Ziemi liczy już kilka miliardów lat. Do niedawna głównym źródłem wiedzy o jego rozwoju w minionych epokach geologicznych były skamieniałości. Pozwalały one nie tylko na poznanie przodków współczesnych gatunków organizmów żywych ale i na badanie form, które wymarły bezpotomnie. Należy jednak pamiętać że była to wiedza bardzo selektywna. Poszczególne stanowiska paleontologiczne dostarczały nam informacji na temat tego co zdarzyło się tylko w danym czasie w tym miejscu. To natomiast co wydarzyło się tu przedtem i potem oraz co działo się wtedy obok z powodu braku materiału kopalnego pozostawało wyłącznie w sferze domysłów. Badania te nie pozwalały zatem na pełne odtworzenie obrazu świata zwierzęcego i roślinnego w minionych epokach geologicznych oraz określenie ze stuprocentową pewnością stopnia wzajemnego pokrewieństwa różnych kopalnych gatunków. Obecnie najważniejszym źródłem wiedzy o rozwoju życia na ziemi są badania genetyczne współcześnie żyjących organizmów. Na razie jednak również i one nie dają możliwości precyzyjnego prześledzenia ewolucji całkowicie już wymarłych grup organizmów żywych.

Początki życia na Ziemi nie są znane. Najstarsze ślady złożonych substancji organicznych mogących mieć związek z egzystencją pierwotnych organizmów żywych znaleziono w liczących 3,8-3,7 mld lat skałach kompleksu Isua na Grenlandii. W przyrodzie podobne związki tworzą się jednak także samorzutnie nie mogą więc stanowić dowodu na istnienie w tamtym okresie życia na Ziemi. Nie wiadomo zatem jak powstały pierwsze organizmy żywe, w jaki sposób zdobywały pożywienie i jak się rozmnażały. Przypuszcza się jednak że wbrew powszechnemu mniemaniu nie egzystowały one w wodzie lecz na lądzie a dokładnie na ziarnach pirytu obficie zaściełających brzegi ówczesnych mórz. Minerał ten w warunkach tlenowych szybko uległ by rozkładowi ale w beztlenowej atmosferze tamtego okresu był bardzo trwały. Świadczą o tym zachowane w niektórych bardzo starych formacjach skalnych fragmenty kopalnych plaż utworzone z grubych warstw dobrze obtoczonych ziaren pirytu. Pierwotne organizmy żywe były najprawdopodobniej formami cudzożywnymi odżywiającymi się występującą w ich otoczeniu materią organiczną. Tworzyły się one w wyniku przekształcenia zgromadzonych na powierzchni ziaren pirytu aminokwasów w dłuższe łańcuchy białkowe. Niezbędną do tej przemiany energię organizmy te pozyskiwały przerabiając w procesie fermentacji tworzące się samorzutnie w przyrodzie węglowodany. Jako katalizatora używały zawartej w pirycie siarki. Niska wydajność energetyczna tego procesu w połączeniu ze stale zmniejszającą się ilością powstających samorzutnie związków organicznych powodowały że ewolucja takich pierwotnych organizmów była bardzo powolna i mało efektowna. Nawet po osiągnięciu poziomu organizacji komórkowej formy te miały tak prymitywną postać że ich w odróżnienie materiale kopalnym od nieorganicznie powstałych struktur jest obecnie praktycznie niemożliwe.

Najstarsze szczątki należące niewątpliwie do organizmów żywych pochodzą dopiero z przed około 3,5 mld lat. Znaleziono je w krzemieniach formacji skalnej Warrawoona w Australii. Były to żyjące w środowisku wodnym nitkowate sinice. Odżywiały się one cukrami wytwarzanymi przez siebie z dwutlenku węgla dzięki opanowaniu zdolności fotosyntezy. Ubocznym produktem tego procesu był tlen który rozpuszczając się w wodzie powodował intensywne strącanie krzemionki. Proces ten rozpoczął się około 3,7 mld temu i trwał do około 0,8 mld lat (jego maksimum przypadało w okresie od 3,3 do 1,8 mld lat). W jego efekcie na dnie praoceanu powstała bardzo gruba warstwa krzemionkowego osadu który z czasem przekształcił się w skały zwane jaspilitami. Charakterystyczną cechą tych skał są gęsto rozmieszczone w masie krzemionkowej warstewki tlenków żelaza. Przypuszcza się że laminy te powstawały w czasie sezonowych zakwitów sinic. Około 2,8 mld lat temu sinice zaczęły rozwijać się na wielką skalę, tworząc masywne struktury wapienne, zwane stromatolitami. Proces natleniania wody oceanicznej znacznie wtedy przyśpieszył. Około 2,2 mld lat temu po przerobieniu całego rozpuszczonego w wodzie morskiej dwutlenku węgla i strąceniu niemal całego dostarczanego z lądu do mórz dwuwartościowego żelaza rozpoczęło się wzbogacanie w tlen atmosfery ziemskiej. Od tego momentu następuje stopniowy zanik organizmów beztlenowych i coraz szybszy rozwój organizmów tlenolubnych. Około 1,4 mld lat temu pojawiły się o wiele większe komórki należące prawdopodobnie do eukaryotycznych glonów prowadzących planktoniczny tryb życia. Znaleziono je w skałach formacji Amelia Dolomite w Australii. W wyniku dalszego rozwoju ewolucyjnego pojedyncze eukariotyczne komórki zaczęły grupować się w większe kolonie. Z czasem poszczególne organizmy takich kolonii różnicowały swoje funkcje co prowadziło do wytworzenia się wyspecjalizowanych tkanek.
Najstarsze wielokomórkowe glony znane są z dolomitów liczącej 1,4-0,9 mld lat serii Spring Hill w Kaliforni. Około 1 mld lat temu glony takie zaczęły się intensywnie różnicować dając początek wszystkim późniejszym rodzajom protistów (Protista), grzybów (Fungi), roślin (Plantae) i zwierząt (Animalia).

UWAGA!!! - Nazwy okresów zaznaczonych na czerwono są hiperłączami do stron prezentujących pochodzące z danego okresu skamieniałości znajdujące się w zbiorach Muzeum.

EON

ERA

OKRES

EPOKA

PIĘTRO

FANEROZOIK

542,0 (± 1,0) mln lat - dzisiaj

KENOZOIK

65,5 (±0,3) mln lat - do dzisiaj

Czwartorzęd

1,806 mln lat - do dzisiaj

Holocen

11,7 tys lat - do dzisiaj

Plejstocen

1806 - 11,7 tys lat

Późny

126 - 11,7 tys. lat

„Ion”

781 - 126 tys. lat

Kalabr

1806 - 781 tys. lat

Neogen

23,03 mln lat - do dzisiaj

Pliocen

5,332 - 1,806 mln lat

Gelas

2,588 - 1,806 mln lat

Piacent

3,6 - 2,588 mln lat

Zankl

5,332 - 3,6 mln lat

Miocen

23,03 - 5,332 mln lat

Messyn

7,246 - 5,332 mln lat

Torton

11,608 - 7,246 mln lat

Serrevall

13,82 - 11,608 mln lat

Lang

15,97 - 13,82 mln lat

Burdygał

20,43 - 15,97 mln lat

Akwitan

23,03 - 20,43 mln lat

Paleogen

65,5 (±0,3) - 23,03 mln lat

Oligocen

33,9 (±0,1) - 23,03 mln lat

Szatt

28,4 (±0,1) - 23,03 mln lat

Rupel

33,9 (±0,1) - 28,4 (±0,1) mln lat

Eocen

55,8 (±0,2) - 33,9 (±0,1) mln lat

Priabon

37,2 (±0,1) - 33,9 (±0,1) mln lat

Barton

40,4 (±0,2) - 37,2 (±0,1) mln lat

Lutet

48,6 (±0,2) - 40,4 (±0,2) mln lat

Ipres

55,8 (±0,2) - 48,6 (±0,2) mln, lat

Paleocen

65,5 (±0,3) - 55,8 (±0,2) mln lat

Tanet

58,7 (±0,2) - 55,8 (±0,2) mln lat

Zeland

~61,1 - 58,7 (±0,2) mln lat

Dan

65,5 (±0,3) - ~61,1 mln lat

MEZOZOIK

251,0 (±0,4) - 65,5 (±0,3) mln lat

Kreda

145,5 (±4,0) - 65,5 (±0,3) mln lat

Późna

99,6 (±0,9) - 65,5 (±0,3) mln lat

Maastrycht

70,6 (±0,6) - 65,5 (±0,3) mln lat

Kampan

83,5 (±0,7) - 70,6 (±0,6) mln lat

Santon

85,8 (±0,7) - 83,5 (±0,7) mln lat

Koniak

~88,6 - 85,8 (±0,7) mln lat

Turon

93,6 (±0,8) - ~88,6 mln lat

Cenoman

99,6 (±0,9) - 93,6 (±0,8) mln lat

Wczesna

145,5 (±4,0) - 99,6 (±0,9) mln lat

Alb

112,0 (±1,0) - 99,6 (±0,9) mln lat

Apt

125,0 (±1,0) - 112,0 (±1,0) mln lat

Barrem

130,0 (±1,5) - 125 (±1,0) mln lat

Hoteryv

~133,9 - 130 (±1,5) mln lat

Walanżyn

140,2 (±3,0) - ~133,9 mln lat

Berrias

145,5 (±4,0) - 140,2 (±3,0) mln lat

Jura

199,6 (±0,6) - 145,5 (±4,0) mln lat

Późna

161,2 (±4,0) - 145,5 (±4,0) mln lat

Tyton

150,8 (±4,0) - 145,5 (±4,0) mln lat

Kimeryd

~155,6 - 150,8 (±4,0) mln lat

Oksford

161,2 (±4,0) - ~155,6 mln lat

Środkowa

175,6 (±2,0) - 161,2 (±4,0) mln lat

Kelowej

164,7 (±4,0) - 161,2 (±4,0) mln lat

Baton

167,7 (±3,5) - 164,7 (±4,0) mln lat

Bajos

171,6 (±3,0) - 167,7 (±3,5) mln lat

Aalen

175,6 (±2,0) - 171,6 (±3,0) mln lat

Wczesna

199,6 (±0,6) - 175,6 (±2,0) mln lat

Toark

183,0 (±1,5) - 175,6 (±2,0) mln lat

Pliensbach

189,6 (±1,5) - 183,0 (±1,5) mln lat

Synemur

196,5 (±1,0) - 189,6 (±1,5) mln lat

Hettang

199,6 (±0,6) - 196,5 (±1,0) mln lat

Trias

251,0 (±0,4) - 199,6 (±0,6) mln lat

Późny

~228,7 - 199,6 (±0,6) mln lat

Ret

203,6 (±1,5) - 199,6 (±0,6) mln lat

Noryk

216,5 (±2,0) - 203,6 (±1,5) mln lat

Karnik

~228,7 - 216,5 (±2,0) mln lat

Środkowy

~245,9 - ~228,7 mln lat

Ladyn

237,0 (±2,0) - ~228,7 mln lat

Aniz

~245,9 - 237,0 (±2,0) mln lat

Wczesny

251,0 (±0,4) - ~245,9 mln lat

Olenek

~249,5 - ~245,9 mln lat

Ind

251,0 (±0,4) - ~249,5 mln lat

PALEOZOIK

542,0 (± 1,0) - 251,0 (±0,4) mln lat

Perm

299,0 (±0,8) - 251,0 (±0,4) mln lat

Loping

260,4 (±0,7) - 251,0 (±0,4) mln lat

Changsing

253,8 (±0,7) - 251,0 (±0,4) mln lat

Wuchiaping

260,4 (±0,7) - 253,8 (±0,7) mln lat

Gwadelup

270,6 (±0,7) - 260,4 (±0,7) mln lat

Kapitan

265,8 (±1,0) - 260,4 (±0,7) mln lat

Word

268,0 (±0,7) - 265,8 (±0,7) mln lat

Road

270,6 (±0,7) - 268,0 (±0,7) mln lat

Cisural

299,0 (±0,8) - 270,6 (±0,7) mln lat

Kungur

275,6 (±0,7) - 270,6 (±0,7) mln lat

Artynsk

284,4 (±0,7) - 275,6 (±0,7) mln lat

Sakmar

294,6 (±0,8) - 284,4 (±0,7) mln lat

Assel

299,0 (±0,8) - 294,6 (±0,8) mln lat

Karbon

359,2 (±2,5) - 299,0 (±0,8) mln lat

Pennsylvan

318,1 (±1,3) - 299,0 (±0,8) mln lat

Późny

307,2 (±1,0) - 299,0 (±0,8) mln lat

Środkowy (Moskov)

311,7 (±1,1) - 307,2 (±1,0) mln lat

Wczesny (Baszkir)

318,1 (±1,3) - 311,7 (±1,1) mln lat

Mississipp

359,2 (±2,5) - 318,1 (±1,3) mln lat

Późny (Serpuchov)

328,3 (±1,6) - 318,1 (±1,3) mln lat

Środkowy (Wizen)

345,3 (±2,1) - 328,3 (±1,6) mln lat

Wczesny (Turnej)

359,2 (±2,5) - 345,3 (±2,1) mln lat

Dewon

416,0 (±2,8) - 359,2 (±2,5) mln lat

Późny

385,3 (±2,6) - 359,2 (±2,5) mln lat

Famen

374,5 (±2,6) - 359,2 (±2,5) mln lat

Fran

385,3 (±2,6) - 374,5 (±2,6) mln lat

Środkowy

397,5 (±2,7) - 385,3 (±2,6) mln lat

Żywet

391,8 (±2,7) - 385,3 (±2,6) mln lat

Eifel

397,5 (±2,7) - 391,8 (±2,7) mln lat

Wczesny

416,0 (±2,8) - 397,5 (±2,7) mln lat

Ems

407,0 (±2,8) - 397,5 (±2,7) mln lat

Prag

411,2 (±2,8) - 407,0 (±2,8) mln lat

Lochkov

416,0 (±2,8) - 411,2 (±2,8) mln lat

Sylur

443,7 (±1,5) - 416,0 (±2,8) mln lat

Pridol

418,7 (±2,7) - 416,0 (±2,8) mln lat

Ludlow

422,9 (±2,5) - 418,7 (±2,7) mln lat

Ludford

421,3 (±2,6) - 418,7 (±2,7) mln lat

Gorst

422,9 (±2,5) - 421,3 (±2,6) mln lat

Wenlok

428,2 (±2,3) - 422,9 (±2,5) mln lat

Homer

426,2 (±2,4) - 422,9 (±2,5) mln lat

Sheinwood

428,2 (±2,3) - 426,2 (±2,4) mln lat

Landower

443,7 (±1,5) - 428,2 (±2,3) mln lat

Telich

436,0 (±1,9) - 428,2 (±2,3) mln lat

Aeron

439,0 (±1,8) - 436,0 (±1,9) mln lat

Ruddan

443,7 (±1,5) - 439,0 (±1,8) mln lat

Ordowik

488,3 (±1,7) - 443,7 (±1,5) mln lat

Późny

460,9 (±1,6) - 443,7 (±1,5) mln lat

Hirnant

445,6 (±1,5) - 443,7 (±1,5) mln lat

Kat

455,8 (±1,6) - 445,6 (±1,5) mln lat

Sandb

460,9 (±1,6) - 455,8 (±1,6) mln lat

Środkowy

471,8 (±1,6) - 460,9 (±1,6) mln lat

Darriwil

468,1 (±1,6) - 460,9 (±1,6) mln lat

Daping

471,8 (±1,6) - 468,1 (±1,6) mln lat

Wczesny

488,3 (±1,7) - 471,8 (±1,6) mln lat

Flo

478,6 (±1,7) - 471,8 (±1,6) mln lat

Tremadok

488,3 (± 1,7) - 478,6 (± 1,7) mln lat

Kambr

542,0 (± 1,0) - 488,3 (± 1,7) mln lat

Furong

~499 -4 88,3 (± 1,7) mln lat

Piętro 10

~492 - 488,3 (± 1,7) mln lat

Piętro 9

~496 - ~492 mln lat

Paib

~499 - ~496 mln lat

Seria 3

~510 - ~499 mln lat

Gużang

~503 - ~499 mln lat

Drumik

~506,5 - ~503 mln lat

Piętro 5

~510 - ~506,5 mln lat

Seria 2

~521 - ~510 mln lat

Piętro 4

~515 - ~510 mln lat

Piętro 3

~521 - ~515 mln lat

Terranow

542,0 (± 1,0) - ~521 mln lat

Piętro 2

~528 - ~521 mln lat

Fortun

542,0 (± 1,0) - ~528 mln lat

PREKAMBR

~4600 - 542,0 (± 1,0) mln lat

PROTEROZOIK

2500 - 542,0 (± 1,0) mln lat

NEOPROTEROZOIK

1000 - 542,0 (± 1,0) mln lat

Ediakar

635 - 542,0 (± 1,0) mln lat

Kriogen

850 - 635 mln lat

Ton

1000 - 850 mln lat

MEZOPROTEROZOIK

1,6 - 1,0 mld lat

Sten

1,2 - 1,0 mld lat

Ektas

1,4 - 1,2 mld lat

Kalimm

1,6 - 1,4 mld lat

PALEOPROTEROZOIK

2,5 - 1,6 mld lat

Stater

~1,8 - 1,6 mld lat

Orosir

~2,05 - 1,8 mld lat

Riak

~2,3 - 2,05 mld lat

Syder

2,5 - 2,3 mld lat

ARCHAIK

4,0 - 2,5 mld lat

NEOARCHAIK

2,8 - 2,5 mld lat

MEZOARCHAIK

3,2 - 2,8 mld lat

PALEOARCHAIK

3,6 - 3,2 mld lat

EOARCHAIK

4,0 - 3,6 mld lat

HADAIK (nazwa nieformalna)

~4,6 - 4,0 mld lat

CZWARTORZĘD	DEWON	JURA
KAMBR	KARBON	KREDA
NEOGEN	ORDOWIK	PALEOGEN
PERM	SYLUR	TRIAS