Kolekcja kamieni szlachetnych i ozdobnych

Zbiór ten ma na celu zgromadzenie przykładów szlifowanych kamieni szlachetnych i ozdobnych. Służą one do obrazowania różnic w wyglądzie między kamieniami naturalnymi i oszlifowanymi.

            Piękno niektórych minerałów fascynowało człowieka od najdawniejszych czasów. Już ludzie pierwotni zwrócili uwagę na naturalne kryształy a że nie umieli wyjaśnić natury ich powstania zaczęli przypisywać im magiczną moc. Wykonane z takich kryształów amulety spotyka się m. in. w paleolitycznych grobach. Prehistoryczne kultury wykorzystywały również różnego rodzaju kamienie ozdobne oraz skały o niezwykłej barwie lub kształcie. Wykonywano z nich prymitywne ozdoby i figurki kultowe. Najstarsze znane wyroby tego typu pochodzą z przed około 25000 lat p.n.e. Typowa biżuteria pojawiła się jednak dopiero wtedy gdy nauczono się obrabiać złoto, srebro i miedź.
Nie wiadomo dokładnie kiedy i gdzie zapoczątkowano obróbkę kamieni szlachetnych. Najstarsze przekazy wskazują na Indie i Mezopotamię. Badania archeologiczne potwierdzają natomiast że już w starożytności kamienie szlachetne i ozdobne wydobywano ze złóż w Myrmarze (rubiny i cyrkony), Kambodży (szafiry), Egipcie (szmaragdy, oliwiny, turkusy), Indiach (diamenty) i Afganistanie (lazuryty).
Ze wschodu umiejętność obróbki kamieni szlachetnych przywędrowała do Grecji. Szlif wykonywano na płaskich kamieniach szlifierskich a później również na wzorowanych na kole garncarskim ale poruszanych ręcznie szlifierkach. Za materiał ścierny służył sproszkowany diament lub szmergiel (nie jubilerska odmiana korundu). Od Greków metody obróbki kamieni szlachetnych przejęli Rzymianie. Szybko je jednak udoskonalili dzięki wiedzy przejętej od podbitych ludów bliskiego wschodu i północnej Afryki. Wyspecjalizowali się przede wszystkim w produkcji gemm czyli oprawionych w złoto lub srebro rzeźbionych, płaskich kamieni o wklęsłym (intaglio) lub wypukłym (kamea) rysunku. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego ogólny popyt na kamienie szlachetne wyraźnie zmalał. Wojny religijne we wczesnym średniowieczu spowodowały odcięcie rynków europejskich od dostaw surowca ze złóż bliskowschodnich i rejonu oceanu indyjskiego. Spowodowało to tak znaczny wzrost cen kamieni szlachetnych i ozdobnych że stać na nie było tylko władców, magnaterię i wysokich dostojników kościelnych. Poszukiwali oni jednak głównie przezroczystych (ewentualnie przeświecających) klejnotów. Cenę uzależniano od wagi kamieni a tę mierzono w karatach.
Nazwa karat pochodzi przypuszczalnie od łacińskiej nazwy rosnącego nad Morzem Śródziemnym drzewka świętojańskiego - Ceratonia siliqua. Jego nasiona których średnia waga wynosi około 0,2 grama od wieków były używane przez arabów jako odważniki przy ważeniu kamieni szlachetnych. Zwali je oni kharrub z czego Grecy wywiedli swoje kerátion przemianowany później w kulturze łacińskiej na karat.
Ze względu na wysoką wartość przy obróbce kamieni szlachetnych starano się zachować jak najwięcej z ich pierwotnej masy. Najczęściej zatem używano mało skomplikowanych technik szlifierskich polegających głównie na usunięciu z powierzchni kamienia wszelkich chropowatości a następnie nadaniu jej połysku przez polerowanie. Inne dawniej powszechnie stosowane metody obróbki jak na przykład tak popularna w świecie starożytnym sztuka rzeźbienia i rytowania poszły w zapomnienie.
            Ożywienie handlu kamieniami szlachetnymi nastąpiło dopiero na przełomie XIII i XIV wieku po ponownym otwarciu szlaków handlowych na wschód. Wiążący się z tym spadek cen sprawiał że stały się one dostępne dla również dla mniej zamożnych warstw społeczeństwa. Za najcenniejsze uważano wtedy rubiny, szmaragdy i diamenty. Nieco tańsze były spinele, szafiry i cyrkony. Oferowano również kocie oko, akwamaryny, turkusy i almandyny. Wśród mniej zamożnej szlachty i mieszczaństwa najbardziej popularnym kamieniem stał się kryształ górski. Napływ dużej ilości surowca spowodował potrzebę wprowadzenia nowej wyższej jednostki wagi. Pierwszy krok w tym kierunku uczyniła Francja. Do ważenia większych ilości surowca jubilerskiego zaczęto stosować tam uncję której waga równała się 144 karatom.
Większość kamieni (poza diamentami które sprzedawano w postaci surowej) szlifowano wtedy w formie nieregularnych kaboszonów. Niekiedy również przewiercano je aby mogły być noszone na rzemykach lub łańcuszkach. Pod koniec XIII wieku we Francji odrodziła się także sztuka rytowania kamieni.
            W epoce renesansu wartość kamieni szlachetnych nie uległa zasadniczym zmianom. Za najcenniejsze nadal uważano szafiry, turkusy, szmaragdy, rubiny. Nieco tańsze były spinele. Coraz częściej sięgano również po diamenty. Nie wiemy jednak jaki był ich rzeczywisty udział w rynku kamieni szlachetnych gdyż nazwę tę stosowano wtedy także do doskonale przezroczystych kryształów górskich i innych bezbarwnych minerałów. W XVI wieku upowszechniły się również wyroby z kamieni ozdobnych a zwłaszcza z barwnych odmian kwarcu.
Do obróbki kamieni szlachetnych powszechnie stosowano różne odmiany szlifu rozetowego natomiast dla kamieni ozdobnych szlif kaboszonowy. Z tych ostatnich poza biżuterią wykonywano również miniaturowe gemmy i ozdobione srebrem lub złotem naczynia (czary, puchary itp.).
            W XVII wieku najcenniejszym kamieniem szlachetnym stał się diament. Było to spowodowane wprowadzeniem do jego obróbki nowego rodzaju szlifu zwanego brylantowym. Szlif ten umożliwiał wydobycie z diamentu większego połysku i pełniejszej gry barw, ale powodował również znaczną stratę jego wagi (30-90%). Dlatego w przypadku kamieni małych lub gorszej jakości nadal stosowano szlif rozetowy. Wśród innych kamieni szlachetnych dominowały rubiny, szafiry, szmaragdy, ametysty i kryształy górskie dla których również coraz powszechniej stosowano szlif brylantowy. Kamienie te szybko jednak traciły na znaczeniu głównie w wyniku wzrostu cen związanego z wyczerpaniem się ich bliskowschodnich złóż i upowszechnieniem się szklanych imitacji.
Na przełomie XIX i XX wieku o popularności kamieni szlachetnych i ozdobnych w dużej mierze decydowała już moda. W Polsce na przykład wielkim powodzeniem cieszyła się biżuteria wykonana z oprawionego w srebro gagatu która była oznaką żałoby narodowej po upadku powstania styczniowego.
            Na początku XX wieku nastąpił czasowy spadek cen kamieni szlachetnych spowodowany coraz większą produkcją ich syntetycznych odpowiedników. Sztuczną biżuterię szczególnie chętnie noszono w latach dwudziestych tego wieku. Później jednak kamienie naturalne znowu powróciły do łask a to głównie za sprawą hollywoodzkich gwiazd filmowych. Obecnie do wyrobu biżuterii, ozdób i galanterii kamiennej stosuje się setki barwnych odmian różnych minerałów. Ich ceny ustabilizowały się na niezbyt wysokim poziomie. Należy jednak pamiętać że wartość szczególnie dużych i pięknie wybarwionych okazów są umowne i mogą przewyższać ceny nawet najdroższych kamieni szlachetnych.

SZLIFY KABOSZONOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif kaboszonowy - pojedynczy
Szlif kaboszonowy - podwójny
Szlif kaboszonowy - wklęsło-wypukły
Szlif kaboszonowy - płaski
SZLIFY BRYLANTOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif brylantowy - dawny
Szlif brylantowy - nowoczesny
Szlif brylantowy - ósemkowy (prosty)
Szlif brylantowy - szwajcarski
Szlif cyrkonowy
Szlif brylantowy (King) (południowoafrykański)
Szlif brylantowy - Magna
Szlif brylantowy - Highlight
Szlif brylantowy - Princess 144
Szlif fantazyjny - dwudziestolecia
Szlif fantazyjny - amerykański
Szlif brylantowy - francuski
Szlif brylantowy - poduszkowy (cushion)
Szlif brylantowy - poduszkowy (cushion)
Szlif brylantowy - markiza
Szlif brylantowy - gruszka
Szlif brylantowy - brioletta
Szlif brylantowy - pampel
Szlif brylantowy - oliwka
Szlif brylantowy - kula
SZLIFY TAFLOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif taflowy - prosty
Szlif taflowy -Mazzariniego
Szlif taflowy - Peruzziego
SZLIFY SCHODKOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif schodkowy (trapowy)
Szlif schodkowy - szmaragdowy
Szlif schodkowy - kwadrat (carée)
Szlif schodkowy - bagieta (baquette)
Szlif kopertowy
Szlif krzyżowy (nożycowy, gwiaździsty)
SZLIFY ROZETOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif rozetowy - rozeta antwerpska (brabancka)
Szlif rozetowy - pełna (podwójna) rozeta holenderska
Szlif rozetowy - półrozeta holenderska
Szlif rozetowy - rozeta krzyżowa
Szlif rozetowy - rozeta recoupée
SZLIFY SPECJALISTYCZNE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif bez korony
Szlif sygnetowy
SZLIFY ODMIAN KWARCU
Szlif schodkowy - fantazyjny


Szlif szkocki

Tylko nieliczne kamienie szlachetne nie wymagają żadnej oprawy. Przy ich omawianiu nie sposób zatem nie wspomnieć o tworzących zwykle tę oprawę metalach szlachetnych. Metale te dzięki wspaniałej barwie, pięknemu metalicznemu połyskowi i wyjątkowej odporności na korozję zwróciły uwagę już człowieka prehistorycznego. Świadczą o tym znajdowane w neolitycznych grobach prymitywne ozdoby wykonane z samorodków złota rodzimego i srebra rodzimego które wypłukiwano z potoków lub wydobywano prymitywnymi metodami na wychodniach złóż. Starożytni jubilerzy zwrócili również uwagę na miękkość i wyjątkową kowalność złota rodzimego, srebra rodzimego lub miedzi rodzimej które umożliwiały ich kucie na zimno. Wystarczyło tylko wysypać ich ziarenka na coś twardego i odpowiednio rozpłaszczać uderzeniami młotka aby w szybkim czasie uzyskać jednolitą blachę. Z tej blachy nadal używając tylko młotków i dłutek (tzw. metoda młotkowania) można już było wykonywać różnego rodzaju ozdoby. Pierwsze takie wyroby ze złota, srebra i miedzi pojawiły się około 8000 lat p.n.e. Początkowo były one jednak dość toporne w kształcie. Wkrótce jednak zauważono że łatwiej wyklepuje się bryłki lub sztabki metali szlachetnych odpowiednio podgrzane w piecu a powstała w ten sposób blacha jest cieńsza i gładsza. Odkrycie to umożliwiło starożytnym jubilerom tworzenie już bardzo misternie zdobionych ozdób. Dalszy postęp w obróbce metali nastąpił gdy mezopotamscy rzemieślnicy nauczyli się ich wytopu z rud i odlewania w glinianych formach. Co ciekawe początkowo wykorzystywano do tego celu piece garncarskie. Około 3000 lat p.n.e. upowszechnił się sposób odlewania metali metodą wosku traconego który pozwalał na wytwarzanie przedmiotów o skomplikowanych kształtach. W trzecim tysiącleciu p.n.e. złote i srebrne ozdoby zaczęto również inkrustować różnego rodzaju kamieniami szlachetnymi i ozdobnymi. Prym w tej dziedzinie wiedli Egipcjanie o czym świadczy m. in. przepiękna biżuteria znaleziona w grobowcu faraona Tutanchamona.
Poznanie technologii wytopu złota z rud przyniosło niepożądany skutek. Otóż złoto rodzime zawierało zwykle pewną domieszkę srebra i miedzi (elektrum) która zwiększała jego odporność na ścieranie. Złoto wytapiane z rud dzięki procesom rafinacji było zwykle bardzo czyste a przez to również zbyt miękkie. Aby poprawić jego właściwości mechaniczne zaczęto dodawać do niego około 20% srebra. Starożytni grecy zwali taki stop elektron a Rzymianie elektrum. Złoto tworzy ze srebrem i miedzią roztwory stałe o temperaturze topnienia niższej od temperatury topnienia poszczególnych jego składników. Już niewielki dodatek srebra powoduje jednak wyraźne wybielenie złota a stop o zawartości powyżej 25% tego metalu przyjmuje wyraźne zabarwienie zielone (tzw. zielone złoto). Z kolei stopy złota z miedzią mają odcień czerwonawy (tzw. czerwone złoto). Dawniej zawartość złota w stopach mierzono w karatach. Czyste, praktycznie nie zawierające żadnych domieszek złoto oznaczano jako 24-karatowe a stop o zawartości 50% tego metalu jako złoto 12-karatowe. Do wyrobu biżuterii najczęściej stosowano złoto 18-karatowe. Obecnie stosuje się zwykle złoto 14-karatowe, zawierające mniej więcej równe ilości srebra i miedzi. Ma ono dobre właściwości mechaniczne i piękną złocistożółtą barwę. Często w wyrobach (np. obrączkach) jest ono łączone z tak zwanym białym złotem będącym stopem złota z niklem lub palladem.

Srebro podobnie jak złoto znane było już w starożytności. Pierwsze wykonane z niego ozdoby pojawiły się jednak dopiero w czwartym tysiącleciu p.n.e. w Mezopotamii. Srebro występuje w przyrodzie o wiele powszechniej (około 20 razy) niż złoto w związku z czym jego cena jest znacznie niższa. Bywały jednak okresy, kiedy wartość obu tych metali była do siebie zbliżona a momentami srebro ceniono nawet wyżej niż złoto.
W wiekach średnich najczęściej stosowano metal najwyższej próby. Czyste srebro jest jednak bardzo miękkie i łatwo ścieralne. Próbowano temu zaradzić tworząc jego stopy z innymi metalami. Zawartość srebra w stopach mierzono w łutach. Czyste, praktycznie nie zawierające żadnych domieszek srebro oznaczano jako 16-łutowe a stop o zawartości 50% tego metalu jako srebro 8-łutowe. Od XVI wieku upowszechniło się srebro 13-karatowe. Rzadziej stosowano stopy dwunasto- i czternasto-łutowe. Niestety wykonane z takich stopów wyroby miały zwykle nieefektowny szary odcień. Aby temu zaradzić poddawano je tzw. bieleniu. Polegało ono na pokrywaniu powierzchni przedmiotu cieniutką warstewką czystego srebra poprzez krótkotrwałe zanurzenie go w roztopionym czystym metalu. Warstewka taka była jednak mało odporna na uszkodzenia i z czasem zaczynała odpryskiwać. Powszechnie stosowaną praktyką i to zarówno dawniej jak i obecnie jest również pozłacanie wyrobów ze srebra. Zabieg ten stosuje się zwłaszcza w przypadku różnego rodzaju naczyń liturgicznych.

Platyna z powodu wysokiej temperatury topnienia wynoszącej 1772 ⁰C przez długi okres czasu za uważana była metal zupełnie bezwartościowy. Nazywano ją pogardliwie lichym srebrem lub sreberkiem (hiszpańskie platina). Jeszcze w XIX wieku skazano w Rosji na śmierć jubilera który dodał platyny do złota. Obecnie jest ona jednym z najdroższych metali szlachetnym. Służy głównie jako oprawa dla brylantów. Zastosowanie w jubilerstwie znalazły również pozostałe platynowce: pallad, iryd, ruten, rod i najcięższy ze wszystkich pierwiastków chemicznych osm (22,57 g/cm³).

Próby dla wyrobów złotych
Cecha podstawowa dla próby 0,960	Cecha podstawowa dla próby 0,750	Cecha podstawowa dla próby 0,583	Cecha podstawowa dla próby 0,500	Cecha podstawowa dla próby 0,375	Cecha podstawowa dla obrączek próby 0,850	Cecha dodatkowa

Typ 1 - kamienie jubilerskie
Zalicza się tu przede wszystkim dobrze wykształcone kryształy minerałów o najatrakcyjniejszej przezroczystości, połysku i barwie. Rzadziej są to krystaliczne skupienia mineralne oraz jubilerskiej jakości surowce pochodzenia odzwierzęcego. Kamienie tego typu dzielą się na cztery podtypy:

Podtyp 1.1 - kamienie przezroczyste.
Należą tu przede wszystkim nieskazitelnie przezroczyste, bezbarwne lub intensywnie zabarwione kryształy posiadające zdolność wewnętrznego rozpraszania światła która po odpowiednim oszlifowaniu ujawnia się w postaci tzw. „gry barw”. Do tego typu zaliczone zostały również kamienie mniej przejrzyste, ale wykazujące efekt kociego oka (jasna pręga przesuwająca się po powierzchni przy obrocie kamienia) i asteryzmu (cztero-, sześcio-, ośmio- lub dwunastoramienna gwiazda). Ze względu na twardość kamienie tego podtypu dzielą się na cztery grupy:

Grupa 1.1.1 - kamienie o twardości 10 dające się szlifować wyłącznie diamentem lub proszkiem diamentowym.
Zakwalifikowano tu tylko jubilerskiej jakości kryształy i ziarna diamentu.

Diament C - minerał z grupy pierwiastków rodzimych (odmiana alotropowa węgla). Duże, dobrze wykształcone kryształy spotyka się rzadko. Najczęściej tworzy ośmiościany zwykle o zaokrąglonych krawędziach z wypukłymi, chropowatymi lub zbrużdżonymi ścianami. Znane są również kryształy wielokrotnie zbliźniaczone o mozaikowej strukturze wewnętrznej. Często na ścianach ośmiościanu obserwuje się charakterystyczne trójkątne zagłębienia powstałe w czasie wzrostu kryształu lub w wyniku jego wytrawienia. Rzadziej tworzy dwunastościany rombowe, sześciany i czworościany. Często spotyka się formy o strukturze mozaikowej wywołanej wielokrotnymi zbliźniaczeniami lub zrostami. Najczęściej tworzy skupienia ziarniste, niekiedy o budowie promienistej, rzadko zbite. Bezbarwny do jasnożółtego w różnych odcieniach, brązowy i szary. W zależności od domieszek może być również niebieski, różowy, fioletowy, zielony, brązowy, mlecznobiały, prawie czarny, rzadko purpurowo-różowy, niebieski z zielonym odcieniem, pomarańczowożółty, żółty z zielonym odcieniem, brązowy z żółym lub czerwonym odcieniem i żółty. Połysk diamentowy. W ultrafiolecie większość diamentów może fluoryzować niebiesko, zielono, fioletowo lub żółto przy czym w dalekim UV barwy te są słabsze. W kryształach zbliźniaczonych obserwuje się strefowość barw fluorescencyjnych. Diamenty mogą też wykazywać zjawisko fosforescencji o barwie np. żółtej (dla kamieni fluoryzujących niebiesko) lub pomarańczowej (dla kamieni fluoryzujących różowo). Twardość 10. Gęstość 2,90-3,52 g/cm³. Łupliwość doskonała wzdłuż ścian ośmiościanu. Przełam muszlowy. Kruchy, pod wpływem uderzenia rozpryskuje się na liczne drobne fragmenty. Występuje w kimberlitach i pikrytach w obrębie tzw. kominów kimberlitowych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Najcenniejszy kamień szlachetny. Tylko jednak 10-12% wydobywanych diamentów ma wartość jubilerską. Najbardziej cenione są czyste, bezbarwne kamienie o masie powyżej 0,3 karata. W przypadku kamieni mało efektownych wybarwionych odpowiednią barwę można wywołać sztucznie. Diamenty szlifuje się najczęściej szlifem brylantowym pozwalającym na wydobycie z kamienia najintensywniejszej gry barw i połysku (tzw. ogień). Niestety wiąże się to ze stratą 70-90% pierwotnej masy kamienia. Szlifowanie fasetek jest niezwykle skomplikowane. Musi się ono odbywać w ściśle określonej kolejności gdyż w przeciwnym wypadku, w skutek naprężeń wewnętrznych kamień może się po prostu rozpaść. Obecnie do szlifowania diamentów coraz częściej stosuje się lasery. Pozwalają one na masową produkcję brylantów o dowolnym kształcie.

Achroit - odmiana elbaitu. Bezbarwny. Występuje w pegmatytach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Ceniony kamień jubilerski.

Akwamaryn - odmiana berylu. Niebiesko-zielony w różnych odcieniach, ciemnozielony, jasnoniebieski i ciemnoniebieski. Kryształy wykazują zmianę barwy w zależności od kierunku patrzenia od niebieskiej lub zielonej do bezbarwnej z zielonawym odcieniem. Występuje głównie w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Ceniony kamień szlachetny. Najbardziej poszukiwane są akwamaryny o masie powyżej 10 karatów i ciemnoniebieskiej barwie. Większość oferowanych na rynku oszlifowanych kamieni ma jednak barwę sztucznie modyfikowaną poprzez wygrzewanie lub napromieniowywanie. Niektóre akwamaryny wykazują efekt opalescencji, kociego oka lub gwiazdy.

Almandyn (Fe³⁺)₃Al₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemiany). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Częste są również kryształy w których przeważają prostsze postacie. Występuje również w postaci skupień ziarnistych i zbitych, naskorupień oraz nieregularnych ziaren. Czerwony, czerwony z brązowym odcieniem, rzadko fioletowo-czerwony. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty do woskowego. Twardość 7-7,5. Gęstość 4,1-4,2 g/cm³. Występuje w skałach metamorficznych, kontaktowych i niekiedy magmowych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Popularny kamień jubilerski. Oszlifowane almandyny mają zwykle niewielka masę rzadko kiedy przekraczającą 2 karaty. Zwykle stosuje się szlif fasetowy lub mieszany. Najwyżej ceni się kamienie o barwie fioletowo-czerwonej. Bardzo poszukiwane są również kamienie wykazujące efekt gwiazdy.

Ametyst - odmiana kwarcu. Fioletowy, fioletowo-czerwony i purpurowy. Często wykazuje zabarwienie strefowe. Tworzy druzy wewnątrz geod agatowych w porfirach i melafirach oraz szczotki kryształów w kawernach żył kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego i pneumatolitycznego. Tworzy również wtórne koncentracje w żwirach.
Ceniony kamień jubilersko-ozdobny. W starożytnym Rzymie wierzono że picie wina z czar ametystowych chroni przed upiciem się (łacińskie ametystos oznacza nie pijany). Obecnie najbardziej cenione są kamienie o barwie intensywnie fioletowej do purpurowo-fioletowej i czerwonych refleksach wewnętrznych (kamienie storczykowe). W bladych kryształach można taką barwę wywołać sztucznie poprzez ich krótkotrwałe ogrzanie. Proces ten musi być dokładnie kontrolowany gdyż przegrzane ametysty stają się bezbarwne. Często jednak ujawniają przy tym efekt adularyzacji. Formy obróbki kryształów ametystu uzależnione są od ich wielkości. Szczególnie wysoko ceni się oszlifowane fasetowo kule i paciorki ale na rynku spotyka się je rzadko. Zwykle stosuje się szlif schodkowy lub mieszany. Z kolei ładnie zabarwione strefowo ametysty żyłowe służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej. Szczotki dobrze wykształconych czystych i intensywnie zabarwionych kryształów ametystu są oferowane na rynku w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz. Szczotki słabo wybarwione powszechnie poddaje się prażeniu w wysokich temperaturach. Stają się wtedy żółte w różnych odcieniach lub pomarańczowo-brązowe aż do ciemnobrązowych. Są one następnie oferowane na rynku jako „cytryny” ale jest to w pewnym sensie fałszerstwo a na pewno nieuprawnione użycie tej nazwy. Okazy takie łatwo rozpoznać gdyż mają one białą podstawę a naciśnięte charakterystycznie chrzęszczą i łatwo się rozpadają.

Andaluzyt AlAl[O|SiO₄] - minerał z grupy krzemianów. Tworzy kryształy krótkosłupkowe, w przekroju poprzecznym kwadratowe, zwykle podłużnie prążkowane. Występuje również w skupieniach ziarnistych, pręcikowych, zbitych i promienistych. Brązowy z zielonym odcieniem do zielonego z brązowym odcieniem, intensywnie zielony, bezbarwny z zielonym odcieniem (viridin), wodnisto-biały, biało-szary, czerwonobrązowy, różowy i fioletowy. Przezroczysty do prawie nieprzezroczystego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty, często słaby. W dalekim ultrafiolecie może fluoryzować jasnobrązowo, ciemnozielono lub żółtozielono. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,16-3,20 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w towarzystwie sillimanitu, cordierytu i cyanitu w hornfelsach, gnejsach i skałach pokrewnych. Znany również z pegmatytów granitoidowych oraz żył kwarcowych przecinających utwory metamorficzne.
Rzadko stosowany kamień jubilerski. Ze względu na znaczną kruchość ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Na rynku najczęściej oferowane są oszlifowane andaluzyty o masie 1-5 karatów. Do rzadkości należą natomiast kamienie o wadze powyżej 20 karatów. Szczególnie poszukiwane są również andaluzyty oszlifowane w ten sposób że w środku barwę różową lub zieloną mają a na obrzeżach brązową. Do wysoko cenionych należą także kamienie wykazujące efekt kociego oka.
Odmiany: chiastolit.

Andradyt Ca₃(Fe³⁺)₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemiany). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Częste są również kryształy w których przeważają prostsze postacie. Występuje również w postaci skupień ziarnistych i zbitych, naskorupień oraz nieregularnych ziaren. W różnych odcieniach żółty, żółtozielony, zielony, zielono-brązowy, brązowy, czerwonobrunatny, szaroczarny lub czarny. Przezroczysty do prawie nieprzezroczystego. Połysk szklisty do woskowego. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,7-4,1 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w łupkach chlorytowych, serpentynitach, zasadowych skałach magmowych, marmurach i skarnach.
Mało popularny kamień jubilerski. Masa oszlifowanych andradytów zwykle nie przekracza kilku karatów. Kamienie żółte wykorzystuje się najczęściej do wyrobu taniej biżuterii a brązowe i czarne do biżuterii żałobnej.
Odmiany: demantoid.

Chryzoberyl BeAl₂O₄ - minerał z grupy tlenków. Tworzy kryształy grubo-płytkowe lub krótkosłupkowe, często podłużnie zbrużdżone, również zbliźniaczone (niekiedy wielokrotnie np. w kształcie sześcioboku). Występuje również w postaci ziarnistych mas. Zielony, trawiastozielony, szmaragdowozielony, zielonobiały, zielonożółty, niekiedy żółty, zielono-brązowy i fioletowy. Rzadko bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 8,5. Gęstość 3,50-3,84 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny lub muszlowy. Kruchy. W dalekim ultrafiolecie słabo może fluoryzować żółtozielono. Występuje w pegmatytach granitowych i syenitowych, gnejsach, łupkach mikowych oraz zmetamorfizowanych dolomitach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Ceniony kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są przezroczyste okazy o barwie żółtej, żółtozielonej i brązowej. Dawniej preferowano szlif brylantowy ale nie pozwalał on na wydobycie z kamienia odpowiednich refleksów świetlnych. Obecnie coraz częściej stosuje się szlify mieszane. Do wysoko cenionych należą także kamienie wykazujące efekt kociego oka lub gwiazdy.
Odmiany: aleksandryt. cymofan.

Cordieryt Mg₂Al₄[Si₅O₁₈] - minerał z grupy krzemianów. Tworzy krótko-słupowe kryształy, niekiedy o pokroju pseudoheksagonalnym, pojedynczo lub wielokrotnie zbliźniaczone. Występuje również w postaci pojedynczych ziaren i zbitych skupień. Niebieski lub niebiesko-fioletowy w różnych odcieniach, czerwony, szaroniebieski, rzadko bezbarwny, niekiedy z zielonym lub żółtym odcieniem i brązowy. Wykazuje zmianę barwy w zależności od kierunku patrzenia. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 7-7,5. Gęstość 2,53-2,78 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach, w jednym wyraźna, w drugim niewyraźna. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje w skałach metamorficznych (hornfelsy, łupki mikowo-cordierytowe i gnejsy cordierytowo-mikowe, rzadziej granulity), magmowych głębinowych (noryty, granity), niekiedy wylewnych (andezyty, dacyty).
Wysoko ceniony kamień szlachetny. Najbardziej poszukiwane są czyste okazy o równomiernie rozłożonej barwie. Preferowany jest szlif schodkowy lub brylantowy. Bardzo poszukiwane są również kamienie wykazujące efekt gwiazdy lub kociego oka.

Cyrkon Zr[SiO₄] - minerał z grupy krzemianów. Tworzy słupowe kryształy, często zbliźniaczone. Występują one pojedynczo lub w postaci wiązek. Tworzy też skupienia sferolitowe i bezkształtne ziarna. Bezbarwny, żółty, czerwony, pomarańczowy do brązowego, zielony żółtym odcieniem, jasnotrawiasto-zielony do ciemnozielonego, fioletowy, błękitno-niebieski, niekiedy złocisto-brązowy. Przezroczysty (odmiany zmetamiktyzowane często nieprzezroczyste). Rysa biała. Połysk szklisty do diamentowego lub szklisty do tłustego. Fluorescencja zmienna od bardzo intensywnej do żadnej. W długim ultrafiolecie zwykle może fluoryzować złocisto-żółto lub żółtopomarańczowo. W krótkim ultrafiolecie intensywność barw maleje. Niektóre okazy ujawniają również fosforescencję. Twardość 7-7,5 (w okazach zmetamiktyzowanych około 6,5). Gęstość 4,67-4,70 g/cm³(w okazach zmetamiktyzowanych 3,95-4,10 g/cm³). Łupliwość zaznaczona słabo. Przełam nierówny lub muszlowy. Kruchy. Rozpowszechniony. Występuje w wielu typach skał magmowych, szczególnie syenitach. Duże kryształy spotyka się w pegmatytach i łupkach krystalicznych. Tworzy również wtórne koncentracje w skałach okruchowych (piaski cyrkonowe).
Ceniony kamień jubilerski naśladujący diament. Musi być jednak prawidłowo oszlifowany. Kamienie o nieprawidłowym szlifie są ciemniejsze i nie dają gry barw. Często barwę cyrkonów modyfikuje się sztucznie poprzez ich odpowiednie wygrzewanie. Niektóre cyrkony wykazują zjawisko opalescencji.
Odmiany: hiacynt.

Cytryn - odmiana kwarcu. Żółty w różnych odcieniach. Tworzy szczotki kryształów w kawernach żył kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego.
Ceniony kamień jubilerski. Przez odpowiednie wygrzewanie może mieć modyfikowaną lub wręcz zmienioną barwę np. na jasnozieloną.
UWAGA!!! Na rynku pod nazwą „cytryn” powszechne oferowane są słabej jakości ametysty i kwarce zadymione o barwie odpowiednio zmodyfikowanej przez wygrzewanie lub napromieniowanie.

Demantoid - odmiana andradytu. Zielony z żółtym odcieniem do szmaragdowo-zielonego. Połysk diamentowy. Występuje w skałach metamorficznych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Bardzo wysoko ceniony kamień szlachetny. Na rynku spotyka się demantoidy o masie do 10 karatów. Najbardziej cenione są kamienie szlifowane fasetowo wykazujące charakterystyczną grę barw.

Dravit NaMg₃Cr₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄] - minerał z grupy turmalinów (borokrzemiany). Tworzy słupowe kryształy, często podłużnie zbrużdżone, rzadko zbliźniaczone. Mogą one występować pojedynczo lub w postaci koncentryczno-promienistych skupień. Pojawia się również w postaci zbitych skupień i izolowanych ziaren. Brązowy, brązowo-czarny, czarny, niekiedy zielony lub ciemnoniebieski. Przezroczysty do prawie nieprzezroczystego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty, niekiedy woskowy. Twardość 7. Gęstość 3,03-3,15 g/cm³. Łupliwość niewyraźna w dwóch kierunkach. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w utworach pneumatolitycznych i hydrotermalnych oraz alkaicznych skałach magmowych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Mało popularny kamień jubilerski. Najbardziej cenione są dravity o barwie czerwono-brązowej, jasnobrązowej, zielonej lub ciemnoniebieskiej. Obróbce poddaje się tylko kryształy przezroczyste lub w znacznym stopniu przeświecające. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 3 karatów.

Elbait Na(Al_1,5,Li_1,5)Al₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄] - minerał z grupy turmalinów (borokrzemiany). Tworzy kryształy słupowe, podłużnie zbrużdżone, rzadziej tabliczkowe. Występuje również w postaci skupień zbitych lub pręcikowych często o budowie koncentryczno-promienistej (tzw. „słońca turmalinowe”). Bezbarwny, różowy, czerwony, żółty, rzadziej biały, niebieski lub zielony. Często spotyka się kryształy wielobarwne o budowie pasowej równoległej lub poprzecznej do ścian słupa. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 7. Gęstość 3,03-3,10 g/cm³. Łupliwość niewyraźna w dwóch kierunkach. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. W ultrafiolecie niektóre różowe elbaity z Birmy świecą niebiesko, fioletowo-niebiesko, lawendowo, zielono lub żółto a okazy z Tanzanii intensywnie żółto. Występuje z epidotem, kwarcem i skaleniami w aplitach i pegmatytach granitowych. Spotykany także w łupkach krystalicznych, granitach oraz na wtórnych złożach w piaskach i żwirach.
Bardzo ceniony kamień jubilerski. Masa oszlifowanych elbaitów zwykle nie przekracza 10 karatów. Najwyżej cenione są kamienie przezroczyste o atrakcyjnej barwie ciemnozielonej, niebieskiej zbliżonej do barwy szafirów i wielobarwne (tzw. „turmaliny arbuzowe”). Zwykle stosuje się szlif tablicowy i schodkowy. Rzadziej używa się szlifu brylantowego lub rozetowego. Prawidłowo oszlifowane kamienie powinny przy obrocie wyraźnie zmieniać barwę. Rzadkie i bardzo cenione są elbaity wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się je w postaci wysokich kaboszonów.
Odmiany: achroit, indygolit, rubelit i werdelit.

Euklaz BeAl[SiO₄|OH] - minerał z grupy berylokrzemianów. Tworzy kryształy słupowe do grubo-słupowych. Występuje również w postaci skupień ziarnistych. Bladoniebieski do niebieskiego z zielonym odcieniem, bezbarwny, biały i bladozielony, rzadko fioletowy i żółty. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk szklisty. Twardość 6,5-7,5 Gęstość 3,05-3,10 g/cm³. Łupliwość trójkierunkowa, doskonała w jednym kierunku i niewyraźna w dwóch pozostałych. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje głównie w pegmatytach granitowych i łupkach chlorytowych.
Barwne okazy są wysoko cenionymi kamieniami jubilerskimi jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza zwykle 2 karatów. Znacznie większe ale jubilersko mało atrakcyjne są euklazy bezbarwne.

Fenakit Be₂[SiO₄] - minerał z grupy berylokrzemianów. Tworzy kryształy romboedryczne lub słupowe często zrośnięte bliźniaczo lub skupione w szczotkach. Występuje również w postaci skupień sferolityczno-włóknistych i ziarnistych. Jasnowinno-żółty, jasnoróżowo-czerwony, żółty, różowy, czerwony, brązowy, bardzo rzadko niebieski z zielonym odcieniem. Pod wpływem słońca barwa fenakitu stopniowo zanika. Przezroczysty. Połysk szklisty lub tłusty. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,93-3,0 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy. Kruchy. W ultrafiolecie może fluoryzować bladozielono lub niebiesko. Występuje w pegmatytach oraz utworach pneumatolitycznych i hydrotermalnych.
Mało rozpowszechniony kamień jubilerski gdyż nadające się do obróbki czyste i przezroczyste kryształy spotyka się rzadko. Na rynku najwyżej cenione są fenakity o barwie jasnoróżowej, jasnożółtej i zielononiebieskiej. Szlifuje się je szlifem fasetowym.

Goshenit - odmiana berylu. Bezbarwny. Przezroczysty. Występuje w kawernach pegmatytów.
Popularny ale stosunkowo nisko ceniony kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są goshenity oszlifowane fasetowo. Zwykle jednak oferowane na rynku kamienie mają małe rozmiary.

Grossular Ca₃Al₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemianów). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Częste są również kryształy w których przeważają prostsze postacie. Występuje również w postaci skupień ziarnistych i zbitych, naskorupień oraz nieregularnych ziaren. Zielony z żółtym odcieniem, jabłkowozielony do ciemnozielonego, biały, żółty, brązowy z żółtym odcieniem, niekiedy różowy, czerwony z brązowym odcieniem, rzadko bezbarwny, złocistoczerwony lub czarny. Przezroczysty. Rysa biała. Połysk szklisty do woskowego. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,4-3,73 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w skarnach i erlanach.
Popularny kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są grossulary o barwie cynamonowej, pomarańczowej, czerwonej, różowej i złocistoczerwonej. Oszlifowane kamienie osiągają masę nawet kilkudziesięciu karatów. Zwykle stosuje się szlif kaboszonowy. Zbite skupienia białego grossularu wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.
Odmiany: hessonit.

Heliodor - odmiana berylu. Bladożółty, złocistożółty, ciemnożółty do żółtopomarańczowego, rzadko żółty z zielonym odcieniem. Występuje w pegmatytach, grejzenach.
Ceniony kamień szlachetny. Najbardziej poszukiwane są heliodory o barwie żółtej z lekkim pomarańczowym odcieniem i złocistej. Na rynku najczęściej oferuje się oszlifowane kamienie o masie 3-5 karatów. Zwykle stosuje się szlif schodkowy i nożycowy. Bardzo rzadkie i cenne są złocistopomarańczowe heliodory wykazujące efekt kociego oka.

Hessonit - odmiana grossularu. Żółty z brązowym odcieniem do brązowo-czerwonego, niekiedy złocistoczerwony.
Ceniony kamień jubilerski. Szczególnie poszukiwane są hessonity o barwie czerwonej i złocistoczerwonej.

Hiacynt - odmiana cyrkonu. Żółtoczerwony do pomarańczowo-czerwonego.
Ceniony kamień jubilerski.

Indygolit - odmiana elbaitu. Niebieski. Występuje pegmatytach granitowych.
Ceniony i często stosowany kamień jubilerski. Masa oszlifowanych indygolitów zwykle nie przekracza 10 karatów. Zwykle stosuje się szlif tablicowy i schodkowy. Rzadziej używa się szlifu brylantowego lub rozetowego.

Kryształ górski - odmiana kwarcu. Bezbarwny. Występuje w kawernach żył kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego. Tworzy również pojedyncze dobrze wykształcone kryształy (diamenty marmaroskie) i szczotki w szczelinach piaskowców, kwarcytów oraz wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Mało popularny kamień jubilersko-ozdobny. Służy do wyrobu biżuterii i różnego rodzaju galanterii kamiennej. Szczotki dobrze wykształconych czystych i idealnie przezroczystych kryształów są oferowane na rynku w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz. Szczotki niskiej jakości kryształu górskiego i kwarcu mlecznego poddaje się napromieniowaniu. Uzyskany w ten sposób materiał o barwie ciemnobrązowej do czarnej sprzedaje się pod nazwą „morionów arizońskich”, ale jest to w pewnym sensie fałszerstwo a na pewno nieuprawnione użycie tej nazwy.

Kwarc zadymiony - odmiana kwarcu. Bladobeżowy, brązowy do niemal czarnego. Zwykle występuje w postaci dużych dobrze wykształconych kryształów narastających na ścianach kawern w pegmatytach. Spotykany także w żyłach kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Popularny kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są bardzo czyste, równomiernie przyciemnione kwarce zadymione o barwie bladobrązowej i brązowej. Kamienie zbyt ciemne rozjaśnia się przez wygrzewanie. Najczęściej stosuje się szlif diamentowy lub schodkowy, bardzo rzadko kaboszonowy. Szczotki dobrze wykształconych czystych i intensywnie zabarwionych kryształów kwarcu zadymionego są oferowane na rynku w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz. Słabo wybarwione kryształy kwarcu zadymionego poddane obróbce termicznej stają się żółte w różnych odcieniach lub złociste upodabniając się do cennych kamieni szlachetnych, stąd istnieje możliwość różnego rodzaju fałszerstw.

Morganit - odmiana berylu. Różowy, różowoczerwony, brzoskwiniowo-różowy, łososiowy do fioletowego. W ultrafiolecie może fluoryzować bladoliliowo. Występuje głównie w pegmatytach. Rzadko tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Ceniony kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są morganity o czystych jasnych barwach. Na rynku oferowane są najczęściej kamienie małe o masie do 5 karatów. Bardzo cenione są morganity wykazujące efekt kociego oka.

Morion - odmiana kwarcu. Ciemnobrązowy do czarno-brązowego. Nieprzezroczysty. Zwykle tworzy duże dobrze wykształcone kryształy w kawernach pegmatytów i żył kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego.
Popularny kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są bardzo moriony o równomiernej czarnej narwie. Najczęściej stosuje się szlif diamentowy lub schodkowy, bardzo rzadko kaboszonowy. Szczotki dobrze wykształconych czystych i intensywnie zabarwionych kryształów morionu są oferowane na rynku w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz.
UWAGA!!! Na rynku pod nazwą „morion arizoński” oferowane są słabej jakości kryształy górskie i kwarce mleczne o barwie odpowiednio zmodyfikowanej przez sztuczne napromieniowanie. Okazy takie łatwo rozpoznać gdyż ich podstawa i dolne części kryształów są białe lub wodnisto-białe.

Pirop Mg₃Al₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemiany). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Najczęściej tworzy nieregularne ziarna. Różowoczerwony, pomarańczowoczerwony, szkarłatny lub ciemnoczerwony. Może być również biały. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk szklisty. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,52-3,87 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje w perydotytach, kimberlitach i eklogitach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Bardzo popularny kamień jubilerski. Masa oszlifowanych piropów zwykle nie przekracza 2 karatów. Większe okazy czystego piropu spotyka się rzadko. Najczęściej są to kryształy mieszane szeregu pirop-almandyn-spessartyn. Niektóre z nich zmieniają barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Mogą być np. fioletowe lub niebieskie z zielonym odcieniem przy oświetleniu naturalnym i odpowiednio czerwone lub szkarłatne przy oświetleniu sztucznym.

Rubelit - odmiana elbaitu. Różowy do czerwonego. Występuje pegmatytach granitowych.
Ceniony kamień jubilerski. Masa oszlifowanych rubelitów zwykle nie przekracza 10 karatów. Zwykle stosuje się szlif tablicowy i schodkowy. Rzadziej używa się szlifu brylantowego lub rozetowego.

Rubin - odmiana korundu. Ciemnoczerwony w różnych odcieniach, różowoczerwony lub purpurowy. W krótkim ultrafiolecie może fluoryzować jaskrawoczerwono, czerwono, pomarańczowoczerwono, jasnożółto i kremowo-żółto. W długim ultrafiolecie efekt ten nie występuje lub jest znacznie słabszy. Występuje w syenitach korundowych i innych zasadowych skałach magmowych oraz w zmienionych kontaktowo wapieniach i dolomitach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Jeden z najcenniejszych kamieni szlachetnych. Rubiny o masie powyżej 30 karatów należą jednak do rzadkości. Najbardziej cenione są prawidłowo oszlifowane, duże czyste kamienie o barwie ciemnoczerwonej z lekkim niebieskawym odcieniem (tzw. „gołębia krew”). Na rynku osiągają one ceny zbliżone do wartości diamentów. Bardzo poszukiwane są również rubiny wykazujące efekt kociego oka oraz sześcioramiennej (niekiedy dwunastoramiennej) gwiazdy. Kamienie takie szlifuje się w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej rubinów syntetycznych.

Schörl Na(Fe²⁺)₃Al₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄] - minerał z grupy turmalinów (borokrzemiany). Tworzy kryształy słupkowe, zwykle podłużnie zbrużdżone, rzadko natomiast zbliźniaczone. Często spotyka się inkluzje igiełkowych i pręcikowych kryształów schörlu w innych minerałach. Występuje również w postaci skupień ziarnistych, zbitych oraz pręcikowych często o budowie koncentryczno-promienistej (tzw. „słońca turmalinowe”), igiełkowych lub włóknistych. Niekiedy są one bardziej płaskie lub wręcz przybierają formę tabliczek. Zwykle czarny, niekiedy zielono-czarny, niebiesko-czarny lub ciemnobrązowy. Przeświecający do nieprzezroczystego. Rysa biała. Połysk szklisty do woskowego. Twardość 7. Gęstość 3,10-3,25 g/cm³. Łupliwość niewyraźna. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w pegmatytach granitowych, granitach, grejzenach, utworach pneumatolitycznych oraz niektórych skałach metamorficznych.
Mało popularny kamień jubilerski. Dawniej wykorzystywany głównie do wyrobu biżuterii żałobnej. Obecnie najbardziej poszukiwane są kamienie o barwie czarnej z zielonym i niebieskim odcieniem.

Sillimanit Al₂[O|SiO₄] - minerał z grupy krzemianów. Rzadko tworzy silnie wydłużone i pionowo zbrużdżone kryształy słupkowe. Występuje w postaci skupień zbitych, włóknistych i spilśnionych. Szafirowo-niebieski, jasnoniebieski, żółty, brązowy, niebieskozielony, fioletowo-niebieski, rzadko bezbarwny i biały. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,14-3,18 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. W ultrafiolecie niebieskie sillimanity mogą fluoryzować czerwono. Występuje w gnejsach, łupkach mikowych, eklogitach i granulitach.
Poszukiwany kamień jubilerski. Cenione są przede wszystkim przezroczyste sillimanity o barwie szafirowo-niebieskiej, niebieskiej i fioletowo-niebieskiej, rzadziej jasnozielone i brązowe. Masa oszlifowanych kamieni waha się w granicach 1-2 karatów. Okazy powyżej 5 karatów są unikalne.
Odmiany: fibrolit.

Spessartyn Mn₃Al₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemiany). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Częste są również kryształy w których przeważają prostsze postacie. Występuje również w postaci skupień ziarnistych i zbitych, naskorupień oraz nieregularnych ziaren. Pomarańczowy z żółtym odcieniem, brązowo-czerwony do brązowo-czarnego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,80-4,25 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w pegmatytach granitowych i skarnach.
Rzadko sstosowany kamień jubilerski. Masa oszlifowanych spessartynów zwykle nie przekracza 5 karatów. Najwyżej cenione są kamienie o barwie pomarańczowo-czerwonej. Najczęściej stosuje się różne rodzaje szlifów fasetowych.

Spinel właściwy MgAl₂O₄ - minerał z grupy spineli (tlenki). Tworzy oktaedryczne kryształy pospolicie zbliźniaczonych (stąd różnorodność form). Występuje również w postaci skupień masywnych, gruboziarnistych do zbitych i nieregularnych ziaren. Karminowo-czerwony, różowoczerwony, często również bezbarwny z brązowym odcieniem, pomarańczowy do czerwonego z żółtym odcieniem, jasnoczerwony do krwistoczerwony, fioletowo-niebieski, purpurowy, fiołkowo-różowy, niebieski, bezbarwny lub żółty. Kamienie niebieskie w sztucznym świetle mogą zmieniać barwę na czerwoną. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty do matowego. Twardość 8. Gęstość 3,58-3,98 g/cm³. Łupliwość niewyraźna lub nie wykazuje żadnej łupliwości. Przełam muszlowy lub nierówny. Kruchy. W ultrafiolecie czerwone i różowe spinele fluoryzują intensywnie karmazynowo. W bliskim ultrafiolecie kamienie purpurowe fluoryzują czerwono a okazy bladoniebieskie i fiołkowo-niebieskie fluoryzują zielono. Występuje w zmienionych kontaktowo wapieniach dolomitycznych i dolomitach, rzadziej gnejsach i pegmatytach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Cenny kamień szlachetny chętnie stosowany w jubilerstwie. Najwyżej cenione są niebieskoszare i czarne spinele wykazujące efekt cztero- lub sześcioramiennej gwiazdy. Są one szlifowane w formie kaboszonu. Dla pozostałych kamieni najczęściej stosuje się szlif brylantowy, płytkowy i schodkowy, rzadziej mieszany.

Staurolit (Fe²⁺)₂[Al₉Si₄O₂₃|OH] - minerał z grupy krzemianów. Tworzy kryształy słupowe, często zbliźniaczone w formie krzyża (zrosty pod kątem 90⁰ i 60⁰). Występuje również w formie nieforemnych ziaren często zrośniętych z cyanitem i kwarcem. Czerwonobrązowy do czerwonego z brązowym odcieniem, brązowy z żółtym odcieniem, rzadko niebieski. Przeświecający do nieprzezroczystego. Rysa biała do szarej. Połysk szklisty lub matowy, na świerzym przełamie tłusty. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,65-3,83 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w łupkach krystalicznych, gnejsach i kwarcytach. Często tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Kamień głównie kolekcjonerski. Masa oferowanych na rynku oszlifowanych staurolitów najczęściej nie przekracza 2 karatów.

Szafir - odmiana korundu. Jasno- do ciemnoniebieskiego, bezbarwny, biały, zielony, niebiesko-fioletowy, fioletowy, fioletowo-brązowy, purpurowy, pomarańczowy, żółto-pomarańczowy, złocistożółty, żółtozielony, brzoskwiniowo-różowy, różowy, niekiedy wielobarwny. W bliskim ultrafiolecie niektóre żółte szafiry fluoryzują morelowo a w dalekim słabo żółto-pomarańczowo. Kamienie pomarańczowe i różowoczerwone w bliskim ultrafiolecie fluoryzują intensywnie pomarańczowo-czerwono. Z kolei szafiry fioletowe w bliskim ultrafiolecie fluoryzują intensywnie czerwono, a w dalekim słabo jasnoczerwono. Kamienie bezbarwne w dalekim ultrafiolecie fluoryzują jasno-pomarańczowo. Niektóre szafiry niebieskie mogą fluoryzować czerwono, pomarańczowo lub biało z zielonym odcieniem. Występuje w pegmatytach granitowych, łupkach mikowych oraz w zmienionych kontaktowo wapieniach i dolomitach. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Jeden z najcenniejszych kamieni szlachetnych. Na rynku oferowane są zwykle drobne niebieskie lub niebieskozielone szafiry o masie 1-2 karatów. Zwykle stosuje się szlif brylantowy, tablicowy lub schodkowy, niekiedy mieszany brylantowo-schodkowy. Do rzadkości należą natomiast kamienie zielone, fioletowe, purpurowe brzoskwiniowo-różowe o masie powyżej 5 karatów. Najwyżej cenione są jednak chabrowo-niebieskie szafiry o pięknym jedwabistym połysku oraz okazy wykazujące efekt gwiazdy lub kociego oka. Stosuje się dla nich szlif kaboszonowy.

Szmaragd - odmiana berylu. Jasno- do ciemnozielonego, Niekiedy zielony z żółtym odcieniem. W bliskim ultrafiolecie niektóre okazy mogą fluoryzować słabo czerwono lub pomarańczowo, a w dalekim zielono. Może również wykazywać różowo-fioletową fosforescencję. Występuje w łupkach mikowych, przeobrażonych wapieniach oraz w pegmatytach granitowych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Jeden z najcenniejszych kamieni szlachetnych. Na rynku najczęściej oferuje się oszlifowane szmaragdy o masie 2-3 karatów. Maja one zwykle barwę jasnozielonej, żółtozielonej lub czarnozielonej i na ogół zwykle zanieczyszczone. Zwykle stosuje się szlif schodkowy, nożycowy i szmaragdowy. Okazy silnie zmętniałe i zanieczyszczonych szlifuje się w formie kaboszonów lub kul. Aby ukryć przypowierzchniowe skazy kamieni oraz rysy i pęknięcia na ich powierzchni gotuje się je w oleju cedrowym. Najbardziej poszukiwane są czyste i nie wykazujące żadnych skaz szmaragdy o barwie szmaragdowozielonej i masie powyżej 5 karatów.
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej szmaragdów syntetycznych.

Topaz Al₂[SiO₄|(F)₂] - minerał z grupy borokrzemianów. Zwykle tworzy dobrze wykształcone krótko-słupowe kryształy, podłużnie prążkowane. Występuje także w postaci skupień zbitych lub masywnych oraz dużych niekształtnych ziaren. Bezbarwny, jasnożółty do żółtobrązowego, czerwonobrązowy, pomarańczowy, różowy lub jasnoniebieski do jasnozielonego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 8. Gęstość 3,49-3,57 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie topazy niebieskie i bezbarwne w ultrafiolecie fluoryzują żółtozielono, kamienie różowe i brązowe z żółtym odcieniem fluoryzują pomarańczowożółto. W długim ultrafiolecie fluorescencja ta jest znacznie słabsza. Niektóre kamienie w dalekim ultrafiolecie fluoryzują biało z zielonym odcieniem. Występuje w granitach i ich pegmatytach, grejzenach oraz w utworach kontaktowych. Tworzy również wtórne koncentracje w piaskach i żwirach.
Atrakcyjny i bardzo popularny kamień jubilerski. Masa oszlifowanych topazów zwykle waha się w granicach 2-20 karatów. Są to przede wszystkim kamienie bezbarwne, niebieskie i bladożółte. Obróbce poddaje się tylko okazy przezroczyste. Zwykle stosuje się szlif brylantowy, schodkowy, fantazyjny, kaboszonowy, kulisty i inne. Najbardziej cenione są topazy o barwie różowej a nieco mniej okazy zielone. Niektórym bezbarwnym lub jasnoniebieskim topazom można poprzez umiejętne wygrzewanie nadać barwę intensywnie niebieską.

Uwarowit Ca₃Cr₂[SiO₄]₃ - minerał z grupy granatów (krzemiany). Krystalizuje w postaci prawidłowo wykształconych dwunastościanów rombowych, nieraz w połączeniu z dwudziestoczterościanem deltoidowym. Częste są również kryształy w których przeważają prostsze postacie. Występuje również w postaci skupień ziarnistych i zbitych, naskorupień oraz nieregularnych ziaren. Ciemnozielony do szmaragdowozielonego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,40-3,80 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w złożach chromitów, serpentynitach oraz zmetamorfizowanych wapieniach i dolomitach.
Mało popularny kamień jubilerski. Oferowane na rynku oszlifowane uwarowity mają zwykle masę 1-2 karatów. Do ich obróbki stosuje się różne rodzaje szlifów fasetowych.

Werdelit - odmiana elbaitu. Ciemnozielony do szmaragdowozielonego, zielony z żółtym odcieniem lub niebieskozielony. Występuje głównie w pegmatytach i łupkach biotytowych, niekiedy gnejsach.
Ceniony kamień jubilerski. Niektórym ciemnozielonym werdelitom można poprzez umiejętne wygrzewanie nadać barwę szmaragdowozieloną.

Aksynity - grupa minerałów z grupy borokrzemianów obejmująca aksynit-(Fe), aksynit-(Mn), aksynit-(Mg) i tinzenit. Kryształy zwykle tabliczkowe o klinowatym kształcie. Skupienia zbite, niekiedy ziarniste. Brązowe, fioletowo-brązowe, ciemno-żółtozielone, żółte, ciemnopomarańczowo-żółte, bezbarwne z niebieskim odcieniem lub jasnofioletowe do czerwonych. Przezroczyste do przeświecających. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,26-3,36 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruche. W dalekim ultrafiolecie większość aksynitów może fluoryzować czerwono. Wyjątek stanowi aksynit-(Mg) który w dalekim ultrafiolecie może fluoryzować ciemnoczerwono a w bliskim pomarańczowo-czerwono. Występują w niektórych skałach wapienno-krzemianowych, diorytach oraz kawernach granitów i niektórych skał metamorficznych.
Atrakcyjne ale mało rozpowszechnione kamienie jubilerskie gdyż okazy czyste, bez żadnych skaz i pęknięć należą do rzadkości. Ich masa po oszlifowaniu oszlifowanych zwykle nie przekracza 5 karatów. Kamienie większe, o masie powyżej 10 karatów są wielką rzadkością.

Aktynolit Ca₂(Mg,Fe²⁺)₅[Si₈O₂₂|(OH)₂] - minerał z grupy amfiboli (krzemiany). Kryształy słupowe, często zbliźniaczone. Zwykle są one wydłużone (igiełkowe lub pręcikowe), często układające się w formy promieniste. Rzadziej kryształy grubsze krótko-słupowe. Skupienia zbite, włókniste i ziarniste. Jasnozielony do ciemnozielonego, zielonoczarny lub czarny. Przezroczysty do prawie nieprzezroczystego. Połysk szklisty, niekiedy matowy. Twardość 5-5. Gęstość 3,0-3,45 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach, odpowiednio wyraźna i niewyraźna. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Główny składnik nefrytów. Występuje również w łupkach aktynolitowych, zmetamorfizowanych kontaktowo lub regionalnie wapieniach i dolomitach, wapieniach dolomitycznych oraz magmowych skałach ultrazasadowych i powstałych z nich serpentynitach.
Niezbyt rozpowszechniony kamień jubilerski. Masa oszlifowanych aktynolitów zwykle nie przekracza 10 karatów. Zwykle stosuje się szlif kaboszonowy i tabliczkowy rzadko fasetowy lub schodkowy. Rzadkie i cenione są aktynolity wykazujące efekt kociego oka.

Apatyty - grupa minerałów z grupy fosforanów obejmująca apatyt-(CaCl), apatyt-(CaF), apatyt-(CaOH), apatyt-(CaOH)-M, apatyt-(SrOH). Kryształy słupowe, rzadziej igiełkowe lub tabliczkowe. Skupienia ziarniste, zbite, naciekowe, ziemiste, sferolitowe i oolitowe. Bezbarwne, białe, różowe, błękitno-niebieskie, niebieskie, ciemnoniebieskie, niebieskozielone, zielone, zielone z żółtym odcieniem, ciemnozielone, żółte, fioletowe, bardzo rzadko fioletowo-czerwone. Przezroczyste do nieprzezroczystych. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 5. Gęstość 3,17-3,23 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy. Kruche. Żółte apatyty fluoryzują intensywnie liliowo-różowo w bliskim ultrafiolecie i nieco słabiej w długim ultrafiolecie. Kamienie niebieskie w bliskim ultrafiolecie fluoryzują niebiesko-fioletowo a w dalekim bladoliliowo. Apatyty fioletowe w bliskim ultrafiolecie fluoryzują bladoliliowo a w dalekim żółto z zielonym odcieniem. Kamienie zielone fluoryzują w ultrafiolecie musztardowo z zielonym odcieniem. Zjawisko fluorescencji wykazują również inne barwne odmiany apatytów. Główne składniki apatytytów, fosforytów i guano. Występują również w utworach pneumatolityczno-hydrotermalnych, rzadziej w pegmatytach.
Bardzo rozpowszechnione kamienie jubilersko-ozdobne. Najczęściej szlifuje się apatyty o barwie niebieskiej, fioletowo-czerwonej i fioletowej oraz bezbarwne o złocistozielonym odcieniu. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 2-3 karatów. Poszukiwane są również kamienie wykazujące efekt kociego oka. Większe zbite skupienia apatytu wykorzystuje się w rzeźbiarstwie i do produkcji ozdobnej galanterii kamiennej.

Benitoit BaTi[Si₃O₉] - minerał z grupy krzemianów. Kryształy tabliczkowe. Niebieski w różnych odcieniach, bezbarwny, rzadko różowy lub fioletowo-niebieski. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 6-6,5. Gęstość 3,64-3,68 g/cm³. Łupliwość niewyraźna. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować intensywnie błękitno. W dalekim ultrafiolecie okazy bezbarwne fluoryzują ciemnoczerwono, a pozostałe nie wykazują żadnej fluorescencji. Występuje najczęściej w łupkach glaukofanowych. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach.
Atrakcyjny kamień jubilerski. Masa oszlifowanych benitoitów zwykle nie przekracza 1 karata. Okazy większe 2-3 karatowe należą do rzadkości.

Brazilianit NaAl₃[(PO₄)₂|(OH)₄] - minerał z grupy fosforanów. Kryształy okrągławe do krótkosłupkowych, niekiedy lancetowe, na niektórych ścianach zbrużdżone. Skupienia kuliste o budowie promienistej. Bladożółty, zielony z żółtym odcieniem, zielony lub bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty. Twardość 5,5. Gęstość 2,98-2,99 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje w pegmatytach.
Niezbyt rozpowszechniony kamień ozdobny. Czyste brazilianity bez wrostków i spękań spotyka się rzadko. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 10 karatów.

Chryzolit - odmiana oliwinu. Bezbarwny z żółtym odcieniem lub ciemnożółtozielony. Występuje w perydotytach, dunitach i bazaltach oliwinowych. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach i otoczaków w żwirach.
Jeden z najcenniejszych kamieni jubilerskich. Najbardziej poszukiwane są chryzolity o barwie złocistej z zielonym odcieniem. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 10 karatów. Stosuje się szlif schodkowy, tablicowy, brylantowy a od pewnego czasu coraz częściej również mieszany.

Cyanit Al₂[O|SiO₄] - minerał z grupy krzemianów. Kryształy lancetowe niekiedy wyraźnie skręcone, dość powszechnie zbliźniaczone również wielokrotnie. Skupienia włókniste, płytkowe i zbite. Zwykle niebieski, rzadziej jasnoniebieski, ciemnoniebieski, niebieskozielony, zielony, biały, szary, żółty, różowy, prawie czarny lub bezbarwny. Zabarwienie może być zmienne w obrębie jednego kryształu. Obserwuje się również strefowość zabarwienia. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty do perłowego. Twardość zmienna 4-5 do 6-7. Gęstość 3,56-3,68 g/cm³. Łupliwość w trzech kierunkach, odpowiednio doskonała, wyraźna i niewyraźna. Kruchy, niekiedy sprężysty. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować najczęściej ciemnoczerwono. Występuje w granulitach, eklogitach, gnejsach biotytowych i pegmatytach.
Mało rozpowszechniony kamień ozdobny. Całkowicie czyste cyanity spotyka się rzadko. Ich masa nie przekracza 5 karatów. Rzadkie i wysoko cenione są cyanity wykazujące efekt kociego oka.

Danburyt Ca[B₂Si₂O₈] - minerał z grupy borokrzemianów. Kryształy słupkowe. Skupienia ziarniste i zbite. Bezbarwny, niekiedy z zielonym odcieniem, biały, różowy, jasnożółty do ciemnożółtego, żółty z pomarańczowym odcieniem lub brązowy z żółtym odcieniem. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 7. Gęstość 2,97-3,03 g/cm³. Łupliwość niewyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie wyraźnie może fluoryzować błękitno do intensywnie niebieskozielonego. Często wykazuje czerwoną termoluminescencję. Występuje w dolomitach i żyłach węglanów w granitach.
Niezbyt rozpowszechniony kamień ozdobny. Masa oszlifowanych bezbarwnych dandurytów dochodzi do 5 karatów a żółtych i różowych do 7 karatów.

Diopsyd CaMg[Si₂O₆] - minerał z grupy piroksenów (krzemiany). Kryształy krótko-słupowe, często spłaszczone i zbliźniaczone, również wielokrotnie. Skupienia zbite i ziarniste. Jasnozielony do ciemnozielonego, zielony z żółtym odcieniem, brązowo-żółty, ciemnożółty do żółto-brązowego. czerwonobrązowy, bezbarwny, niekiedy z niebieskim odcieniem, biały, rzadko fioletowy, fioletowo-niebieski, niebieski, czarnozielony lub czarny z brązowym odcieniem. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała do szarej. Połysk szklisty do woskowego. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 3,22-3,38 g/cm³. łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. W dalekim ultrafiolecie wyraźnie może fluoryzować zielono-niebiesko lub biało z żółtym odcieniem, rzadziej pomarańczowo. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować słabo fioletowo-różowo. Niektóre kamienie wykazują żółtopomarańczową fosforescencję. Występuje głównie w zmetamorfizowanych dolomitach i wapieniach, niektórych magmowych skałach zasadowych, amfibolitach, łupkach krystalicznych, rzadziej skarnach i kimberlitach. Tworzy również wtórne nagromadzenia otoczaków w złotonośnych żwirach.
Dość rozpowszechniony kamień jubilerski. Najczęściej oferowane są diopsydy o barwie zielonej, rzadziej ciemnozielonej a najbardziej poszukiwane kamienie niebieskie i żółte. Masa oszlifowanych diopsydów waha się w granicach 2-10 karatów. Zwykle stosuje się szlif fasetowy lub mieszany. Rzadkie i bardzo cenione są diopsydy wykazujące efekt kociego oka lub gwiazdy. Szlifuje się je w formie wysokich kaboszonów.
Odmiany: diopsyd chromowy.

Diopsyd chromowy - odmiana diopsydu. Intensywnie zielony lub szmaragdowozielony, Występuje w kimberlitach.
Rozpowszechniony kamień ozdobny. Masa oszlifowanych diopsydów waha się w granicach 2-10 karatów. Zwykle stosuje się szlif fasetowy lub mieszany.

Dioptaz Cu[SiO₃] · H₂O - minerał z grupy krzemianów. Kryształy słupowe. Skupienia ziarniste, rzadziej zbite. Szmaragdowozielony do ciemnoniebiesko-zielonego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa niebieska z bladozielonym odcieniem. Połysk szklisty, na przełamie tłusty. Twardość 5. Gęstość 3,28-3,35 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. Występuje w strefach utlenienia złóż miedzi.
Słabo rozpowszechniony kamień ozdobny. Czyste diopsydy oszlifowane fasetowo są rzadkie i małe. Nieco większe kamienie w formie kaboszonów otrzymuje się ze skupień zbitych tego minerału. Są one jednak słabo przeświecające i zawierają liczne inkluzje.

Ekanit Ca₂Th[Si₈O₂₀] - minerał z grupy krzemianów. Kryształy wydłużone, często zbliźniaczone. Skupienia zbite. Jasnożółty, zielony, niekiedy ciemnoczerwony lub czerwonobrunatny. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk szklisty. Twardość 6-6,5. Gęstość 3,28-3,32 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje. Słabo promieniotwórczy i przez to może być zmetamiktyzowany. Występuje w syenitach. Najczęściej tworzy wtórne nagromadzenia otoczaków w piaskach złotonośnych.
Niezbyt rozpowszechniony kamień ozdobny. Najbardziej poszukiwane są ekanity o barwie słomkowożółtej. Wysoko cenione są również kamienie wykazujące efekt czteroramiennej gwiazdy.

Enstatyt Mg[SiO₃] - minerał z grupy piroksenów (krzemiany). Kryształy prawidłowo wykształcone spotyka się rzadko. Najczęściej mają one postać słupków często zbliźniaczonych również wielokrotnie. Skupienia ziarniste, blaszkowe, zbite lub włókniste. Zielony, szmaragdowo-zielony, brązowo-zielony, bezbarwny niekiedy z żółtym odcieniem do zielonego z żółtym odcieniem. brązowy lub szary. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna do szarobiałej. Połysk szklisty do perłowego, niekiedy swoiście metaliczny. Twardość 5-6. Gęstość 3,2-3,4 g/cm³. Łupliwość dobra w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. Składnik niektórych skał magmowych. Występuje również w łupkach krystalicznych i serpentynitach.
Czyste enstatyty są rzadkie. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 2 karatów. Najczęściej stosuje się dla nich szlif fasetowy. Znacznie powszechniejsze są kamienie wykazujące efekt cztero- lub sześciopromiennej gwiazdy oraz szarego lub szarego z zielonym odcieniem kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów.

Hambergit Be₂[BO₃|OH] - minerał z grupy boranów. Kryształy słupkowe, często spłaszczone, rzadko zbliźniaczone. Bezbarwny, biały niekiedy z żółtym odcieniem lub szarobiały. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk szklisty do matowego. Twardość 7,5. Gęstość 2,35-2,37 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach, odpowiednio doskonała i dobra. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie niektóre okazy fluoryzują różowo-pomarańczowo. W pegmatytach zasadowych skał magmowych.
Słabo rozpowszechniony kamień jubilerski. Masa oszlifowanych hambergitów rzadko przekracza 5 karatów. Zwykle są one przy tym zanieczyszczone lub spękane.

Hiddenit - odmiana spodumenu. Żółtozielony do szmaragdowo-zielonego.
Atrakcyjny kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są hiddenity o barwie niebieskozielonej i zielonej jednak ich masa zwykle nie przekracza 5-7 karatów. Najczęściej stosuje się szlif schodkowy lub tablicowy.

Kasyteryt SnO₂ - minerał z grupy tlenków. Kryształy krótkosłupkowe, niekiedy igłowe lub bipiramidalne o masie do kilku minerałów, często zbliźniaczone, niekiedy zrośnięte kolankowo. Skupienia ziarniste, zbite i nerkowe o budowie promienistej, często naskorupienia. Brązowy w różnych odcieniach do brązowo-czarnego, czarny, żółty, żółtobrązowy, czerwony z żółtym odcieniem lub brązowy z czerwonym odcieniem, często z białymi, szarobiałymi i brązowymi refleksami wewnętrznymi. Nieprzezroczysty do przeświecającego. Rysa biała do brązowej z żółtym odcieniem. Połysk diamentowy, niekiedy z metalicznym odcieniem. lub szklisty, na przełamie tłusty. Twardość 6-7. Gęstość 6,7-7,1 g/cm³. Łupliwość niewyraźna. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. Ruda cyny. W śladowych ilościach występuje również w granitach, pegmatytach i grejzenach. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach i żwirach.
Ceniony kamień jubilerski. Masa oszlifowanych kasyterytów zwykle nie przekracza 5 karatów. Najczęściej stosuje się szlif fasetowy. Okazy większe są wysoko cenione ale należą do rzadkości.

Kornerupin (Mg,Fe²⁺,Al,⁪)₁₀[(Si,Al,B)₅O₂₁|(OH,F)] - minerał z grupy borokrzemianów. Kryształy słupowe. Skupienia włókniste lub promieniste. Bezbarwny, różowy, żółty z zielonym odcieniem, jasnozielony, zielony, zielono-brązowy do brązowego, niebiesko-zielony, ciemnozielony, szarozielony, rzadko złocisty lub brązowy. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk szklisty. Twardość 6-7. Gęstość 3,27-3,36 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy. Kruchy. W ultrafiolecie niektóre okazy fluoryzują biało z żółtym odcieniem. Występuje w łupkach krystalicznych.
Oszlifowane kamienie o barwie ciemnozielone i brunatno-zielone są mało efektowne i w związku z tym rzadko wykorzystuje się je w jubilerstwie. Najbardziej poszukiwane są kornerupiny o barwie jasnozielonej, brązowej z czerwonym odcieniem i złocistej. Ich masa po oszlifowaniu jest jednak niewielka i zwykle waha się w granicach 1-5 karatów. Wysoko cenione są także kornerupiny wykazujące efekt gwiazdy lub kociego oka.

Kunzyt - odmiana spodumenu. Różowy do fioletowego. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować złocistoróżowo lub pomarańczowo a w dalekim podobnie ale słabiej.
Popularny i niezbyt drogi kamień jubilerski. Najczęściej stosuje się szlif brylantowy lub schodkowy.

Oliwiny - grupa minerałów z grupy krzemianów obejmująca forsteryt i fajalit. Minerały te tworzą kryształy mieszane. Zwykle maja one postać grubych tabliczek, lub słupków, niekiedy zbliźniaczonych. Skupienia ziarniste lub nieregularne ziarna. Częste są również formy szkieletowe. Kryształy o przewadze cząsteczki forsterytowej maja barwę blado-żółtozieloną, żółtą lub bezbarwną z zielonym odcieniem. Okazy w których przeważa fajalit są ciemniejsze brązowo-żółte, ciemnozielone, ciemno-żółtozielone, rzadko brązowe niekiedy z zielonym lub żółtym odcieniem lub zielone. Przezroczyste do przeświecających. Rysa bezbarwna. Połysk tłusty do szklistego, na przełamie perłowy. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,22-4-32 g/cm³. Łupliwości nie wykazują lub jest ona słabo dostrzegalna. Przełam muszlowy. Kruche. Występują w perydotytach, dunitach i bazaltach oliwinowych. Tworzą również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach i otoczaków w żwirach.
Znane kamiemie ozdobne. Najbardziej poszukiwane są oliwiny o barwie intensywnie zielone, złocistej z zielonym odcieniem i brązowe. Masa oszlifowanych kamieni zwykle nie przekracza 10 karatów. Stosuje się szlif schodkowy, tablicowy, brylantowy a od pewnego czasu coraz częściej również mieszany. Bardzo cenione są również oliwiny wykazujące efekt kociego oka lub gwiazdy. Szlifuje się je w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Wiele brązowych kamieni uważanych dawniej za oliwiny jest w rzeczywistości znacznie od nich tańszym sinhalitem.
Odmiany: chryzolit.

Sinhalit MgAl[BO₄] - minerał z grupy boranów. Kryształy rombowe. Brązowy z jasnożółtym lub zielonym odcieniem, prawie czarny, rzadko różowy niekiedy z brązowym odcieniem. Przezroczysty. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,48-3,50 g/cm³. Łupliwość niewyraźna. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje na kontakcie granitów z wapieniami oraz w skarnach. Tworzy również wtórne nagromadzenia dużych nieregularnych ziaren w piaskach i otoczaków w żwirach.
Słabo rozpowszechniony kamień ozdobny do 1952 roku uważany za odmianę oliwinu. Z wyglądu przypomina również brązowy cyrkon i chryzoberyl. Masa oszlifowanych kamieni waha się w granicach 1-5 karatów.

Skapolity - grupa minerałów z grupy krzemianów obejmująca marjalit i mejonit. Kryształy silnie wydłużone, pręcikowe. Zbite skupienia ziarniste i pręcikowe. Bardzo jasnożółte do złotożółtych, żółto-brązowe, białe, różowe, fioletowe, bezbarwne niekiedy z odcieniem niebieskim lub zielonym, niebieskie, purpurowe, rzadko pomarańczowo-brązowe. Przezroczyste do przeświecających. Rysa biała. Połysk szklisty, woskowy lub perłowy. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,54-2,77 g/cm³. Łupliwość wyraźna w dwóch kierunkach. Przełam nierówny do muszlowego. Kruche. W bliskim ultrafiolecie fluoryzuja żółto lub pomarańczowo do różowo-fioletowego. Często obserwuje się również zjawisko fosforescencji. Występują w utworach pneumatolityczno-kontaktowych, gabrach skapolitowych, łupkach krystalicznych i kontaktowo zmienionych skałach osadowych.
Dość popularne kamienie ozdobne. Na rynku dominują skapolity o barwie żółtej, różowej i fioletowej, nierzadko wykazujące efekt kociego oka których masa dochodzi do 70 karatów. Znacznie rzadsze i mniejsze są kamienie purpurowe i złocistożółte. Ich masa rzadko przekracza 2 karaty. Stosuje się zarówno szlif fasetowy jak i kaboszonowy. Szczególnie poszukiwane są skapolity wykazujące niebieski efekt kociego oka kamienie gwiaździste.

Spodumen LiAl[Si₂O₆] - minerał z grupy piroksenów (krzemiany). Kryształy słupowe, często wyraźnie spłaszczone, pospolicie zbliźniaczone i głęboko zbrużdżone. Skupienia zbite, masywne. Bezbarwny, biały, jasnożółty, żółty z zielonym odcieniem, żółtozielony, jasnozielony, zielony niekiedy z żółtym odcieniem, szmaragdowo-zielony, jasnoniebieski, różowy niekiedy z niebieskim odcieniem lub czerwono-fioletowy do fioletowego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa białą. Połysk szklisty. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,0-3,2 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie odmiany różowe i fioletowe fluoryzują złocistoróżowo lub pomarańczowo. W dalekim ultrafiolecie odmiany żółte i żółtozielone fluoryzują pomarańczowo a różowe i fioletowe słabo złocistoróżowo lub pomarańczowo. Występuje w pegmatytach. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach i otoczaków w żwirach.
Atrakcyjny kamień jubilerski. Najczęściej wykorzystuje się odmiany żółte i różowe ale są niezbyt drogie. Najbardziej poszukiwane są spodumeny o barwie jasnożółtej, niebieskozielonej i zielonej jednak ich masa zwykle nie przekracza 5-7 karatów. Do unikalnych i bardzo cenionych należą spodumeny wykazujące efekt kociego oka.
Odmiany: hiddenit i kunzyt.

Tanzanit - odmiana zoisytu. Fioletowy-niebiesko, niebieski, brązowy lub zielony.
Kamień jubilerski. Niezwykle atrakcyjny. Stosuje się szlif brylantowy, nożycowy i owalny.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku szafirowo-niebieskich „tanzanitów” powstała przez odpowiednie wygrzewanie niektórych żółtych, różowych i różowo-brązowych zoisytów.

Thomsonit NaCa₂[(Al₅Si₅)O₂₀] · 6H₂O - minerał z grupy zeolitów (glinokrzemianów). Kryształy zwykle słupowe lub igiełkowe, Skupienia zbite, promieniste, włókniste, niekiedy ziarniste. Często również konkrecje i sferolity. Śnieżnobiały, szarobiały, biały z żółtym, czerwonym lub brązowym odcieniem, różowy, różowo-szary, ciemno-żółtozielony, niekiedy bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,25-2,40 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach odpowiednio doskonała i wyraźna. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. W ultrafiolecie może fluoryzować plamiście biało lub biało z brązowym odcieniem. Występuje w bazaltach, melafirach i cieszynitach.
Niezbyt rozpowszechniony kamień ozdobny. Najbardziej poszukiwane są thomsonity o barwie różowej do czerwonej oraz ciemno-żółtozielone z różnobarwnymi centkami. Masa oszlifowanych kamieni jest różna, często znaczna. Stosuje się prawie wyłącznie szlif kaboszonowy.

Ulexyt NaCa[B₅O₆(OH)₆] · 5H₂O - minerał z grupy boranów. Kryształy zwykle igiełkowe spotyka się bardzo rzadko. Buły o strukturze spilśnionej, skupienia włókniste igiełkowych kryształów, nerkowate, zbite i naskorupienia. Bezbarwny lub śnieżnobiały. Przezroczysty do przeświecającego. Połysk perłowy (skupienia włókniste) lub matowy (skupienia zbite), niekiedy szklisty (kryształy). Twardość 1-2. Gęstość 1,75-1,99 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach, odpowiednio doskonała i dobra. Przełam nierówny. Kruchy. W dalekim ultrafiolecie może fluoryzować niebieskozielono. Wiele okazów ujawnia również fosforescencję. Występuje w złożach ewaporatowych boranów.
Kamień kolekcjonerski. Poszukiwane są tylko uleksyty wykazujące efekt kociego oka. Stosuje się dla nich różne rodzaje szlifu kaboszonowego. Bardzo atrakcyjne są również kamienie które pocięte na płytki w poprzek włókien działają jak światłowody, przenosząc obraz z podłoża płytki na jej górną powierzchnię (tzw. „kamień telewizyjny”).
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej ulexytów syntetycznych. Są one wodnisto-szare, prawie przezroczyste do przeświecających. Na powierzchni wykazują piękną tęczową, najczęściej jednak-biało niebieską poświatę.

Grupa 1.1.4 - kamienie o twardości poniżej 5.
Zakwalifikowano tu wysokiej jakości kryształy i ziarna cynkitu, fluorytu, scheelitu i sfalerytu.

Cynkit ZnO - minerał z grupy tlenków. Kryształy zwykle w postaci kombinacji piramid ze słupem i ścianami podstawowymi, często zbliźniaczone spotyka się rzadko. Skupienia zbite, ziarniste i płytkowe. Biały, pomarańczowo-żółty do krwistoczerwonego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa pomarańczowa z żółtym odcieniem. Połysk diamentowy. Twardość 4-4,5. Gęstość 5,68 g/cm³. Łupliwość dobra w jednym kierunku. Przełam muszlowy. Kruchy. Występuje Występuje w złożach kontaktowo-metasomatycznych rud cynku i zmetamorfizowanych wapieniach. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach.
Słabo rozpowszechniony kamień ozdobny. Masa oszlifowanych cynkitów waha się zwykle w granicach 1-3 karatów. Znacznie częściej wykorzystuje się kamienie będące zrostami czerwonego cynkitu, zielonego willemitu i czarnego franklinitu w białym kalcycie. Są one jednak stosunkowo rzadkie i przez to dość drogie.

Fluoryt CaF₂ - minerał z grupy fluorków. Krzyształy sześcienne lub ośmiościenne, rzadziej inne formy, niekiedy zbliźniaczone, często przerastające się wzajemnie. Skupienia ziarniste. Bezbarwny, biały, zielony w różnych odcieniach, niebieskozielony, niebieski, żółty do pomarańczowego, różowy, czerwony, brązowo-czerwony, purpurowy, fioletowy, brązowy, brązowo-czarny lub czarny. Często wykazuje strefową zmianę barwy. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa wodnisto-biała do szarej. Połysk szklisty. Twardość 4. Gęstość 3,18 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam muszlowy do zadziorowatego. Kruchy. Pod wpływem bliskiego ultrafioletu może fluoryzować żółto, biało, fioletowo, niebiesko, czerwono, rzadziej zielono. Występuje w żyłach hydrotermalnych i utworach pneumatolitycznych oraz w pegmatytach.
Popularny kamień ozdobny ale w jubilerstwie stosowany rzadko. Najwyżej cenione są fluoryty o barwie różowej i ciemnozielonej oraz dwubarwne. Zbite skupienia fluorytu wykorzystuje się w rzeźbiarstwie i do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Scheelit Ca[WO₄] - minerał klasy wolframianów. Kryształy izometryczne lub tabliczkowe, często zbliźniaczone i zwykle ukośnie zbrużdżone. Skupienia zbite lub ziarniste. Żółtobiały do brązowego, pomarańczowo-żółty, niekiedy żółty w różnych odcieniach lub pomarańczowy, bezbarwny z żółtym lub jasnofioletowym odcieniem, rzadko zupełnie bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty do diamentowego. Twardość 4,5-5. Gęstość 5,9-6,1 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W krótkim ultrafiolecie może fluoryzować jasnoniebieski, rzadzko żółtobiały. Występuje w strefach kontaktu granitów z wapieniami. Tworzy również wtórne nagromadzenia nieregularnych ziaren w piaskach.
Mało rozpowszechniony kamień jubilerski. Najwyżej cenione są scheelity o barwie żółtej i fioletowo-czerwonej. Masa oszlifowanych kamieni rzadko przekracza 7 karatów. Stosuje się różne rodzaje szlifów fasetowych.

Sfaleryt ZnS - minerał z grupy prostych siarczków. Kryształy dwunastościenne i ośmiościenne często zbliźniaczone, również wielokrotnie. Skupienia zbite, drobnoziarniste, naciekowe oraz konkrecje. Prawie czarny, jasnobrązowy, brązowy z żółtym odcieniem, żółty, złotożółty, miodowo-żółty, rzadko pomarańczowy, żółtozielony, oliwkowo-zielony, zielony, pomarańczowo-czerwony, czerwony lub szary lub biały, bardzo rzadko bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bladobrązowa do jasnożółtej lub biała. Połysk silny zbliżony do diamentowego lub tłusty. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,9-4,1 g/cm³. Łupliwość doskonała. Przełam muszlowy. Kruchy. Pod wpływem bliskiego i dalekiego ultrafioletu często może fluoryzować żółto-pomarańczowo. Niektóre okazy pod wpływem potarcia lub uderzenia wykazują zjawisko tryboluminescencji objawiające się w postaci pomarańczowych iskier elektrycznych. Występuje w złożach i żyłach kruszcowych pochodzenia hydrotermalnego, rzadziej pegmatytach.
Jeden z najatrakcyjniejszych kamieni jubilersko-ozdobnych ale o ograniczonym zastosowaniu. Stosuje się różne odmiany szlifu fasetowego.
Odmiany: blenda cynkowa.

Podtyp 1.2 - kamienie przeświecające.
Należą tu nie w pełni przezroczyste, ale atrakcyjnie wybarwione kryształy i w miarę jednorodne (bez widocznych szczelin i spękań) skupienia mineralne. Ze względu na barwę, wzorzystość, stopień przezroczystości i wewnętrzne efekty świetlne dzielą się na cztery grupy:

Chryzopraz - odmiana chalcedonu. Zielony niekiedy z niebieskawym odcieniem lub jabłkowo-zielony. Wygrzewany lub wystawiony na długotrwałe działanie promieni słonecznych blaknie w skutek utraty wody. Występuje w laterytowych złożach rud niklu.
Chętnie stosowany kamień jubilersko-ozdobny ale w skutek wyczerpania złóż pojawia się coraz rzadziej. Najbardziej poszukiwane są chryzoprazy o barwie ciemnojabłkowo-zielonej. Zwykle stosuje się różnego rodzaju szlify kaboszonowe. Niekiedy używany do wyrobu intaglii i kamei.

Dumortieryt (Al,⁪)Al₆[BSi₃O₁₆|(O,OH)₂] - minerał z grupy borokrzemianów. Kryształy słupowe lub pręcikowe spotyka się rzadko. Skupienia zbite, pręcikowe lub włókniste. Niebieski do fioletowego lub czerwono-brązowy do brązowego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa niebieska. Połysk szklisty niekiedy lekko zmatowiały. Twardość 8-8,5. Gęstość 3,41 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam zadziorowy lub nierówny. W ultrafiolecie może fluoryzować słabo niebiesko, niebiesko-biało lub fioletowo. Występuje w skałach metamorficznych zasobnych w glin oraz niektórych pegmatytach i gnejsach.
Kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są dumortieryty przezroczyste do przeświecających. Szlifuje się je fasetowo ale masa oszlifowanych kamieni rzadko kiedy przekracza 2 karaty. Dla surowca zbitego stosuje się różnego rodzaju szlify kaboszonowe.

Jadeit NaAl[Si₂O₆] - minerał grupy piroksenów (krzemiany). Czyste kryształy spotyka się rzadko. Skupienia ziarniste, pręcikowe i włókniste. Biały z zielonym odcieniem, jasnozielony do szmaragdowozielonego, niekiedy jabłkowo-zielony, zielonobiały do białego, biały z niebieskim odcieniem, żółto-złoty z odcieniem jasno-pomarańczowym lub jasnozielonożółtym, różowo-fioletowy, niebieski do fioletowo-niebieskiego, jasnobrązowy do ciemnobrązowego, czerwono-brązowy, pomarańczowoczerwony niekiedy z lekkim brązowym odcieniem, żółty lub zielony z żółtym odcieniem. Przeświecający do nieprzezroczystego. Rysa biała. Połysk tłusty do szklistego, na powierzchni przełamu matowy. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,25-3,43 g/cm³. Łupliwość dobra w jednym kierunku. Przełam nierówny do zadziorowatego. W dalekim ultrafiolecie może fluoryzować słabo biało, zielono lub żółto. Występuje w formie żył, gniazd i soczew w silnie zmetamorfizowanych łupkach krystalicznych. Często tworzy ostańce erozyjne osiągające masę nawet do kilku ton.
Kamień jubilersko-ozdobny. Stosuje się różnego rodzaju szlify kaboszonowe. Najbardziej cenione są jadeity prawie przezroczyste o barwie szmaragdowo-zielonej i czerwonej do purpurowo-czerwonej. Masa oszlifowanych kamienie rzadko przekracza 10 karatów. Większe ale mniej czyste (z przerostami) skupienia zbite jadeitu (żady) wykorzystuje się do wyboru różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Karneol - odmiana chalcedonu. Różowy, jasnoczerwony do ciemnobrązowego. Występuje w strefach wietrzenia serpentynitów i ultrazasadowych skał magmowych.
Kamień jubilersko-ozdobny. Najbardziej poszukiwane są karneole o barwie czerwonej. Zwykle stosuje się różnego rodzaju szlify kaboszonowe. Większe ale mniej jednorodne skupienia karneolu (niejednolicie zabarwione i wewnętrznie spękane) wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej. Brązowy odcień karneolu można usunąć przez odpowiednie wygrzewanie. Barwę bladoczerwoną wzmacnia się przez wygotowanie w roztworze azotanu żelazowego.

Kwarc różowy - odmiana kwarcu. Bladoróżowy, różowy lub różowoczerwony. Przezroczysty do przeświecającego. W ultrafiolecie niekiedy może fluoryzować żółtozielono lub niebiesko-biało. Występuje w żyłach kwarcowych pochodzenia hydrotermalnego.
Popularny kamień jubilersko-ozdobny. Najbardziej poszukiwane okazy przezroczyste lub dobrze przeświecające. Stosuje się szlif schodkowy. Wiele kwarców różowych wykazuje zjawisko gwiazdy zwykle czteroramiennej i opalescencji. Są one szlifowane w formie wysokich kaboszonów. Większe ale mniej jednorodne skupienia kwarcu różowego (niejednolicie zabarwione i wewnętrznie spękane) wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Praz - odmiana chalcedonu. Zawiera liczne wrostki włóknistego aktynolitu. Ciemnozielony. Okazy zawierające igiełkowe wrostki hornblendy mają barwę żółtozieloną. Występuje w strefach wietrzenia serpentynitów i ultrazasadowych skał magmowych.
Kamień jubilersko-ozdobny. Szersze wykorzystanie prazu jest ogranicza brak większych ilości odpowiedniej jakości surowca. Zwykle jest on szlifowany w formie kaboszonów. Większe, niejednorodne skupienia prazu (niejednolicie zabarwione i wewnętrznie spękane) wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Prehnit Ca₂Al[(Si₃Al)O₁₀|(OH)₂] - minerał z grupy glinokrzemianów. Kryształy zwykle tabliczkowe lub słupkowe spotyka się rzadko. Często tworzą one szczotki kryształów lub układają się w rozety i wachlarze. Skupienia zbite, nerkowe, promienisto-włókniste, naciekowe. Jasnozielony, ciemnozielony, zielony niekiedy z żółtym odcieniem, żółty, brązowy niekiedy z żółtym odcieniem, szary, biały, bezbarwny, rzadko różowy, jasnoniebiesko-zioelony. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna. Połysk szklisty do perłowego, rzadko jedwabisty. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,90-2,95 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. W ultrafiolecie może fluoryzować ciemnobrunatno-żółto. Występuje w przeobrażonych gabrach i bazaltach. Znany również z pegmatytów, utworów kontaktowych i łupków amfibolowych.
Kamień jubilersko-ozdobny ale rzadko spotykany. Najbardziej poszukiwane są prehnity czyste, dobrze przeświecające o barwie zielonej lub brązowej i jedwabistym połysku oraz całkowicie przezroczyste o barwie zielonej lub różowej. Zwykle są one szlifowane w formie kaboszonów lub fasetowe. Wysoko cenione są również kamienie o barwie brązowej z jasnożółtym odcieniem wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się również jasnozielone zbite skupienia prehnitu. Wielkość takich kamieni rzadko jednak przekracza 3 karaty.

Sard - odmiana chalcedonu. Żółtobrunatny do brunatnoczerwonego. Występuje w strefach wietrzenia serpentynitów i ultrazasadowych skał magmowych. Tworzy zbitych masywnych skupień tkwiących w zwietrzelinie oraz dużych otoczaków w żwirach.
Kamień jubilersko-ozdobny, szlifowany zwykle formie kaboszonów. Najczęściej ma modyfikowaną barwę przez sztuczne barwienie lub umiejętne wygrzewanie. Większe, niejednorodne skupienia sardu (niejednolicie zabarwione i wewnętrznie spękane) wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Smithsonit Zn[CO₃] - minerał z grupy węglanów. Dobrze wykształcone romboedryczne lub skalenoedryczne kryształy, o zaokrąglonych i chropowatych ścianach spotyka się rzadko. Skupienia drobnoziarniste, zbite, ziemiste oraz naciekowe, skorupowe i nerkowe. Niebieski, błękitno-niebieski, jabłkowo-zielony, niebieskozielony, zielony, różowy, żółty w różnych odcieniach, biało-szary, brązowy z żółtym odcieniem, purpurowy lub bezbarwny niekiedy z żółtym odcieniem. Niekiedy wstęgowany. Przeświecający do nieprzezroczystego. Rysa biała. Połysk szklisty do perłowego lub matowy. Twardość 4-4,5. Gęstość 4,30-4,45 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. W dalekim ultrafiolecie niektóre okazy fluoryzują niebiesko-biało, biało-niebiesko, różowo-czerwone i brązowo. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować żółto z zielonym odcieniem i jasno-różowo-fioletowo. Występuje głównie w strefie utlenienia rud cynku i ołowiu zalegających z wapieniach i dolomitach.
Kamień jubilerski. Bardzo atrakcyjny i chętnie wykorzystywany. Najbardziej cenione są przezroczyste lub dobrze przeświecające smithsonity o barwie żółtej lub różowej o wyraźnej grze barw. Nieco niżej ceni się czyste kamienie o barwie błękitno-niebieskiej. Masa smithsonitów szlifowanych fasetowo nie przekracza 10 karatów. Znacznie większe są kamienie szlifowane w formie kaboszonów.

Thulit - odmiana zoisytu. Różowy, często pokryty licznymi białymi plamkami. Występuje również w skałach wapienno-krzemianowych.
Kamień jubilerski. Najczęściej stosuje się szlif owalny, kulisty lub kaboszonowy. Rzadko spotyka się szlify fasetowane.

Zoisyt Ca₂Al₃[Si₂O₇|SiO₄|O|OH] - minerał z grupy krzemianów. Kryształy słupkowe lub pręcikowe, zwykle prążkowane. Często również nieprawidłowe ziarna. Skupienia pręcikowe lub ziarniste. Fioletowo-niebieski, szafirowo-niebieski, żółty, zielony, zielono-szaryróżowy, brązowy, brązowo-fioletowy, żółtozielony lub bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,15-3,38 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. Główny składnik ortoamfibolitów. Występuje również w skałach wapienno-krzemianowych, gnejsach i eklogitach.
Kamień jubilerski. Niezwykle atrakcyjny. Stosuje się szlif brylantowy, nożycowy i owalny. Niektóre zoisyty wykazują efekt kociego oka. Szlifuje się je w formie wysokich kaboszonów.
Odmiany: tanzanit i thulit.

Grupa 1.2.2 - kamienie o różnobarwnych wzorach.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości geody i żyły agatu, onyksu i sardonyksu oraz kryształy chiastolitu.

Agat - odmiana chalcedonu. Tworzy sekrecje i zewnętrzne warstwy geod oraz żyły. Różnobarwnie wstęgowany, koncentrycznie (w sekrecjach lub geodach) lub równolegle (w żyłach).Najczęściej w różnych odcieniach biało-szary, biało-różowy, brunatny, czarny, rzadko czerwony zielony i wyjątkowo, niebieski. Ze względu na rysunek agaty koncentryczne dzielimy na:
- monocentryczne - gdy wstęgi ułożone są koncentrycznie wokół jednego centrum
- policentryczne - gdy wstęgi ułożone są koncentrycznie wokół przynajmniej dwóch centrów.
Różnobarwne wstęgi agatu są wywołane zmianą składu chemicznego roztworu z którego powstał. Każda warstewka oznacza kolejny etap przyrostu krzemionki. Nie chodzi jednak o te kilkadziesiąt wstęg jakie jesteśmy w stanie dostrzec gołym okiem. Rzeczywisty obraz uzyskuje się dopiero pod mikroskopem przy powiększeniach rzędu tysiąca i więcej razy. Widać wtedy że na jednym milimetrze przekroju agatu może być nawet 18 tysięcy takich warstewek. W miarę jak z roztworu wytrącał się bezbarwny żel krzemowy ubywało w nim również barwiącego go pigmentu. Kolejne warstewki stawały się więc stopniowo coraz bledsze. Zmiana barwy następowała wtedy gdy w wyniku spadku temperatury roztworu obok krzemionki zaczynał się wytrącać kolejny pigment. W wielu okazach w kolejnych grupach warstewek obserwuje się cyklicznie powtarzające się zestawy barw. Świadczy to o dopływie świeżych roztworów. W ultrafiolecie niektóre fluoryzują zielono. Występuje w porfirach i melafirach. Tworzy również otoczaki w żwirach i pseudomorfy po skamieniałościach.

Kamień jubilersko-ozdobny. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy, rzadziej płaski (kamee, oczka do sygnetów itp.). Większe okazy służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku agatów jest sztucznie barwiona. Dotyczy to szczególnie niskiej jakości okazów brazylijskich. Najczęściej przeznacza się do tego celu nieefektowne agaty szaro-białe które po zabarwieniu stają się w różnych odcieniach niebieskie, zielone, czerwone, różowe i fioletowe. Naturalne okazy o takich barwach albo w ogóle nie istnieją (fioletowe) albo są niezwykle rzadkie i na rynku osiągają najwyższe ceny.
Odmiany: onyks i sardonyks.

Chiastolit - odmiana andaluzytu. Zawiera wrostki grafitu układające zwykle w formę klepsydry lub krzyża. Nieprzezroczysty.
Kamień jubilerski ale z powodu nieprzezroczystości rzadko stosowany w jubilerstwie.

Onyks - odmiana agatu. Naprzemianlegle wstęgowany czarno i biało.
Kamień jubilersko-ozdobny. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy, rzadziej płaski (kamee, oczka do sygnetów itp.). Większe okazy służą do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii kamiennej.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku onyksów jest sztucznie barwionymi agatami.

Sardonyks - odmiana agatu. Naprzemianlegle biały i brunatno-czerwony. Tworzy żyły w porfirach i melafirach.
Kamień jubilersko-ozdobny. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy, rzadziej płaski (kamee, oczka do sygnetów itp.). Większe okazy służą do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii kamiennej.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku onyksów jest sztucznie barwionymi agatami.

Grupa 1.2.3 - kamienie dające się sztucznie barwić na różne kolory.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości skupienia chalcedonu, hialitu, kacholongu i opalu.

Chalcedon - skrytokrystaliczna odmiana kwarcu. Skupienia skrytokrystaliczne lub zbite, formy nerkowe, groniaste, skorupowe lub naciekowe. Szary, biały z szarym, żółtym i niebieskim odcieniem, w płytkach cienkich bezbarwny, zielony w różnych odcieniach, brudnozielony, żółtozielony, żółtopomarańczowy, pomarańczowoczerwony, czerwony, brązowy lub wielobarwny. Twardość 6,5-7. W dalekim ultrafiolecie może fluoryzować zielono lub żółto, niekiedy różowo. Często wykazuje również fosforescencję. Składnik konkrecji krzemiennych i warstw chalcedonitów w wapieniach. Występuje również w strefach wietrzenia ultrazasadowych skał magmowych i serpentynitów. Tworzy także geody w melafirach i porfirach.
Chalcedon zwyczajny jest kamieniem jubilersko-ozdobnym. Dla ładnie wybarwionych okazów stosuje się szlif kaboszonowy. Kamienie słabej jakości są sztucznie barwione na dowolny kolor a następnie wykorzystywane do wyrobu różnego rodzaju mozaik.
Odmiany: agat, chryzopraz, heliotrop, jaspis, kacholong, karneol, plazma, praz i sard.

Hialit - odmiana opalu. Bezbarwny, rzadziej biały do szarego. Przezroczysty. Połysk szklisty. Występuje strefach wietrzenia bazaltów, ultrazasadowych skał magmowych i serpentynitów.
Kamień jubilersko-ozdobny. Rzadko stosuje się szlif fasetowy. Najczęściej sztucznie barwiony na dowolny kolor a następnie wykorzystywany do wyrobu różnego rodzaju mozaik.

Kacholong - odmiana chalcedonu. Biały, mlecznobiały lub niebiesko-biały.
Kamień ozdobny. Jest sztucznie barwiony na dowolny kolor a następnie wykorzystywany do wyrobu różnego rodzaju mozaik.

Opal SiO₂ · nH₂O - minerał z grupy tlenków. Bezpostaciowy. Tworzy skupienia zbite, gąbczaste, naciekowe i szkieletowe oraz naskorupienia i konkrecje. W różnych odcieniach biały niekiedy z zielonym odcieniem, mlecznobiały, niebiesko-biały, żółty, żółtobrązowy, pomarańczowy, czerwony, niebieski, szary i czarny, rzadko fioletowy. Przezroczysty do prawie nieprzezroczystego. Rysa biała do szarej. Połysk perłowy do tłustego. Twardość 5-6,5. Gęstość 1,25-2,33 g/cm³. Niektóre kamienie wykazują efekt opalizacji (opal szlachetny), opalescencji, asteryzmu, kociego oka, rzadko iryzacji. W ultrafiolecie większość opali pospolitych może fluoryzować w różnych odcieniach jasnoniebiesko, zielono, żółtozielono i zielono. Niektóre również fosforyzują biało lub jasnoniebiesko. Opale podlegają procesowi dehydratacji który prowadzi do postania na ich powierzchni sieci drobnych spękań. Z czasem spękania te pogłębiają się doprowadzając do rozpadu kamienia. Proces ten przyśpiesza ogrzewanie. Rozpowszechniony w przyrodzie. Wytrąca się z roztworów hydrotermalnych niskich temperatur w trakcie stygnięcia skał magmowych. Powstaje w czasie przeobrażenia lub wietrzenia bogatych w krzemionkę skał osadowych i magmowych. Uwalnia się również w trakcie tworzenia niektórych zasobnych w krzemionkę skał osadowych (opoki lekkie, diatomity). Najczęściej występuje w postaci żył w kwarcytach, piaskowcach i rudach żelaza, warstw o zmiennej miąższości w skałach osadowych oraz jako wypełnienie kawern i szczelin w zwietrzelinie, iłach, piaskowcach i lawach wulkanicznych. Wchodzi również w skład gez, krzemieni i tufów a także tworzy spoiwo mułowców i piaskowców.
Opale zwyczajne są kamieniami jubilersko-ozdobnymi. Niezwykle rzadkie i cenione są jedynie odmiany gwiaździste. Opale wykazujące niebieską, niebiesko-białą lub mlecznobiałą poświatę szlifuje się w formie kaboszonów. Okazy o niskiej jakości, nie wykazujące żadnych efektów świetlnych są sztucznie barwione na dowolny kolor a następnie wykorzystywane do wyrobu różnego rodzaju mozaik.
UWAGA!!! Opale są wrażliwe na zmiany temperatury. Łatwo również łatwo ulegają działaniu kwasów i zasad. Do ich czyszczenia należy zatem używać wyłącznie lekko ciepłej wody co najwyżej z dodatkiem niewielkiej ilości emulgatorów.
Odmiany: hialit i opal szlachetny.

Kamień księżycowy - odmiana plagioklazu (glinokrzemiany). Wykazuje charakterystyczną białą, niebiesko-białą lub srebrzysto-niebieską poświatę. Bardzo rzadko może się również pojawiać awenturyzacja w postaci migotliwych, barwnych efektów świetlnych oraz iryzację objawiającą się w postaci tęczowej gry barw.
Ceniony kamień jubilerski. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy.

Obsydian tęczowy - odmiana obsydianu. Wykazuje piękna tęczową iryzację o różnej kombinacji barwy srebrnej, złocistej, fioletowej i zielonej. Występuje w magmowych skałach wylewnych i materiale piroklastycznym.
Kamień jubilerski. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy, rzadko fasetowy.

Opal ognisty - odmiana opalu szlachetnego. W różnych odcieniach żółty, pomarańczowy, czerwony i czerwono-żółty, rzadziej zielony i niebieski. Przezroczysty do przeświecającego. Wykazuje charakterystyczny efekt opalizacji, a niekiedy również grę barw. W ultrafiolecie niekiedy może fluoryzować brązowo z zielonym odcieniem. Podlega dehydratacji rozpadając się i tracąc stopniowo efekt opalizacji. Proces ten przyśpiesza długotrwałe ogrzewanie. Występuje w trachitach i ryolitach.
Ceniony kamień jubilersko-ozdobny. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy, rzadziej fasetowy.

Opal szlachetny - odmiana opalu. Biały w różnych odcieniach, szary i czarny. Wykazuje czerwoną, żółtą, żółtozieloną, zieloną i niebieską opalizację. Wrażliwy na zmianę temperatury. Ogrzanie przyśpiesza w nim proces dehydratacji przez co staje się spękany, mętny, białawy i traci efekt opalizacji.
Ceniony kamień jubilerski. Najbardziej poszukiwane są kamienie czarne, nieprzezroczyste o czerwonej opalizacji (tzw. czarne opale). Na rynku najczęściej spotyka się opale mleczne o niebieskiej, rzadziej żółtej, zielonej i czerwonej opalizacji. Najniżej cenione są opalizowane zwietrzeliny (tzw. boulder opal). Są one szlifowane w formie kaboszonów w taki sposób aby cienka warstwa opalowa znajdowała się na wierzchu a skała macierzysta stanowiła podstawę.
UWAGA!!! Obecnie coraz częściej stosuje się tzw. dublety i tryplety w których opal szlachetny stanowi tylko cienką płytkę podstawową a górę i ewentualnie dół znacznie grubsze, odpowiednio oszlifowane płytki szklane.
Odmiany: opal ognisty.

Podtyp 1.3 - kamienie nieprzezroczyste.
Należą tu całkowicie nieprzezroczyste ale wyróżniające się atrakcyjną, czystą barwą skupienia mineralne i surowce pochodzenia odzwierzęcego. Ze względu na rodzaj obróbki dzielą się na dwie grupy:

Korale szlachetne - substancje pochodzenia organicznego. Są barwnymi utworami wapiennymi lub rogowymi tworzonymi w wyniku działalności życiowej kolonii koralowców. Mogą być pięcio-, sześcio- lub ośmiopromienne. Białe niekiedy z odcieniem różowym, różowe w różnych odcieniach, czerwono-różowe, czerwone, purpurowe, niebieskie, fioletowo-niebieskie, złotożółte, złote i czarne. Spotykane są również odmiany dwubarwne na przykład na zewnątrz białe a w środku czerwone, na zewnątrz złociste a wewnątrz czarne lub czerwone o czarnym rdzeniu oraz wielobarwne. Występują na różnych głębokościach w strefie występowania silnych prądów morskich w ciepłych wodach mórz i oceanów.

- koral biały (gatunek: Oculi vasculosa) - sześciopromienny. Tworzy małe silnie rozgałęzione wapienne pnie o gładkiej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe). Biały do biało-kremowego. Nieprzezroczysty, w cienkich płytkach przeświecający. Połysk matowy, po wypolerowaniu jedwabisty do perłowego. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,60-2,70 g/cm³.

- koral czarny (gatunek: Corallium nigrum) - sześciopromienny. Tworzy rogowe pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 60 cm i grubości 2-3 cm. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem. Czarny do ciemnobrązowo-czarnego. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty. Twardość 3-4. Gęstość 1,32-1,50 g/cm³. Podgrzany twardnieje wydzielając zapach palonych włosów.

- koral czerwony (gatunek: Corallium rubrum, corallium secundum, corallium nobile i corallium japonicum) - ośmiopromienny. Tworzy niekiedy drzewiasto rozgałęzione wapienne pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 40 cm i grubości do 5 cm. Bladoróżowy do purpurowego, niekiedy biały. Nieprzezroczysty, w cienkich płytkach przeświecający. Połysk matowy, po wypolerowaniu jedwabisty. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,60-2,70 g/cm³. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem.
UWAGA!!! Na rynku jubilerskim znajduje się sporo surowca regenerowanego (porowate korale przesycone czerwono zabarwionymi żywicami syntetycznymi) i prasowanego (zmielony koral zmieszany z żywicą i czerwonym pigmentem).

- koral niebieski (gatunek: Allopara subirolcea) - Tworzy rogowe pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 60 cm i grubości 2-3 cm. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem. Niebieski do niebiesko-fioletowego. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty, po wypolerowaniu jedwabisto-tłusty. Twardość 3-4. Gęstość 1,29-1,48 g/cm³. Podgrzany twardnieje wydzielając zapach palonych włosów. Bardzo rzadki.

- koral złocisty (gatunek: Cirrihipathes) - sześciopromienny. Tworzy bardzo elastyczne, rogowe pnie o wyraźnie urzeźbionej, kolcowatej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę spiralną. Barwa modyfikowana złocista z brązowo-czarnym rdzeniem. Nieprzezroczysty do przeświecającego. Połysk tłusty. Twardość 2-3. Gęstość 1,35-1,40 g/cm³. Ogrzany mięknie.

- koral złocisty (niezidentyfikowany gatunek z rodzaju Gorgonia) - ośmiopromienny. Tworzy bardzo elastyczne, rogowe pnie o szorstkiej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) o wyraźnej trójpierścieniowej strukturze. Wewnętrzny pierścień jest miejscami rozwarstwiony, środkowy zwarty brązowo-czerwony, a zewnętrzny zwarty, złocisty. Ogrzany mięknie.

- koral złoty (rodzaj: Zoanthides) - pięciopromienny. Tworzy małe, krzaczasto rozgałęzione skupienia pni o silnie błyszczącej powierzchni pokrytej licznymi zagłębieniami. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z kilkoma dobrze widocznymi rozwarstwieniami i centralnie położonym kanałem. Świerzy jest brązowo-żółty jednak z czasem staje się złotożółty lub złoty. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty. Po wypolerowaniu półmetaliczny.. Przełam zadziorowaty. Twardość 2-3 Gęstość 1,44 g/cm³. Ogrzany mięknie.

Ceniony surowiec jubilerski stosowany do wyrobu korali i innej biżuterii oraz różnorodnej, drobnej galanterii.
UWAGA!!! Niewłaściwie przechowywane korale mogą zacząć robaczywieć. Objawia się to pojawieniem na ich powierzchni brunatnych plamek. W miarę upływu czasu zamieniają się one w okrągławe brodawki pod którymi znajdują się wydrążone przez robaki jamki. Rośnie również ich ilość. Koral raz zaatakowany przez robaki będzie już nieustannie robaczywiał.
Wyróżnia się następujące odmiany koralu:

Kość słoniowa - substancja pochodzenia organicznego. Mianem tym określany jest surowiec pochodzący z ciosów zębów trzonowych i siekaczy współczesnych słoni, hipopotamów, morsów, narwali i kaszalotów oraz wymarłych mamutów, mastodontów i niektórych dinozaurów. Struktura warstwowa, jednorodna, spoista do niejednorodnej, porowatej, gruboziarnistej lub włóknistej z widocznymi wadami. Zęby słoni, mamutów i mastodontów w przekroju poprzecznym mają budowę koncentryczną złożona z krzyżujących się prążków. W przekroju podłużnym widoczne jest długie, ciągłe prążkowanie. Zęby hipopotamów maja w przekroju poprzecznym budowę owalnie koncentryczną złożoną z silnie zagęszczonych trójkątnych prążków. W przekroju podłużne są szerokie warstwy o zróżnicowanej fakturze. Kły morsów nie mają szkliwa w związku z czym widoczne są tylko grube warstwy wyraźnie różniące się strukturą i barwą od pokrywającej je z zewnątrz cienkiej warstwą zębiny. Bodobną strukturę mają kości kaszalotów. Barwa jasnoszara do jasnokremowej, biała z lekkim odcieniem zielonym, jasnożółta, jasnobrązowa, brązowa z lekkim żółtym odcieniem, brązowa i niekiedy różowa. Często obserwuje się zabarwienie plamiste. Połysk diamentowy do jedwabistego, perłowy lub szklisty. Twardość 2,50-2,75 (surowiec mamuci i mastodontowy około 5). Gęstość 1,50-3,0 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje ale dzięki budowie warstwowej daje się dzielić na cienkie płytki. W długim ultrafiolecie wyraźnie może fluoryzować biało-niebiesko do fioletowoniebieskiego.
Kamień ozdobny. Najwyżej ceniony jest surowiec z kłów słoni o barwie białej cechujący się regularną, w miarę jednorodnej strukturą nie zakłóconą żyłkami, cętkami, plamkami i spękaniami. Służy do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii. Barwa kości słoniowej może być sztucznie przyciemniona przez długotrwałe ogrzewanie lub napromieniowanie (postarzanie) lub rozjaśniona przy użyciu silnych środków utleniających (wybielanie).
Już od lat 20-tych XX wieku jako imitacji kości słoniowej używano wytwarzanej z sera utwardzonej kazeiny. Materiał ten zwano galalitem. Później zastąpiono go łatwiejszymi do otrzymania i produkowanymi na masową skalę syntetycznymi tworzywami sztucznymi i w tej chwili proces produkcji galalitu uległ już zapomnieniu.
UWAGA!!! Obecnie wszystkie słonie objęte są ścisłą ochroną w związku z czym zarówno handel świeżą kością słoniową jak i wytwarzaną z niej galanterią jest zakazany.

Turkus CuAl₆[(PO₄)₄|(OH)₈] · 4H₂O - minerał z grupy uwodnionych fosforanów. Tworzy szereg izomorficzny z chalkosyderytem. Bardzo rzadko tworzy małe trójskośne kryształy. Najczęściej występuje w postaci skrytokrystalicznych skupień nerkowych i naskorupień, rzadziej w postaci nacieków i konkrecji. Często są one pocięte cienkimi żyłkami czarnych czerni manganowych lub brązowo-czarnych limonitów. Błękitno-niebieski, niebieski z zielonym odcieniem, zielony z niebieskim odcieniem, zielony (przy znacznym udziale cząsteczek chalkosyderytu). Przeświecający do nieprzezroczystego. Połysk szklisty, tłusty do matowego. Twardość 5,5-6,0. Gęstość 2,60-2,90 g/cm³. Łupliwość w dwóch kierunkach odpowiednio doskonała i dobra. Przełam muszlowy. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować słabo zielono-żółto do niebieskiego. Występuje w strefie wietrzenia kruszców miedzi. Często współwystępuje z chalcedonem, kaolinitem i goethytem.
Ceniony kamień jubilersko-ozdobny. Najbardziej poszukiwane są okazy o barwie błekitno-niebieskiej i niebieskiej, nieco słabiej niebieskie z lekkim zielonym odcieniem. Za kamienie pospolite uważa się odmiany szaroniebieskie, bladoniebieskie i jasnozielone. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy lub tablicowy. Turkusy często szlifuje się również w formie kul.
UWAGA!!! Turkusy z powodu swojej porowatości łatwo chłoną różne substancje (pot, mydło, kremy i inne kosmetyki) z otoczenia zmieniając barwę z niebieskiej na zieloną. Zmiany zabarwienia zachodzą również pod wpływem światła i temperatury. Na rynku jubilerskim znajduje się sporo surowca regenerowanego (porowate turkusy przesycone niebiesko zabarwionymi żywicami syntetycznymi) i prasowanego (zmielony turkus zmieszany z żywicą i błękitno-niebieskim pigmentem) oraz liczne imitacje do złudzenia przypominające turkusy naturalne (turkmenit). Zdradza je jednak gęstość która najczęściej wynosi poniżej 2,60 g/cm³.

Waryscyt Al[PO₄] · 2H₂O - minerał z grupy uwodnionych fosforanów. Tworzy szereg izomorficzny ze strengitem. Rzadko tworzy kryształy o kształcie ośmiościanów, niekiedy wydłużone. Zwykle występuje w postaci skupień zbitych, drobnoziarnistych i nerkowych, oraz naskorupień i konkrecji. W różnych odcieniach jabłkowo-zielony, niebieski z zielonym odcieniem, biały niekiedy z niebieskim odcieniem, rzadko bezbarwny. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty oraz tłusty do matowego. Twardość 4-5. Gęstość 2,40-2,60 g/cm³. Łupliwość dobra w jednym kierunku. Przełam muszlowy, zadziorowaty do nierównego. Kruchy. W dalekim ultrafiolecie może fluoryzować bladozielono lub zielono a w bliskim biało-zielono. Występuje w pustkach skalnych często w towarzystwie wavellitu i innych fosforanów.
Bardzo efektowny ale mało znany kamień jubilerski. Najczęściej stosuje się szlif kaboszonowy lub kulisty. Większe skupienia są wykorzystywane do wyrobu galanterii kamiennej.

Grupa 1.3.2 - kamienie nie wymagające prawie żadnej obróbki.
Zakwalifikowano tu tylko perły.

Perły - substancje pochodzenia organicznego. Perły powstają w wyniku reakcji niektórych gatunków małży na obce ciało które przeniknęło do wnętrza muszli. Ciałem tym może być ziarenko piasku, odprysk muszli, jaja tasiemca lub nicienia itp. Małż otacza je koncentrycznymi warstwami masy perłowej. Kształt perły zależy tylko i wyłącznie od jej położenia wewnątrz muszli. W sprzyjających warunkach tworzą się formy idealnie kuliste ale są one rzadkie. Barwa pereł jest zróżnicowana. Wpływ na nią ma zabarwienie tworzącej ją masy perłowej oraz efekty wywołane dyfrakcją i interferencją światła na jej powierzchni. Perły w których podstawowym składnikiem jest prawie wyłącznie aragonit są białe, srebrzystobiałe, kremowe lub niebieskoszare. W miarę jak wzrasta w nich zawartość konchioliny, szczególnie w zewnętrznych warstwach stają się ciemniejsze, szare, żółte, złotożółte, różowe, czerwone, zielone, niebieskie, fioletowe lub brunatne. Połysk perłowy, półmetaliczny lub matowy. Twardość 2,5-4,5. Gęstość zwykle 2,65-2,78 g/cm³. Łupliwości nie wykazują. Przełam nierówny. Dość elastyczne. W ultrafiolecie mogą fluoryzować niebiesko lub biało z żółtym, zielonym i różowym odcieniem.
Bardzo ceniony surowiec jubilerski. Na rynku dominują perły tworzące się w muszlach perłopławów żyjących w słonych ciepłych wodach (zarówno naturalne jak i hodowane). Perły słodkowodne spotyka się niezwykle rzadko.

Podtyp 1.4 - kamienie nieprzezroczyste o połysku metalicznym.
Należą tu kryształy i w miarę jednorodne (bez widocznych szczelin i spękań) skupienia mineralne, ujawniające na wypolerowanej powierzchni silny połysk metaliczny. Ze względu na barwę i formę skupień dzielą się na dwie grupy:

Grupa 1.4.1 - kamienie o barwie w różnych odcieniach złotej, srebrnej lub stalowej.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości kryształy i skupienia cobaltynu, hematytu, krwawnika, pirytu i psylomelanów.

Cobaltyn CoAsS - minerał z grupy siarkosoli. Kryształy sześcienne, ośmiościenne i dwunastościany pentagonalne, rzadko zbliźniaczone i zwykle zbrużdżone. Skupienia zbite i ziarniste oraz wpryśnięcia. Cynowo-biały, stalowoszary z fioletowym odcieniem, szaro-czerwony. Nieprzezroczysty. Rysa szaroczarna. Połysk metaliczny. Twardość 5,5. Gęstość 6,33 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. Występuje w żyłach kruszcowych pochodzenia hydrotermalnego.
Rzadko stosowany kamień ozdobny. Zwykle szlifowany w formie kaboszonu.

Hematyt Fe₂O₃ - minerał z grupy tlenków. Kryształy płytkowe, tabliczkowe lub słupkowe. Skupienia ziarniste, blaszkowe, ziemiste, zbite i nerkowe, niekiedy naskorupienia oraz pseudomorfozy po syderycie, kalcycie i magnetycie. Stalowoszary do czarnego lub czerwony z brązowym odcieniem do wiśniowo-czerwonego. Nieprzezroczysty. Rysa wiśniowo-czerwona do brunatno-czerwonej. Połysk metaliczny, półmetaliczny lub matowy. Niekiedy opalizuje. Twardość 5-6. Gęstość 5,26 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. Występuje w złożach i żyłach pochodzenia hydrotermalnego, utworach pneumatolitycznych i produktach ekshalacji wulkanicznych.
Rzadko stosowany kamień ozdobny. Stosuje się zmodyfikowany szlif trapezowy lub brylantowy, oraz kulisty. Większe zbite skupienia hematytu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.
Odmiany: krwawnik.

Krwawnik - odmiana hematytu. Skupienia zbite, promieniste lub naciekowe. Stalowoszary do czarnego niekiedy z niebieskim odcieniem. Występuje w złożach i żyłach pochodzenia hydrotermalnego
Kamień ozdobny. Szlifowany w fasetowo lub w formie kaboszonu.
UWAGA!!! Obecnie coraz powszechniej jako imitację krwawnika stosuje się syntetyczny krzem. Jest on jednak znacznie lżejszy i ciepły w dotyku.

Piryt FeS₂ - minerał z grupy siarczków. Kryształy sześcienne, dwunastościany pentagonalne, rzadko ośmiościenne i ich wzajemne kombinacje, często zbliźniaczone i prążkowane. Skupienia ziarniste, promieniste, oolitowe, naciekowe lub nerkowe, oraz konkrecje. Bladomosiężnożółty. Nieprzezroczysty. Rysa czarna z zielonym lub brązowym odcieniem. Połysk metaliczny. Twardość 6-6,5. Gęstość 4,95-5,10 g/cm³. Łupliwość słaba, kostkowa. Przełam muszlowy do nierównego. Występuje we wszystkich typach skał, hydrotermalnych żyłach kruszcowych, węglu kamiennym i węglu brunatnym oraz skamieniałościach.
Popularny kamień ozdobny. Stosuje się różne rodzaje szlifu rozetowego lub kaboszonowego. Skupienia zbite służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Psylomelany - grupa minerałów (tlenki) obejmująca m. in. romanechit, kryptomelan i hollandyt. Kryptokrystaliczne skupienia zbite, groniaste i naciekowe oraz dendryty. Brunatno-czerwone do czarnych. Połysk metaliczny lub matowy. Rysa brązowo-czarna. Twardość 5,5-6,5. Gęstość około 4,35 g/cm³.
Kamienie ozdobne używane w zastępstwie hematytu.

Grupa 1.4.2 - kamienie o barwie czarnej potocznie zwane „szklanymi głowami”.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości kuliste skupienia promieniście ułożonych, blaszkowych kryształów hematytu, hematytowo-goethytowych i psylomelanów.

Typ 2 - kamienie jubilersko-ozdobne
Zalicza się tu kamienie ozdobne które dzięki atrakcyjnej barwie są także wykorzystywane w wyrobach jubilerskich. W zależności od twardości i zwięzłości dzielą się na trzy podtypy:

Podtyp: 2.1 - kamienie o twardości powyżej 5 i dużej zwięzłości.
Należą tu kamienie przeświecające do nieprzezroczystych o intensywnej barwie. Wyróżnia się tylko jedną grupę:

Grupa 2.1.1 - kamienie o budowie włóknistej i spilśnionej.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości skupienia czaroitu, fibrolitu oraz kamienie określane ogólna nazwą żadów.

Czaroit K₅Ca₈[(Si₆O₁₅)₂|Si₆O₁₆|OH] · nH₂O - minerał z grupy krzemianów i skała. Tworzy kryształy krótkosłupkowe. Występuje w postaci skupień zbitych i ziarnistych. Purpurowy do fioletowego, smużysty. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk szklisty. Twardość 6. Gęstość 2,54-2,68 g/cm³. Występuje na kontaktach zasadowych skał magmowych z wapieniami.
Kamień jubilerko-ozdobny. Najwyżej cenione są czaroity o barwie purpurowej. Stosuje się szlif kaboszonowy. Większe bryły skalne śluzą do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii kamiennej.

Fibrolit - odmiana sillimamitu. Włóknisty lub spilśniony. Niebieski, fioletowo-niebieski, zielony z niebieskim odcieniem. Połysk jedwabisty.
Kamień jubilersko-ozdobny. Najbardziej cenione są kamienie dające efekt kociego oka. Stosuje się szlif kaboszonowy.

Żady - wspólna nazwa dla włóknistych odmian jadeitu, nefrytów oraz kamieni przypominających je właściwościami fizycznymi, wyglądem lub cechami użytkowymi.

Podtyp 2.2 - kamienie twarde o średniej zwięzłości.
Należą tu kamienie o intensywnej barwie, atrakcyjnych barwnych wzorach lub efektach świetlnych. Dzielą się na cztery grupy:

Amazonit - odmiana mikroklinu. Ciemnozielony, niebiesko-zielony i niebieski.
Niezwykle ceniony kamień jubilerski. Jest szlifowany głownie w formie kaboszonów.

Jaspis - odmiana chalcedonu i skała. Czerwony, szary, ciemnobrązowy, żółty, ciemnożółto-brązowy, niekiedy zielony. Twardość około 7. Gęstość 2,58-2,91 g/cm³. Występuje w skałach osadowych i melafirach.
Kamień jubilersko-ozdobny. Do celów jubilerskich jest szlifowany głownie w formie kaboszonów. Większe bryły służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.
Odmiany: jaspisy pejzażowe.

Lazuryt Na₃Ca[(Si₃Al₃)O₁₂|S] - minerał z grupy sodalitu (glinokrzemiany). Dobrze wykształcone kryształy spotyka się rzadko. Tworzy skupienia zbite lub drobnoziarniste oraz pojedyncze duże ziarna. Ciemnolazurowo-niebieski, rzadziej purpurowo-niebieski. Przeświecający. Rysa jasnoniebieska. Połysk szklisty do tłustego. Twardość 5,5. Gęstość 2,38-2,45 g/cm³. Łupliwość niewyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować w postaci jasnych, pomarańczowych pasemek lub plam. W dalekim ultrafiolecie intensywność fluorescencji jest słabsza i ma lekko różowy odcień. Występuje w strefie kontaktowej niektórych skał magmowych z wapieniami oraz w granitach. Spotykany również w żwirowiskach.
Kamień jubilersko-ozdobny. Najbardziej poszukiwane są lazuryty ciemnoniebieskie, równomiernie zabarwione, pozbawione białych wrostków kalcytu zawierające natomiast efektownie połyskujące złociste ziarna pirytu. Jest szlifowany głownie w postaci kulistych paciorków, rzadko fasetowo. Większe bryły lazurytu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Mikroklin K[AlSi₃O₈] - minerał z grupy skaleni (glinokrzemiany). Niezwykle rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy, bardzo często zbliźniaczone, niekiedy wielokrotnie. Występuje w postaci skupień zbitych do ziarnistych. Biały, bladokremowo-żółty, różowy, czerwony, zielony, niebieskozielony do niebieskiego. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa biała. Połysk szklisty, na przełamie perłowy. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,55-2,61 g/cm³. Łupliwości doskonała w dwóch kierunkach. Przełam nierówny. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować żółtozielono, a w dalekim zielono-żółto. Typowy składnik syenitów, fojalitów, granitów i monzonitów oraz ich pegmatytów.
Kamień jubilersko-ozdobny. Bardzo rzadki i ceniony jest mikroklinowy kamień księżycowy. Ma ciemną barwę wywołaną licznymi wrostkami hercynitu. Odpowiednio oszlifowany wykazuje intensywna białą poświatę wywołaną domieszaniem albitu. Może również wykazywać efekt kociego oka.
Odmiany: amazonit.

Rodonit (Mn²⁺)[SiO₃] - minerał z grupy krzemianów. Tworzy kryształy tabliczkowe lub słupkowe, często zbliźniaczone, niekiedy wielokrotnie. Występuje w postaci skupień zbitych lub ziarnistych. Różowy do brązowo-czerwonego. Zwykle pocięty ciemnobrązowymi i czarnymi żyłkami tlenków manganu. Rysa biała. Połysk szklisty. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,60-3-76 g/cm³. Łupliwość w trzech kierunkach, odpowiednio doskonała i dobra. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy. Rzadko w bliskim ultrafiolecie może fluoryzować słabo czerwono. Występuje w zasobnych w mangan skałach metamorficznych i kontaktowo-metasomatycznych oraz żyłach hydrotermalnych.
Kamień jubilersko-ozdobny. Oszlifowane fasetowo przezroczyste kryształy rodonitu spotyka się rzadko. Są to kamienie małe o masie zwykle 2-3 karatów. Bardzo atrakcyjne są oszlifowane płasko rodonity o wzorzystym układzie dendrytów. Zwykle jednak szlifuje się je w formie kaboszonów i kulistych paciorków. Większe bloki rodonitu służą do wyrobu elementów dekoracyjnych stosowanych w budownictwie oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Sodalit Na₄[(Si₃Al₃)O₄|Cl] - minerał z grupy glinokrzemianów. Krzystały spotyka się rzadko. Występuje w postaci skupień zbitych i ziarnistych. Jasno- do ciemnoniebieskiego, biały szary, jasnożółty, jasnozielony, rzadko różowy do jasnoczerwonego i fioletowo-czerwony. Przezroczysty do przeświecającego. Rysa bezbarwna lub biało-niebieska. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,14-2,35 g/cm³. Łupliwość wyraźna w jednym kierunku. Przełam nierówny do muszlowego. Kruchy. W bliskim ultrafiolecie może fluoryzować czerwono-pomarańczowo lub fioletowo a w dalekim różowo. Występuje w fojaitach i syenitach sodalitowych oraz ich pegmatytach i aplitach, rzadko fonolitach i trachitach alkalicznych, niekiedy gniazdach sanidynitów.
Kamień jubilersko-ozdobny. Wysoko cenione są dobrze przeświecające kryształy ciemnoniebieskiego sodalitu szlifowane fasetowo. Spotyka się je jednak rzadko i mają małą masę. Najczęściej jest on szlifowany w formie kaboszonów i paciorków. Wysoko cenione są dobrze przeświecające sodality oszlifowane fasetowo spotyka się je jednak rzadko. Większe bryły sodalitu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Unakity - odmiana granitów. Składa się głównie z różowego lub skalenia przerośniętego ze szmaragdowozielonym epidotem.
Kamień ozdobny. Jest szlifowany głównie w formie kaboszonów. Większe bryły i bloczki unakitu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Heliotrop - odmiana chalcedonu, wyglądem zbliżona do plazmy. Zielony z licznymi krwistoczerwonymi lub pomarańczowo-czerwonymi plamkami. Występuje głównie w magmowych skałach wylewnych.
Ceniony kamień jubilerski. Jest szlifowany w formie kaboszonów lub tabliczek sygnetowych. Prawidłowo oszlifowany heliotrop, zanurzony w wodzie przy obracaniu daje czerwone refleksy.

Granity napisowe (kamienie hebrajskie) - odmiana granitów lub pegmatytów. Składa się ze skaleni alkalicznych (zwykle mikropertytu mikroklinowego) tworzących subtelne przerosty z licznymi zgodnie zorientowanymi osobnikami kwarcu o zmiennych kształtach przypominających w przekroju znaki pisma arabskiego.
Kamień jubilersko-ozdobny ale rzadko stosowany.

Jaspisy pejzażowe - odmiana jaspisów. Różnobarwne o rysunku przypominającym pejzaż.
Kamień ozdobny. Najczęściej szlifowany w formie płytek.

Krzemienie pasiaste - odmiana krzemieni. Tworzy różnego kształtu owalne konkrecje. Naprzemianlegle dwubarwnie lub wzorzyście wielobarwnie wstęgowany. Poszczególne wstęgi są białe, czarne lub w różnych odcieniach szare i brązowe. Występuje w wapieniach, marglach, opokach, rzadziej dolomitach, mułach i iłach.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany w formie kaboszonów, kul, rzadziej fasetowo. Większe konkrecje krzemienia pasiastego służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Obsydiany śnieżne - odmiana obsydianu. Czarny z licznymi białymi krystalitami układającymi się na kształt płatków śniegu.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe konkrecje krzemienia pasiastego służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Plazma - odmiana chalcedonu, wyglądem zbliżona do heliotropu. Ciemnozielony z licznymi nieregularnie rozmieszczonymi białymi, lub jasnożółtymi plamkami. Przeświecający. Występuje w wapieniach i dolomitach, oraz w strefach wietrzenia serpentynitów i ultrazasadowych skał magmowych.
Kamień ozdobny. Większe skupienia plazmy służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Skrzemieniałe drewno - silnie przepojone opalem, chalcedonem lub krzemionką fragmenty kopalnych pni drzew iglastych lub liściastych o dobrze zachowanej strukturze drewna. Różnobarwne głownie brązowe w różnych odcieniach do czarnego, niekiedy białe, szare, czerwone i żółto-brązowe.
Kamień ozdobny. Służy do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Awenturyn - odmiana kwarcu zawierająca liczne wrostki fuchsytu (muskowit chromowy). Ciemnozielony. Wykazuje charakterystyczną srebrzystą migotliwość (awenturyzację) wywołaną odbiciem światła od blaszek fuchsytu.
Kamień jubilersko-ozdobny. Szlifowany w formie kaboszonów i kulistych paciorków. Większe skupienia awenturynu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Biełomoryt - odmiana oligoklazu. Biały i szary w różnych odcieniach. Prawie przezroczysty do słabo przeświecającego. Wykazuje charakterystyczną białą lub niebiesko-białą poświatę.
Kamień jubilerski ale ze względu na liczne spękania rzadko stosowany. Jest szlifowany w formie kaboszonów. Najbardziej poszukiwane są czyste, nie spękane biełomoryty o dużej przejrzystości i ładnej niebiesko-białej poświacie. Masa oszlifowanych kamieni jest jednak niewielka i zwykle waha się w granicach 1-2 karatów.

Kamień słoneczny - odmiana ortoklazu zawierająca liczne wrostki hematytu. Bezbarwny, biały, żółty, kremowy i pomarańczowy. Wykazuje charakterystyczną czerwoną, pomarańczową lub żółtą migotliwość (awenturyzację) wywołaną odbiciem światła od blaszek hematytu. Bezbarwne kamienie słoneczne mogą na gładkiej powierzchni wykazywać efekt różnobarwnej iryzacji.
Kamień jubilerski. Jest szlifowany w formie kaboszonów.

Labrador - odmiana plagioklazów szeregu albit-andezyn. Tworzy skupienia zbite, masywne, ziarniste lub krystaliczne. Szary, bezbarwny, biało-żółty, Przezroczysty do przeświecającego. Wykazuje charakterystyczną niebieska, zieloną, złotą z zielonym odcieniem, czerwoną lub purpurową grę barw (labradoryzacja). Główny składnik niektórych labradorytów, anortozytów i niektórych gabr.
Kamień jubilerski ale ze względu na liczne spękania rzadko stosowany. Wysoko cenione są oszlifowane fasetowo dobrze przeświecające szare labradory o niebieskiej lub zielonej labradoryzacji. Spotyka się je jednak rzadko i mają niewielką masę. Zwykle szlifuje się jew formie płaskich płytek równolegle do dwóch płaszczyzn łupliwości, kaboszonów i kulistych paciorków. Dobrze oszlifowane kamienie poza labradoryzacją mogą wykazywać również efekt opalescencji i awenturyzacji Większe bloki labradoru (labradoryt) służą do wyrobu elementów dekoracyjnych stosowanych w budownictwie oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Masa perłowa - substancja pochodzenia organicznego. Wapienna część muszli mięczaków morskich lub słodkowodnych wykazująca tęczową grę barw.
Służy do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii ozdobnej.

Sokole oko - odmiana kwarcu zawierająca liczne wrostki ułożonych równolegle włókien riebeckitu. Niebiesko-szary. Nieprzezroczysty. Wykazuje charakterystyczną smugę świetlną przypominającą wyglądem źrenicę sokolego oka. Powstaje ona w wyniku rozpraszania światła na włóknach niebieskiego krokidolitu.
Atrakcyjny kamień jubilerski. Najczęściej jest szlifowany w formie wysokiego kaboszonu który najwyraźniej oddaje efekt sokolego oka przemieszczającego się przy obrocie kamienia.

Tygrysie oko - odmiana kwarcu zawierająca liczne wrostki ułożonych równolegle włókien krokidolitu (odmiana riebeckitu). Żółty do ciemnobrązowo-żółtego niekiedy o złocistym odcieniu. Nieprzezroczysty. Wykazuje charakterystyczną smugę świetlną o barwie nieco jaśniejszej niż barwa kamienia. Powstaje ona w wyniku rozpraszania światła na włóknach żółtobrązowego krokidolitu (zwietrzały riebeckit).
Atrakcyjny kamień jubilerski. Najczęściej jest szlifowany w formie wysokiego kaboszonu który najwyraźniej oddaje efekt tygrysiego oka przemieszczającego się przy obrocie kamienia.

Dendryty manganowe - mieszanina uwodnionych tlenków i wodorotlenków manganu. Są krzaczasto rozgałęzionymi delikatnymi, utworami wytrącającymi się ze zmineralizowanych wód juwenilnych wydłuż włoskowatych szczelinek skalnych. Kształtem przypominają mech lub liście paproci, rzadko wzory geometryczne. Szczególnie dobrze są one widoczne na powierzchniach drobnoziarnistych i jasnych skał takich jak wapienie, dolomity, margle, marmury i magnezyty.
Kamień ozdobny. W miarę równe i niewielkiej grubości płytki skał z doskonale widocznymi na ich dendrytami są oferowane na rynku jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz.

Miedź rodzima Cu - minerał z grupy pierwiastków rodzimych. Rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy, częściej gałązkowe dendryty i siatki złożone z narastających na sobie drobnych osobniki mniej lub bardziej prawidłowych zarysach. Zazwyczaj występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, blaszkowych lub przypominających druciki oraz nieregularnych wpryśnięć. Tworzy naturalne stopy ze złotem i srebrem. Barwa złoto-czerwona. Na powietrzu szybko ciemnieje pokrywając się brązowo-czerwonymi, czarnymi, zielonymi lub niebieskimi barwami naleciałymi. Nieprzezroczysta ale w bardzo cienkich blaszkach prześwieca zielono. Rysa miedzianoczerwona. Połysk na świeżej powierzchni metaliczny. Twardość 2,5-3. Gęstość 8,93 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje. Przełam zadziorowaty. Kowalna, strugalna i ciągliwa. Wykazuje doskonałe przewodnictwo cieplne i elektryczne. Występuje w złożach rud miedzi, porfirach, melafirach, bazaltach, niektórych piaskowcach, zlepieńcach, łupkach marglistych i skarnach.
Ładnie wykształcone samorodki miedzi są oprawiane w stanie surowym.

Srebro rodzime Ag - minerał z grupy pierwiastków rodzimych. Rysa srebrzystobiała lub szara. Rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy, częściej gałązkowe dendryty i siatki złożone z narastających na sobie drobnych osobniki mniej lub bardziej prawidłowych zarysach. Zazwyczaj występuje w skupieniach ziarnistych, blaszkowych, płytkowych, przypominających druciki (nitkowych i włóknistych, kłębiastych, pierzastych) lub szkieletowych oraz nieregularnych wpryśnięć, impregnacji, nalotów i owalnych samorodków. Tworzy naturalne stopy ze złotem i miedzią. Srebrzystobiałe, białe, szare lub żółtawe. Na powietrzu pokrywa się czarnymi nalotami. Nieprzezroczyste. Rysa srebrzysto-biała. Połysk metaliczny. Twardość 2,5-3. Gęstość 9,60-12,00 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje. Przełam zadziorowaty. Kowalne, ciągliwe i giętkie. Wykazuje doskonałe przewodnictwo cieplne i elektryczne. Występuje w żyłach hydrotermalnych, sporadycznie w pegmatytach.
Ładnie wykształcone samorodki miedzi są oprawiane w stanie surowym.

Podtyp 2.3 - kamienie miękkie i średnio twarde dające się toczyć na tokarkach.
Należą tu kamienie o atrakcyjnych barwach i wzorach. Ze względu na sposób obróbki dzielą się na dwie grupy:

Grupa 2.3.1 - kamienie dające się obrabiać termicznie.
Kamienie jubilersko-ozdobne służące do wyrobu biżuterii i różnego rodzaju drobnej galanterii ozdobnej.
Zakwalifikowano tu dobrej jakości bryły bursztynów i kopali oraz skupienia gagatów.

Azurmalachit - mieszanina azurytu i malachitu. Występuje najczęściej w postaci skupień zbitych. Niebieskozielony w różnych odcieniach.
Kamień ozdobny. Szczególnie poszukiwane są okazy wstęgowane o wyraźnie zaznaczonym rysunku. Większe skupienia są wykorzystywane do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Chryzokola (Cu,Al)₂[H₂Si₂O₅|(OH)₄] · nH₂O - minerał z grupy krzemianów. Zwykle jest skrytokrystaliczna. Tworzy mikroskopijnej wielkości igiełkowe kryształy. Występuje w postaci skupień nerkowych i groniastych oraz naskorupień i nalotów. Intensywnie zielona, niebieskozielona, błękitno-niebieska i brązowa do czarnej. Przezroczysta do nieprzezroczystej. Rysa biała z zielonym odcieniem. Połysk szklisty, woskowy lub matowy. Twardość 2-4. Gęstość 2,0-2,4 g/cm³. Łupliwości nie wykazuje. Przełam nierówny do muszlowego. Bardzo krucha. Występuje w strefie utlenienia złóż rud miedzi.
Kamień jubilerski ale ze względu na duża kruchość w czystej postaci nie wykorzystywany. Poszukuje się natomiast przerostów chryzokoli z malachitem, turkusem lub kwarcem. Są one szlifowane w formie kaboszonów często o znacznej masie. Większe skupienia wykorzystuje się do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Malachit Cu₂[CO₃|(OH)₂] - minerał klasy węglanów. Rzadko tworzy słupkowe i igiełkowe kryształy często zbliźniaczone. Występuje w postaci skupień zbitych, ziemistych i włóknistych oraz naskorupień i nalotów. Zielony w różnych odcieniach do czarnozielonego. Rysa jasnozielona. Połysk szklisty do diamentowego, jedwabisty, ziemisty lub matowy. Twardość 3,5-4,5. Gęstość 4,05 g/cm³. Łupliwość doskonała w jednym kierunku. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy, spoisty. Występuje w strefie utlenienia złóż rud miedzi.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany głownie w formie kaboszonów i kulistych paciorków. Większe skupienia malachitu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Pseudomalachit Cu₅[(PO₄)₂|(OH)₄] - minerał z grupy fosforanów. Tworzy skupienia zbite, groniaste i ziemiste oraz naskorupienia i naloty, Zielony w różnych odcieniach, brązowy do czarnego. Nieprzezroczysty. Twardość 4,5. Gęstość 3,6 g/cm³. Przełam muszlowy do nierównego. Kruchy, spoisty. Występuje w strefie utlenienia złóż rud miedzi.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany głownie w formie kaboszonów i kulistych paciorków. Większe skupienia pseudomalachitu służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Serpentyn szlachetny - szlachetne odmiany antygorytu, chryzotylu i lizardytu. Tworzy zbite skupienia. Jednolicie zielony, oliwkowozielony lub żółty w różnych odcieniach. Przeświecający. Twardość 2,5-4. Gęstość 2,5-2,7 g/cm³. Występuje w w serpentynitach.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany głownie w formie kaboszonów i kulistych paciorków. Większe skupienia serpentynu szlachetnego służą do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Żmijowiec - odmiana serpentynitu. Zielony w różnych odcieniach z czarnymi plamkami magnetytu lub równoległymi złotymi żyłkami azbestu chryzotylowego.
Kamień jubilersko-ozdobny. Jest szlifowany głownie w formie kaboszonów, kulistych paciorków tabliczek i płytek. Większe bloki żmijowca służą do wyrobu elementów dekoracyjnych stosowanych w budownictwie oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Typ 3 - kamienie ozdobne
Zalicza się tu przede wszystkim duże skupienia monomineralne i wielomineralne oraz występujące w dużych masach skały, posiadające duże walory dekoracyjne. Są wykorzystywane głownie do wyrobu elementów kamiennych stosowanych w budownictwie oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej, rzadko natomiast w jubilerstwie. Ze względu na twardość i technikę obróbki kamienie tego typu dzielą się na trzy podtypy:

Karaty	Próba	Karaty	Próba	Karaty	Próba
24	1000	15	625	6	250
23	958,3	14	583,3	5	208,3
22	916,6	13	541,6	4	166,6
21	875	12	500	3	125
20	833,3	11	458,3	2	83,3
19	791,6	10	416,6	1	41,6
18	750	9	375	1/2	20,8
17	708,3	8	333,3	1/4	10,4
16	666,6	7	291,6

Łuty	Próba	Łuty	Próba	Łuty	Próba
16	1000	10	625	4	250
15	937,5	9	562,5	3	187,5
14	875	8	500	2	125
13	812,5	7	437,5	1	62,5
12	750	6	375	1/2	31,25
11	687,5	5	312,5	1/4	15,625

Próby dla wyrobów srebrnych
Cecha podstawowa dla próby 0,916	Cecha podstawowa dla próby 0,875	Cecha podstawowa dla próby 0,800	Cecha podstawowa dla próby 0,750	Cecha dodatkowa


Fluoryt - Caravia, Hiszpania		Fluoryt - Sotis, Hiszpania		Fluoryt - Stany Zjednoczone		Fluoryt - Auwergne, Francja

Próby dla wyrobów platynowych
Cecha podstawowa dla próby 0,950	Cecha dodatkowa

Próby dla wyrobów palladowych
Cecha podstawowa dla próby 0,850	Cecha podstawowa dla próby 0,500	Cecha dodatkowa


Chiastolit - Kyryk-Bulak, Kirgizja		Chiastolit - Rosja (płw. Kola)


Piryt - Navajun, Hiszpania		Piryt - Ambasagana, Hiszpania


Hematytowe „szklane głowy” - Taouz, Maroko		Psylomelanowe „szklane głowy” - Plast, Rosja


Konkrecja krzemienia pasiastego - Śródborze, Polska	.	Krzemień pasiasty - Śródborze, Polska


Bursztyn - Przebrno, Polska	x	Kopal - Kolumbia	x	Gagat - Sołtyków, Polska


Żmijowiec - Jordanów, Polska		Żmijowiec - Bystrzyca Górna, Polska


Diament - Otavi, Namibia