Kolekcja kamieni szlachetnych i ozdobnych

Zbiór ten ma na celu zgromadzenie przykładów kamieni szlachetnych i ozdobnych. Służy on do obrazowania różnic w wyglądzie między kamieniami naturalnymi i oszlifowanymi.

            Piękno niektórych minerałów fascynowało człowieka od najdawniejszych czasów. Już ludzie pierwotni zwrócili uwagę na naturalne kryształy a że nie umieli wyjaśnić natury ich powstania zaczęli przypisywać im magiczną moc. Wykonane z takich kryształów amulety spotyka się m. in. w paleolitycznych grobach. Prehistoryczne kultury wykorzystywały również różnego rodzaju kamienie ozdobne oraz skały o niezwykłej barwie lub kształcie. Wykonywano z nich prymitywne ozdoby i figurki kultowe. Najstarsze znane wyroby tego typu pochodzą z przed około 25000 lat p.n.e. Typowa biżuteria pojawiła się jednak dopiero wtedy gdy nauczono się obrabiać złoto, srebro i miedź.
Nie wiadomo dokładnie kiedy i gdzie zapoczątkowano obróbkę kamieni szlachetnych. Najstarsze przekazy wskazują na Indie i Mezopotamię. Badania archeologiczne potwierdzają natomiast że już w starożytności kamienie szlachetne i ozdobne wydobywano ze złóż w Myrmarze (rubiny i cyrkony), Kambodży (szafiry), Egipcie (szmaragdy, chryzolity, turkusy), Indiach (diamenty) i Afganistanie (lazuryty).
Ze wschodu umiejętność obróbki kamieni szlachetnych przywędrowała do Grecji. Szlif wykonywano na płaskich kamieniach szlifierskich a później również na wzorowanych na kole garncarskim ale poruszanych ręcznie szlifierkach. Za materiał ścierny służył sproszkowany diament lub szmergiel (nie jubilerska odmiana korundu). Od Greków metody obróbki kamieni szlachetnych przejęli Rzymianie. Szybko je jednak udoskonalili dzięki wiedzy przejętej od podbitych ludów bliskiego wschodu i północnej Afryki. Wyspecjalizowali się przede wszystkim w produkcji gemm czyli oprawionych w złoto lub srebro małych rzeźbionych, płaskich kamieni o wklęsłym (intaglio) lub wypukłym (kamea) rysunku. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego ogólny popyt na kamienie szlachetne wyraźnie zmalał. Wojny religijne we wczesnym średniowieczu spowodowały odcięcie rynków europejskich od dostaw surowca ze złóż bliskowschodnich i rejonu oceanu indyjskiego. Spowodowało to tak znaczny wzrost cen kamieni szlachetnych i ozdobnych że stać na nie było tylko władców, magnaterię i wysokich dostojników kościelnych. Poszukiwali oni jednak głównie przezroczystych (ewentualnie przeświecających) klejnotów. Cenę uzależniano od wagi kamieni a tę mierzono w karatach.
Nazwa karat pochodzi przypuszczalnie od łacińskiej nazwy rosnącego nad Morzem Śródziemnym drzewka świętojańskiego - Ceratonia siliqua. Jego nasiona których średnia waga wynosi około 0,2 grama od wieków były używane przez arabów jako odważniki przy ważeniu kamieni szlachetnych. Zwali je oni kharrub z czego Grecy wywiedli swoje kerátion przemianowany później w kulturze łacińskiej na karat.
Ze względu na wysoką wartość przy obróbce kamieni szlachetnych starano się zachować jak najwięcej z ich pierwotnej masy. Najczęściej zatem używano mało skomplikowanych technik szlifierskich polegających głównie na usunięciu z powierzchni kamienia wszelkich chropowatości a następnie nadaniu jej połysku przez polerowanie. Inne dawniej powszechnie stosowane metody obróbki jak na przykład tak popularna w świecie starożytnym sztuka małych rzeźbienia i rytowania poszły w zapomnienie.
            Ożywienie handlu kamieniami szlachetnymi nastąpiło dopiero na przełomie XIII i XIV wieku po ponownym otwarciu szlaków handlowych na wschód. Wiążący się z tym spadek cen sprawiał że stały się one dostępne dla również dla mniej zamożnych warstw społeczeństwa. Za najcenniejsze uważano wtedy rubiny, szmaragdy i diamenty. Nieco tańsze były spinele, szafiry i cyrkony. Oferowano również kocie oko, akwamaryny, turkusy i almandyny. Wśród mniej zamożnej szlachty i mieszczaństwa najbardziej popularnym kamieniem stał się kryształ górski. Napływ dużej ilości surowca spowodował potrzebę wprowadzenia nowej wyższej jednostki wagi. Pierwszy krok w tym kierunku uczyniła Francja. Do ważenia większych ilości surowca jubilerskiego zaczęto stosować tam uncję której waga równała się 144 karatom.
Większość kamieni (poza diamentami które sprzedawano w postaci surowej) szlifowano wtedy w formie nieregularnych kaboszonów. Niekiedy również przewiercano je aby mogły być noszone na rzemykach lub łańcuszkach. Pod koniec XIII wieku we Francji odrodziła się także sztuka rytowania kamieni.
            W epoce renesansu wartość kamieni szlachetnych nie uległa zasadniczym zmianom. Za najcenniejsze nadal uważano szafiry, turkusy, szmaragdy, rubiny. Nieco tańsze były spinele. Coraz częściej sięgano również po diamenty. Nie wiemy jednak jaki był ich rzeczywisty udział w rynku kamieni szlachetnych gdyż nazwę tę stosowano wtedy także do doskonale przezroczystych kryształów górskich i innych bezbarwnych minerałów. W XVI wieku upowszechniły się również wyroby z kamieni ozdobnych a zwłaszcza z barwnych odmian kwarcu.
Do obróbki kamieni szlachetnych powszechnie stosowano różne odmiany szlifu rozetowego natomiast dla kamieni ozdobnych szlif kaboszonowy. Z tych ostatnich poza biżuterią wykonywano również miniaturowe gemmy i ozdobione srebrem lub złotem naczynia (czary, puchary itp.).
            W XVII wieku najcenniejszym kamieniem szlachetnym stał się diament. Było to spowodowane wprowadzeniem do jego obróbki nowego rodzaju szlifu zwanego brylantowym. Szlif ten umożliwiał wydobycie z diamentu większego połysku i pełniejszej gry barw, ale powodował również znaczną stratę jego wagi (30-90%). Dlatego w przypadku kamieni małych lub gorszej jakości nadal stosowano szlif rozetowy. Wśród innych kamieni szlachetnych dominowały rubiny, szafiry, szmaragdy, ametysty i kryształy górskie dla których również coraz powszechniej stosowano szlif brylantowy. Kamienie te szybko jednak traciły na znaczeniu głównie w wyniku wzrostu cen związanego z wyczerpaniem się ich bliskowschodnich złóż i upowszechnieniem się szklanych imitacji.
Na przełomie XIX i XX wieku o popularności kamieni szlachetnych i ozdobnych w dużej mierze decydowała już moda. W Polsce na przykład wielkim powodzeniem cieszyła się biżuteria wykonana z oprawionego w srebro gagatów która była oznaką żałoby narodowej po upadku powstania styczniowego.
            Na początku XX wieku nastąpił czasowy spadek cen kamieni szlachetnych spowodowany coraz większą produkcją ich syntetycznych odpowiedników. Sztuczną biżuterię szczególnie chętnie noszono w latach dwudziestych tego wieku. Później jednak kamienie naturalne znowu powróciły do łask a to głównie za sprawą hollywoodzkich gwiazd filmowych. Obecnie do wyrobu biżuterii, ozdób i galanterii kamiennej stosuje się setki barwnych odmian różnych minerałów. Ich ceny ustabilizowały się na niezbyt wysokim poziomie. Należy jednak pamiętać że wartość szczególnie dużych i pięknie wybarwionych okazów są umowne i mogą przewyższać ceny nawet najdroższych kamieni szlachetnych.

W ostatnim czasie duży aczkolwiek raczej negatywny wkład w powiększanie listy kamieni głównie ozdobnych ma ezoteryka. Coraz większe zainteresowanie „cudownymi” właściwościami kamieni sprawia na że na rynku co roku przybywa przynajmniej kilkadziesiąt nowych nazw. Niestety przeważająca większość z nich dotyczy kamieni już dobrze znanych pod innymi nazwami. Zasada jest prosta. Jeżeli towar się już „przejadł” i zaczyna coraz słabiej schodzić, łatwo można go „odświeżyć” i z powodzeniem sprzedać jeszcze raz, ba nawet kilka razy. Wystarczy mu tylko znaleźć jakąś nową najlepiej orientalną nazwę i wymyślić nowe „cudowne” właściwości. Niestety wielu ludzi daje się nabrać na tę sztuczkę.
Jeżeli już mamy wierzyć w cudowną moc kamieni to raczej zawierzmy starożytnym. Oni uważali że źródłem wszelkiej energii życiowej jest siedmiopłatkowy kwiat lotosu. Każdy płatek odpowiadał jednemu dniu tygodnia, jednej gwieździe (starożytni znali 7 planet łącznie ze słońcem i księżycem), jednemu metalowi (starożytni znali 7 metali), jednemu kamieniowi szlachetnemu (kamienie ułożone były kolorami tak żeby tworzyły tęczę) i jednemu ziołu. Były to kolejno:
- poniedziałek, księżyc, srebro, , perła, mak
- wtorek , Mars, żelazo, rubin, piołun
- środa, Merkury, rtęć, ametyst, rumianek
- czwartek, Jowisz, cyna, szafir fiołek
- piątek, Wenus, miedź, turkus, bez turecki
- sobota, Saturn, ołów, szmaragd, cyprys
- niedziela, Słońce, złoto, chryzotyl, winorośl,
Powyższe zestawienie jest oczywiście bardzo ogólne. Z pełną premedytacją pominięto tu oryginalne nazwy, symbole i pewne inne szczegóły aby nie ułatwiać zadania różnym hochsztaplerom którzy niechybnie wykorzystali by te informacje aby zrobić na nich złoty interes. Jak już wspomniano naiwnych u nas nie brakuje.
Wiarę starożytnych przejęli później poszukiwacze skarbów z bractwa siedmiu gwiazd zwani Walonami (od jednego z prekursorów ruchu Antoniusa Valle) którzy w późnym średniowieczu przemieszczali dzikie ostępy w poszukiwaniu złota, srebra i kamieni szlachetnych. Nosili oni na piersiach sakiewki z wymienionymi kamieniami, metalami i ziołami. Ich patronami nie byli jednak dawni bogowie greccy czy rzymscy a Matka Boska z dzieciątkiem której ryngraf mieli przypięty do kapelusza. Nie wiemy jakie były wyniki tych poszukiwań. Wiadomo natomiast, że niektórzy z Walonów (jak np. wspomniany Antonius Valle), nagle, z dnia na dzień stali się wielkimi bogaczami.

SZLIFY KABOSZONOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif kaboszonowy - pojedynczy
Szlif kaboszonowy - podwójny
Szlif kaboszonowy - wklęsło-wypukły
Szlif kaboszonowy - płaski
Szlif kaboszonowy - wysoki
Szlif mieszany kaboszonowo-fasetowy
SZLIFY BRYLANTOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif brylantowy - dawny
Szlif brylantowy - nowoczesny
Szlif brylantowy - ósemkowy (prosty)
Szlif brylantowy - szwajcarski
Szlif cyrkonowy
Szlif brylantowy - King (południowoafrykański)
Szlif brylantowy - Magna
Szlif brylantowy - Highlight
Szlif brylantowy - Princess 144
Szlif fantazyjny - dwudziestolecia
Szlif fantazyjny - amerykański
Szlif brylantowy - francuski
Szlif brylantowy - antyczny
Szlif brylantowy - poduszkowy (cushion)


Szlif brylantowy - owalny
Szlif brylantowy - markiza
Szlif brylantowy - czółenkowy
Szlif brylantowy - gruszka
Szlif brylantowy - brioletta
Szlif brylantowy - pampel
Szlif brylantowy - oliwka
Szlif brylantowy - kula
SZLIFY TAFLOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif taflowy - prosty
Szlif taflowy -Mazzariniego
Szlif taflowy - Peruzziego
SZLIFY SCHODKOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif schodkowy (trapowy)
Szlif schodkowy - szmaragdowy
Szlif schodkowy - prosty
Szlif schodkowy - kwadrat (carée)
Szlif schodkowy - bagieta (baquette)
Szlif krzyżowy (nożycowy, gwiaździsty)
Szlif kopertowy
Szlif klinowy
Szlif cejloński
Szlif tablicowy
SZLIFY ROZETOWE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif rozetowy - rozeta antwerpska (brabancka)
Szlif rozetowy - pełna (podwójna) rozeta holenderska
Szlif rozetowy - półrozeta holenderska
Szlif rozetowy - rozeta krzyżowa
Szlif rozetowy - rozeta recoupée
SZLIFY SPECJALISTYCZNE
Nazwa szlifu	Widok z góry	Widok z boku	Widok z dołu
Szlif bez korony
Szlif sygnetowy
SZLIFY ODMIAN KWARCU
Szlif schodkowy - fantazyjny
	Prostokąt	Trapez
			Romb
		Trójkąt	Kwadrat
	Beczka	Serce	Tarcza
Szlif szkocki

Tylko nieliczne kamienie szlachetne nie wymagają żadnej oprawy. Przy ich omawianiu nie sposób zatem nie wspomnieć o tworzących zwykle tę oprawę metalach szlachetnych. Metale te dzięki wspaniałej barwie, pięknemu metalicznemu połyskowi i wyjątkowej odporności na korozję zwróciły uwagę już człowieka prehistorycznego. Świadczą o tym znajdowane w neolitycznych grobach prymitywne ozdoby wykonane z samorodków złota rodzimego i srebra rodzimego które wypłukiwano z potoków lub wydobywano prymitywnymi metodami na wychodniach złóż. Starożytni jubilerzy zwrócili również uwagę na miękkość i wyjątkową kowalność złota rodzimego, srebra rodzimego lub miedzi rodzimej które umożliwiały ich kucie na zimno. Wystarczyło tylko wysypać ich ziarenka na coś twardego i odpowiednio rozpłaszczać uderzeniami młotka aby w szybkim czasie uzyskać jednolitą blachę. Z tej blachy nadal używając tylko młotków i dłutek (tzw. metoda młotkowania) można już było wykonywać różnego rodzaju ozdoby. Pierwsze takie wyroby ze złota, srebra i miedzi pojawiły się około 8000 lat p.n.e. Początkowo były one jednak dość toporne w kształcie. Wkrótce jednak zauważono że łatwiej wyklepuje się bryłki lub sztabki metali szlachetnych odpowiednio podgrzane w piecu a powstała w ten sposób blacha jest cieńsza i gładsza. Odkrycie to umożliwiło starożytnym jubilerom tworzenie już bardzo misternie zdobionych ozdób. Dalszy postęp w obróbce metali nastąpił gdy mezopotamscy rzemieślnicy nauczyli się ich wytopu z rud i odlewania w glinianych formach. Co ciekawe początkowo wykorzystywano do tego celu piece garncarskie. Około 3000 lat p.n.e. upowszechnił się sposób odlewania metali metodą wosku traconego który pozwalał na wytwarzanie przedmiotów o skomplikowanych kształtach. W trzecim tysiącleciu p.n.e. złote i srebrne ozdoby zaczęto również inkrustować różnego rodzaju kamieniami szlachetnymi i ozdobnymi. Prym w tej dziedzinie wiedli Egipcjanie o czym świadczy m. in. przepiękna biżuteria znaleziona w grobowcu faraona Tutanchamona.
Poznanie technologii wytopu złota z rud przyniosło niepożądany skutek. Otóż złoto rodzime zawierało zwykle pewną domieszkę srebra i miedzi (elektrum) która zwiększała jego odporność na ścieranie. Złoto wytapiane z rud dzięki procesom rafinacji było zwykle bardzo czyste a przez to również zbyt miękkie. Aby poprawić jego właściwości mechaniczne zaczęto dodawać do niego około 20% srebra. Starożytni grecy zwali taki stop elektron a Rzymianie elektrum. Złoto Do celów jubilerskich wykorzystuje się ze srebrem i miedzią roztwory stałe o temperaturze topnienia niższej od temperatury topnienia poszczególnych jego składników. Już niewielki dodatek srebra powoduje jednak wyraźne wybielenie złota a stop o zawartości powyżej 25% tego metalu przyjmuje wyraźne zabarwienie zielone (tzw. zielone złoto). Z kolei stopy złota z miedzią mają odcień czerwonawy (tzw. czerwone złoto). Dawniej zawartość złota w stopach mierzono w karatach. czyste praktycznie nie zawierające żadnych domieszek złoto oznaczano jako 24-karatowe a stop o zawartości 50% tego metalu jako złoto 12-karatowe. Do wyrobu biżuterii najczęściej stosowano złoto 18-karatowe. Obecnie stosuje się zwykle złoto 14-karatowe, zawierające mniej więcej równe ilości srebra i miedzi. Ma ono dobre właściwości mechaniczne i piękną złocistożółtą barwę. Często w wyrobach (np. obrączkach) jest ono łączone z tak zwanym białym złotem będącym stopem złota z niklem lub palladem.

Srebro podobnie jak złoto znane było już w starożytności. Pierwsze wykonane z niego ozdoby pojawiły się jednak dopiero w czwartym tysiącleciu p.n.e. w Mezopotamii. Srebro występuje w przyrodzie o wiele powszechniej (około 20 razy) niż złoto w związku z czym jego cena jest znacznie niższa. Bywały jednak okresy, kiedy wartość obu tych metali była do siebie zbliżona a momentami srebro ceniono nawet wyżej niż złoto.
W wiekach średnich najczęściej stosowano metal najwyższej próby. Czyste srebro jest jednak bardzo miękkie i łatwo ścieralne. Próbowano temu zaradzić tworząc jego stopy z innymi metalami. Zawartość srebra w stopach mierzono w łutach. czyste praktycznie nie zawierające żadnych domieszek srebro oznaczano jako 16-łutowe a stop o zawartości 50% tego metalu jako srebro 8-łutowe. Od XVI wieku upowszechniło się srebro 13-karatowe. Rzadziej stosowano stopy dwunasto- i czternasto-łutowe. Niestety wykonane z takich stopów wyroby miały zwykle nieefektowny szary odcień. Aby temu zaradzić poddawano je tzw. bieleniu. Polegało ono na pokrywaniu powierzchni przedmiotu cieniutką warstewką czystego srebra poprzez krótkotrwałe zanurzenie go w roztopionym czystym metalu. Warstewka taka była jednak mało odporna na uszkodzenia i z czasem zaczynała odpryskiwać. Powszechnie stosowaną praktyką i to zarówno dawniej jak i obecnie jest również pozłacanie wyrobów ze srebra. Zabieg ten stosuje się zwłaszcza w przypadku różnego rodzaju naczyń liturgicznych.

Platyna z powodu wysokiej temperatury topnienia wynoszącej 1772 ⁰C przez długi okres czasu za uważana była metal zupełnie bezwartościowy. Nazywano ją pogardliwie lichym srebrem lub sreberkiem (hiszpańskie platina). Jeszcze w XIX wieku skazano w Rosji na śmierć jubilera który dodał platyny do złota. Obecnie jest ona jednym z najdroższych metali szlachetnym. Służy głównie jako oprawa dla brylantów. Zastosowanie w jubilerstwie znalazły również pozostałe platynowce: pallad, iryd, ruten, rod i najcięższy ze wszystkich pierwiastków chemicznych osm (22,57 g/cm³).

Próby dla wyrobów złotych
Cecha podstawowa dla próby 0,960	Cecha podstawowa dla próby 0,750	Cecha podstawowa dla próby 0,583	Cecha podstawowa dla próby 0,500	Cecha podstawowa dla próby 0,375	Cecha podstawowa dla obrączek próby 0,850	Cecha dodatkowa

Istnieje wiele klasyfikacji kamieni jubilerskich. Najprostszy z nich opiera się na twardości. Dzieli on kamienie jubilerskie na szlachetne (przede wszystkim dobrze wykształcone kryształy, rzadziej skupienia drobnokrystaliczne i bezpostaciowe o twardości powyżej 7 w/g skali Mohse'a) i półszlachetne (krystaliczne skupienia minerałów o twardości 7 i niższej). Poza tym wyróżnia się jeszcze trzecią grupę tzw. kamieni ozdobnych czyli minerałów i skał które tworzą na tyle duże skupienia że mogą służyć do produkcji galanterii kamiennej. Podział ten jest jednak bardzo nieprecyzyjny. Bardziej praktyczna okazała się klasyfikacja technologiczna która opiera na właściwościach mechanicznych minerałów i skał warunkujących sposób ich obróbki (twardość, spójność, forma skupień itp.). Uwzględnia ona również walory wizualne kamieni takie jak barwa, przezroczystość, wzorzystość itp. Klasyfikacja ta w wersji nieco zmodyfikowanej i uzupełnionej o została przedstawiona poniżej.

Zalicza się tu przede wszystkim jubilerskiej jakości, przezroczyste kryształy o najatrakcyjniejszych barwach (także bezbarwne) i połysku jak również niektóre kamienie mniej przezroczyste oraz surowce pochodzenia odzwierzęcego. Kamienie tego typu dzielą się na cztery podtypy:

Podtyp 1.1 - kamienie jubilerskie, przezroczyste, szlifowane.
Należą tu jubilerskiej jakości nieskazitelnie czyste i przezroczyste (bez widocznych wrostków, zmętnień i spękań), bezbarwne lub atrakcyjnie zabarwione kryształy posiadające zdolność wewnętrznego rozpraszania światła (dyspersja). Są one szlifowane fasetowo przy czym rodzaj szlifu dobiera się w taki sposób aby uzyskać jak największy blask i tzw. „grę barw”. Zalicza się tu również niektóre kamienie mniej przezroczyste, ale wykazujące atrakcyjne efekty świetlne np. kociego oka (jasna pręga przesuwająca się po powierzchni przy obrocie kamienia) lub asteryzmu (cztero-, sześcio-, ośmio- lub dwunastoramienna gwiazda). Szlifuje się je w formie kaboszonów. Ze względu na twardość dzielą się na cztery grupy:

Grupa 1.1.1 - kamienie jubilerskie, o twardości 10 (dają się szlifować wyłącznie proszkiem diamentowym).
W grupie tej sklasyfikowano tylko bezbarwne lub atrakcyjnie zabarwione kryształy diamentu. Obrót nieoszlifowanymi diamentami jest kontrolowany przez międzynarodowy kartel który dba aby na rynku nie pojawiło się zbyt dużo kamieni gdyż mogło by to doprowadzić do spadku ich cen. Poza jego kontrolą są jednak pewne ilości surowca pochodzące z nielegalnego wydobycia głównie w państwach afrykańskich. Oficjalnie jednak w wolnej sprzedaży powinny pojawiać się wyłącznie kamienie już oszlifowane (brylanty) zaopatrzone w odpowiedni certyfikat świadczący o autentyczności, jakości i legalności pochodzenia. W wyrobach brylanty nawet po setkach lat praktycznie nic nie tracą ze swojego blasku. Są jednak dość kruche w związku z czym przy niewłaściwym obchodzeniu się z nimi mogą ulegać wykruszeniu.

Grupa 1.1.4 - kamienie jubilerskie, o twardości poniżej 5 (miększe od szkła).
W grupie tej sklasyfikowano: brucyt, cynkit, fluoryt, scheelit oraz sfaleryt i jego odmiany (clejofan). Z powodu niskiej twardości w wyrobach kamienie te są bardzo nietrwałe. Z upływem czasu ich poler słabnie a krawędzie stają się zaokrąglone.

Podtyp 1.2 - kamienie jubilerskie, nieprzezroczyste o silnym połysku.
Należą tu jubilerskiej jakości kryształy oraz jednolite (bez przerostów i spękań) surowce mineralne, cechujące się już w naturalnej postaci (bez szlifowania) silnym połyskiem. Efekt ten wykorzystuje się szlifując je fasetowo. Są one również szlifowane w formie kaboszonów lub służą do wyrobu intaglio. Ze względu na barwę i formę skupień dzielą się na dwie grupy:

Grupa 1.2.2 - kamienie jubilerskie, zwane potocznie „szklanymi głowami”.
W grupie tej sklasyfikowano naciekowe skupienia o budowie promienistej goethytu, hematytu, psylomelanów oraz ich wzajemnych przerostów. Niekiedy są one potocznie zwane czarnym malachitem.

Podtyp 1.3 - kamienie jubilerskie, przeświecające.
Należą tu jubilerskiej jakości kryształy i jednolite (bez przerostów i spękań) surowce mineralne cechujące się efektownym jednorodnym albo wzorzystym zabarwieniem lub wykazujące atrakcyjne wewnętrzne efekty świetlne. Ze względu na barwę, wzorzystość, stopień przezroczystości lub wewnętrzne efekty świetlne dzielą się na cztery grupy:

Grupa 1.3.2 - kamienie jubilerskie, wzorzyste.
W grupie tej sklasyfikowano atrakcyjnie wzorzysto zabarwione lub zawierające efektownie wyglądające wrostki, zbite skupienia mineralne i kryształy niektórych odmian chalcedonu (agat, agat mszysty, onyks, sardonyks) i kwarcu (sagenit - tzw. Włosy Wenus). Służą one do wyrobu różnego kształtu przedmiotów kamiennych oraz płaskich płytek wykorzystywanych do inkrustacji np. mebli i wyrobu mozaik.

Grupa 1.3.3 - kamienie jubilerskie, dające się sztucznie barwić na żądane kolory.
W grupie tej sklasyfikowano bezbarwne lub nieefektownie zabarwione ewentualnie mało wzorzyste, zbite skupienia chalcedonu i niektórych jego odmian (kacholong) oraz opalu zwyczajnego i niektórych jego odmian (hialit). Cechują się one pewną porowatością przez co łatwo dają się sztucznie barwić na żądane kolory. Po odpowiednim zabarwieniu są niekiedy szlifowane w formie kaboszonów lub służą do wyrobu mozaik.

Grupa 1.3.4 - kamienie jubilerskie, pseudochroiczne.
W grupie tej sklasyfikowano kryształy lub zbite skupienia mineralne wykazujące charakterystyczną grę barw (opal szlachetny i opal ognisty), opalizację (kamień księżycowy) lub iryzację (obsydian tęczowy). Są one szlifowane głownie w formie kaboszonów. Przy szlifowaniu bardzo istotne jest odpowiednie zorientowanie kamienia, tak aby maksymalnie wzmocnić występujące w nim naturalne efekty świetlne.

Podtyp 1.4 - kamienie jubilerskie, nieprzezroczyste, matowe.
Należą tu jubilerskiej jakości, atrakcyjnie zabarwione, jednolite (bez widocznych szczelin i spękań) surowce mineralne oraz surowce pochodzenia odzwierzęcego. Mogą one być wykorzystywane w postaci naturalnej, szlifowane postaci kaboszonów lub używane do wyrobu różnego kształtu przedmiotów. Ze względu na rodzaj obróbki dzielą się na dwie grupy:

Grupa 1.4.2 - kamienie jubilerskie. najczęściej nie wymagające żadnej obróbki.
W grupie tej sklasyfikowano tylko perły.

Zalicza się tu przede wszystkim wysokiej jakości kamienie ozdobne które dzięki atrakcyjnej barwie, efektownej wzorzystości lub wewnętrznym efektom świetlnym są także wykorzystywane w wyrobach jubilerskich. W zależności od twardości i zwięzłości dzielą się na trzy podtypy:

Podtyp: 2.1 - kamienie jubilersko-ozdobne twarde i zwięzłe
Należą tu wysokiej jakości, przeświecające do nieprzezroczystych, atrakcyjnie zabarwione, jednolite (bez przerostów i spękań) surowce mineralne. Wyróżnia się tylko jedną grupę:

Grupa 2.1.1 - kamienie jubilersko-ozdobne o twardości powyżej 5 i dużej zwięzłości.
W grupie tej sklasyfikowano zbite skupienia czaroitu, fibrolitu, xonotlitu, oraz żad transwalski i kamienie określane ogólna nazwą żadów (patrz: jadeit i nefryt). Są one stosowane głównie do wyrobu bransoletek, obrączek i płytek okładzinowych.

Podtyp 2.2 - kamienie jubilersko-ozdobne, twarde o średniej zwięzłości.
Należą tu przeświecające do nieprzeźroczystych, atrakcyjnie, jednorodnie lub wzorzysto zabarwione surowce mineralne oraz kamienie wykazujące ciekawe efekty świetlne. Dzielą się na cztery grupy:

Grupa 2.2.1 - kamienie jubilersko-ozdobne o intensywnej barwie.
W grupie tej sklasyfikowano atrakcyjnie, jednorodnie zabarwione, zbite skupienia amazonitu, jaspisu, lazurytu i rodonitu.

Podtyp 2.3 - kamienie jubilersko-ozdobne, miękkie i średnio twarde (dają się toczyć na tokarkach).
Należą tu wysokiej jakości, przezroczyste do nieprzezroczystych, atrakcyjnie, jednorodnie lub wzorzysto zabarwione surowce mineralne. Są one szlifowane w postaci kaboszonów lub służą do wyrobu rzeźb, mozaik i płytek okładzinowych itp. Ze względu na sposób obróbki dzielą się na dwie grupy:

Grupa 2.3.1 - kamienie jubilersko-ozdobne dające się obrabiać termicznie.
W grupie tej sklasyfikowano żywice kopalne (bursztyny, kopale) które niekiedy zawierają również efektowne inkluzje zwierzęce i roślinne oraz gagaty.

Zalicza się tu przede wszystkim dobrej jakości, jednolite (bez widocznych szczelin i spękań) surowce mineralne i skalne, które dzięki swoim wysokim walorom dekoracyjnym są wykorzystywane głównie do produkcji elementów kamiennych stosowanych w budownictwie, rzeźb oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej, a niekiedy również wyrobów jubilerskich. Ze względu na twardość i technikę obróbki kamienie tego typu dzielą się na trzy podtypy:

Podtyp 3.1 - kamienie ozdobne o twardości 5 i wyższej.
Należą tu dobrej jakości raczej nieprzezroczyste, zwarte surowce skalne o atrakcyjnych wzorach. Dzielą się one na dwie grupy:

Grupa 3.1.1 - kamienie ozdobne, równoziarniste.
W grupie tej sklasyfikowano zwięzłe surowce skalne o strukturze szklistej, mikroziarnistej lub drobnoziarnistej takie jak: jaspisy, krzemienie, kwarcyty, kwarcyty żelaziste, lidyty, mikrokwarcyty, obsydiany.

Grupa 3.1.2 - kamienie ozdobne różnoziarniste
Zaklasyfikowano tu zwięzłe, surowce skalne o strukturze różno-krystalicznej lub porfirowej. Ze względu na rodzaj defektów i sposób obróbki dzielą się na pięć podgrup:
- podgrupa 3.1.2.a - skały dobrze się polerujące takie jak: granity amazonitowe, kwarce lodowe, kwarcyty, taganaity. Przy ich obróbce nie trzeba używać emulsji olejowych.
- podgrupa 3.1.2.b - skały źle się polerujące takie jak: perydotyty, piroksenity, skarny hedenbergitowe.
- podgrupa 3.1.2.c - skały polerujące się nierównomiernie ze względu na przerosty znacznie miększych składników takie jak: jaspility, listwenity.
- podgrupa 3.1.2.d - skały polerujące się nierównomiernie ze względu na przerosty znacznie twardszych składników (np. granat lub turmalin) takie jak: eklogity, gnejsy granatowe, skały turmalinonośne.
- podgrupa 3.1.2.e - skały nie posiadające żadnych poważniejszych defektów takie jak: gabroidy, granitoidy, labradoryty, porfiry, porfiryty, skały nefelinowe, syenity.

Podtyp 3.2 kamienie ozdobne o twardości 3-5.
Należą tu dobrej jakości nieprzezroczyste lub w różnym stopniu przeświecające, zwarte surowce mineralne i skalne o atrakcyjnych wzorach. Ze względu na stopień przezroczystości dzielą się na dwie grupy:

Grupa 3.2.1 - kamienie ozdobne, przeświecające.
W grupie tej sklasyfikowano w różnym stopniu przeświecające, wzorzyrście zabarwione, zwarte surowce skalne takie jak: fluoryty żyłowe, marmury onyksowe. Służą one głownie do wyrobu rzeźb i płyt okładzinowych.

Grupa 3.2.2 - kamienie ozdobne nieprzezroczyste lub słabo przeświecające.
W grupie tej sklasyfikowano słabo przeświecające do nieprzezroczystych, często wzorzyście zabarwione, zwarte surowce skalne takie jak: ałunity, anhydryty, kalcyfiry, marmury, ofiokalcyty, serpentynity, skały chlorytowo-serpentynowe. Służą głownie do wyrobu rzeźb i płyt okładzinowych.

Podtyp 3.3 - kamienie ozdobne o twardości poniżej 3.
Należą tu dobrej jakości nieprzezroczyste lub w różnym stopniu przeświecające, zwarte surowce mineralne i skalne o atrakcyjnych wzorach. Ze względu na stopień przezroczystości dzielą się na dwie grupy:

Grupa 3.3.1 - kamienie ozdobne przezroczyste lub przeświecające.
W grupie tej sklasyfikowano w różnym stopniu przejrzyste do przeświecających, często wzorzyście zabarwione, zwarte surowce mineralne i skalne takie jak: alabastry, selenit, sole kamienne.

Grupa 3.3.2 - kamienie ozdobne, nieprzezroczyste lub słabo przeświecające.
W grupie tej sklasyfikowano raczej nieprzezroczyste, często wzorzyście zabarwione, zwarte surowce mineralne i skalne takie jak: agalmatolit, grafit, pirofyllit, skały brucytowo-serpentynowe, skały talkowo-chlorytowe, steatyt.

Poniżej przedstawiono w układzie alfabetycznym krótkie charakterystyki większości znanych kamieni jubilerskich, jubilersko-ozdobnych i ozdobnych. Uwzględniono również surowce syntetyczne aby jednak nie dopuścić do ewentualnych pomyłek ich nazwy wyróżniono kursywą.

Acetyloceluloza - bezbarwne tworzywo sztuczne. Po odpowiednim zabarwieniu jest wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni ozdobnych (głównie bursztynu, kości słoniowej, turkusu lub szylkretu). Na rynku jubilerskim znane pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: bexoid, celanese, celastoid, cellomond, cellon, erinofil, isoflex, lumarith, nixonoid, plastacele, rhodoid, tenix, utilex i windolit.

Achroit (odmiana elbaitu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Wysoko ceniony ale spotykany bardzo rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (najczęściej szlifem brylantowym), rzadziej w formie kaboszonów.

Adamit (Zn₂[AsO₄|OH], grupa arsenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5. Gęstość 4,32-4,48 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,744. Dwójłomność 0,053. Silna dyspersja. Połysk silny, szklisty. Wyraźny pleochroizm. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste kryształy oraz przeświecające, promienisto-radialne skupienia barwy ciemnożółtej, różowej do fioletowej lub zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty, jest szlifowany w formie kaboszonów.

Adular (odmiana ortoklazu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 6. Gęstość 2,53-2,56 g/cm³. Cechy optyczne podobne jak u ortoklazu lub mikroklinu. Połysk silny, szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, przezroczyste kryształy oraz białawe, przeświecające krystaliczne skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się szlifowane fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty, ale wykazujący perłowo-białą, srebrzystobiałą lub srebrzysto-błękitną opalescencję (adularowy kamień księżycowy) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu drobnej galanterii kamiennej.
Odmiany: kamień księżycowy.

Agalmatolit (odmiana pirofyllitu) - kamień ozdobny typu 3.3.2. Popularny. Twardość 1-2. Połysk tłusty, rzadziej perłowy. Tłusty w dotyku. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite, bardzo drobnoziarniste skupienia barwy w różnych odcieniach białej, żółtej, szarej, zielonej, żółtozielonej, ciemno-czerwonobrązowej lub ciemnobrązowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Agat (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.2. Popularny. Twardość 6,5-7. Gęstość 2,57-2,64 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,53-1,55. Dwójłomność 0,007-0,009. Połysk szklisty, niekiedy jedwabisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są koncentrycznie, rzadziej warstwowo, wielobarwnie wstęgowane, zbite, przeświecające do nieprzezroczystych, rzadko zupełnie przezroczyste skupienia. Na szerokości 1 cm może mieć do 15000 mikroskopijnych wstęg. Ze względu na ich sposób ułożenia oraz ogólny rodzaj rysunku wyróżnia się kilkadziesiąt różnych odmian agatów. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadko fasetowo (szlifem sygnetowym). Odmiany dwubarwne (patrz: onyks i sardonyks) stosuje się głównie do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej niejednorodny, z przerostami kwarcu służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku agatów jest sztucznie barwiona. Dotyczy to szczególnie niskiej jakości surowca brazylijskiego. Najczęściej przeznacza się do tego celu nieefektowne agaty szaro-białe które po zabarwieniu stają się w różnych odcieniach niebieskie, zielone, czerwone, różowe i fioletowe. Naturalne kamienie o takich barwach albo w ogóle nie istnieją (fioletowe) albo są niezwykle rzadkie i na rynku osiągają najwyższe ceny.

Agat mszysty (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.2. w Popularny. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są najczęściej białe, szare, rzadko spotykane zielone (najcenniejsze) lub czerwone, przeświecające do nieprzezroczystych zbite, skupienia z dendrytowymi wzorami barwy zielonej, czerwonej, brązowej, żółtobrązowej lub czarnej, przypominającymi mech, porosty lub liście paproci. Surowiec dobrej jakości, (bez przerostów i spękań) o efektownym rysunku jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Aksynity (minerały z grupy borokrzemianów) - kamienie jubilerskie typu 1.1.3 ale spotykane rzadko i mają raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,26-3,28 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,685. Dwójłomność 0,011. Połysk silny, szklisty. Kruche. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy różowej do fioletowej, brązowej lub szarej. Kamienie idealnie przezroczyste (najbardziej poszukiwane są fioletowe i niebieskie) szlifuje się fasetowo. Najczęściej jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów a okazy o masie powyżej 10 karatów są unikatowe. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: tinzenit.

Aktynolit (Ca₂(Mg,Fe²⁺)₅[Si₈O₂₂|(OH)₂], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale spotykany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-6. Gęstość 3,03-3,07 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,630. Dwójłomność 0,027. Połysk szklisty lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste kryształy oraz przeświecające, zbite, skupienia (patrz: smaragdyt) barwy zielonej lub brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste spotyka się rzadko. Są one szlifowane się fasetowo (najczęściej szlifem schodkowym i tablicowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu jest niewielka i tylko wyjątkowo sięga 10 karatów. Rzadki i ceniony jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka. Szlifuje się go formie kaboszonów.
Odmiany: smaragdyt, nefryt.

Akwamaryn (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny i wysoko ceniony. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,68-2,80 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,567-1,590. Dwójłomność 0,005-0,007. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebiesko-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Najwyżej cenione są okazy barwy ciemnoniebieskiej i masie powyżej 10 karatów. Wysoko cenie się również kamienie mniej przezroczyste barwy niebieskiej, wykazujące efekt opalizacji lub kociego oka oraz niezwykle rzadkie brązowe wykazujące efekt sześciopromiennego asteryzmu (tzw. akwamaryny gwiaździste). Są one szlifowane w formie kaboszonów. Materiał drobnoziarnisty, przeświecający do nieprzezroczystego barwy zielonej służy do wyrobu kamei i intaglio. Skupienia dobrze wykształconych kryształów akwamarynu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku oszlifowanych fasetowo akwamarynów ma barwę sztucznie modyfikowaną poprzez wygrzewanie lub napromieniowywanie.

Akwamaryn syntetyczny - syntetyczny krzemian berylu (Be₃Al₂[Si₆O₁₈] barwy niebiesko-zielonej. Produkowany na niewielką skalę od połowy lat 70–tych.

Allofan (Al₂O₃ · 1,3-2,0SiO₂ · 2,5-3,0H₂O, grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3. Gęstość 1,85-1,90 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,47. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione, przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia (niekiedy przypomina porcelanę lub opal). Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Almandyn ((Fe²⁺)₃Al₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,83-4,30 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,76-1,81. Izotropowy. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwonej, czerwono-brunatnej lub fioletowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste (najwyżej cenione są pomarańczowo-czerwone i fioletowo-czerwone) szlifuje się fasetowo (najczęściej szlifem schodkowym lub mieszanym, rzadziej brylantowym) przy czym prawidłowo wypolerowane mają diamentowy połysk. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Bardzo cenione są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt czteropromiennego asteryzmu (tzw. almandyny gwiaździste). Szlifuje się je w formie kaboszonów przy czym prawidłowo wypolerowane mają jedwabisty połysk. Materiał bardziej niejednorodny, drobnoziarnisty barwy czerwonej do fioletowej służy do produkcji bębniaków.

Amatrix - syntetyczna żywica organiczna zabarwiona na niebieskozielono związkami chromu i żelaza. Wykorzystywany jako imitacja turkusu.

Amause - sztucznie barwione szkło wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni ozdobnych.

Amazonit (odmiana mikroklinu z przerostami albitu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.1. Popularny. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,56-2,58 g/cm³. Połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są krystaliczne skupienia barwy zielonej lub niebieskawo-zielonej z białymi plamkami. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Amblygonit (LiAl[PO₄|F], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,02 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,623. Dwójłomność 0,026. Połysk perłowy lub szklisty, niekiedy tłusty. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub żółte (pospolite jasnożółte, najwyżej cenione złocistożółte) kryształy oraz białe lub zielonawo-białe, przeświecające, zbite skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub mieszanym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 15 karatów. Surowiec mniej przezroczysty, zbity jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów.

Ametyst (1) (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 7. Gęstość 2,65 g/cm³. W starożytnym Rzymie wierzono że picie wina z czar ametystowych chroni przed upiciem się (greckie ametystus oznacza nie pijany). Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy i krystaliczne skupienia barwy fioletowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (zwykle szlifem schodkowym lub mieszanym). Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Szczególnie poszukiwane są tu tzw. kamienie storczykowe wykazujące efektowne czerwone refleksy wewnętrzne. Większe kamienie wykorzystuje się do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny pochodzenia żyłowego o strefowym, biało-fioletowym zabarwieniu służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych kryształów są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Efekty wewnętrzne charakterystyczne dla kamieni storczykowych można uzyskać sztucznie poprzez krótkotrwałe ogrzewanie ametystu. Okazy takie często przy tym ujawniają efekt adularyzacji. Proces ten musi być dokładnie kontrolowany gdyż przegrzane ametysty stają się bezbarwne. Szczotki słabo wybarwione powszechnie poddaje się prażeniu w wysokich temperaturach. Stają się wtedy żółte w różnych odcieniach lub pomarańczowo-brązowe aż do ciemnobrązowych. Są one następnie oferowane na rynku jako „cytryny” ale jest to w pewnym sensie fałszerstwo a na pewno nieuprawnione użycie tej nazwy. Okazy takie łatwo rozpoznać gdyż mają one białą podstawę a naciśnięte charakterystycznie chrzęszczą i łatwo się rozpadają.

W dniu 17.09.2004 roku Pan ... Będąc w stanie mocno zachwianej równowagi potknął się tak niefortunnie że upadając przewrócił stojącą obok tę piękną geodę ametystową rozbijając ją na trzy części. Gratulujemy Panu ... tężyzny fizycznej gdyż tę 62 kilogramową geodę dwóch chłopa ledwie ruszało z miejsca a on sam dał radę i to z takim skutkiem... Oczekujemy na kolejne sukcesy. Teraz może by tak Pan spróbował wyrwać dąb „Bartek” z korzeniami albo złożyć jak domek z kart „Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Obiecujemy coś postawić bo bez odpowiedniego wspomagania cała para tego Pana niechybnie poszła by w gwizdek.

Analcym (Na[(Si₂Al)O₆] · H₂O, grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,487. Izotropowy. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (głównie na zamówienie). Najczęściej jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 1 karata.

Anataz (TiO₂, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,9 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,53. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk diamentowy, tłusty lub półmetaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonawo-żółtej do brązowej lub bardzo ciemnoniebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste (najwyżej cenione są niebieskie i różowo-niebieskie) szlifuje się niekiedy fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów a okazy o masie powyżej 6 karatów są już bardzo rzadkie. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Andaluzyt (Al₂[O|SiO₄], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2 ale spotykany rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7,5. Gęstość 3,15 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,64. Dwójłomność 0,010. Pleochroizm. Połysk szklisty ale zwykle zmatowiały. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy, niekiedy przerośnięte czarną substancją grafitową w formie koperty lub klepsydry (patrz: chiastolit) oraz przeświecające skupienia (patrz: viridin) barwy szarej, różowej do ciemno-zielonej, bardzo rzadko bezbarwne. Kamienie idealnie przezroczyste barwy zielonej szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów a okazy masie powyżej 20 karatów są już durzą rzadkością. Najwyżej ceni się kamienie z wyraźnym pleochroizmem oszlifowane w taki sposób aby w środku miały barwę różową lub zieloną a na obrzeżach brązową. Wysoko ceniony jest również również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka. Szlifuje się go w formie kaboszonów.
Odmiany: chiastolit, viridin.

Andradyt (Ca₃(Fe³⁺)₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,75-3,83 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,85-1,89. Izotropowy. Połysk silny, szklisty, niekiedy diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwono-brunatnej lub żółtawo-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym). Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: demantoid, jelletyt, melanit, topazolit.

Anglezyt (Pb[SO₄], grupa siarczanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3. Gęstość 6,38 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,882. Dwójłomność 0,017. Silna dyspersja. Połysk diamentowy, tłusty, jedwabisty, rzadziej szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub żółte do bardzo ciemnoniebieskich kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Anhydryt (Ca[SO₄], grupa siarczanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 2,96 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,575. Dwójłomność 0,044. Połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione, przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia. Kamienie bezbarwne lub fioletowe szlifuje się niekiedy fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów a okazy o masie powyżej 10 karatów są już unikatowe. Surowiec przeświecający do nieprzezroczystego barwy białawej lub fioletowej jest szlifowany w formie kaboszonów (patrz: grupa 3.2.2).

Antochroit (odmiana diopsydu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasnoróżowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Antygoryt (Mg₃[Si₂O₅|(OH)₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko. Twardość 3,5. Gęstość 2,61 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,557-1574. Dwójłomność 0,005-0,007. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających masywne skupienia barwy zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz płytek okładzinowych.

Antymonit (Sb₂S₃, grupa siarczków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko. Twardość 2. Gęstość 4,63 g/cm³. Połysk metaliczny. Miękki i giętki ale niesprężysty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste kryształy oraz masywne, zbite skupienia barwy srebrzystoszarej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych kryształów antymonitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Apatyty (minerały z grupy fosforanów) - kamienie jubilerskie typu 1.1.3 ale stosowane rzadko. Twardość 5. Gęstość 3,21 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,638. Dwójłomność 0,003. Kruchy i delikatny (silniej ogrzany pęka). Połysk szklisty lub tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, ciemnobrązowe, różowe, żółte, zielone lub niebieskie do fioletowych kryształy, wykazujące niekiedy charakterystyczną migotliwość. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty barwy żółtej, fioletowej czerwonej, zielonej lub niebieskiej jest szlifowany w formie kaboszonów. Szczególnie cenione są tu kamienie przeświecające do nieprzezroczysty barwy niebiesko-zielonej wykazujące efekt kociego oka oraz dowolnej barwy ale odznaczające się charakterystycznym perłowym połyskiem. Skupienia dobrze wykształconych, kryształów żółtego lub niebieskiego apatytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
Odmiany: asparagolit, moroksyt.

Apofyllity (minerały z grupy krzemianów) - w jubilerstwie wykorzystywane bardzo rzadko i mają raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4,5-5. Gęstość 2,4 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,536. Dwójłomność 0,002. Połysk szklisty lub perłowy. Dichroizm. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, różowe, zielone lub niebiesko-zielone kryształy oraz przeświecające zbite skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (zazwyczaj szlifem schodkowym).
Odmiany: rybie oko.

Aragonit (Ca[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,94 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,680. Dwójłomność 0,055. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione, przeświecające do nieprzezroczystych zbite, skupienia (dość często spotyka się surowiec barwy żółtej lub brązowej, bardzo rzadko natomiast bezbarwny i przezroczysty). Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub żółte szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty, bezbarwny, żółty lub brązowy jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny (głównie marmur onyksowy) służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Asparagolit (odmiana apatytu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółto-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Augelit (Al₂[PO₄|(OH)₃], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,7 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,576. Dwójłomność 0,014. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub różowe do żółtych kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów.

Augit ((Ca,Mg,Fe)₂[(Si,Al)₂O₆], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,2-3,6 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,706. Dwójłomność 0,024. Połysk szklisty lub zbliżony do diamentowego. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy w różnych odcieniach zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Aurypigment (As₂S₃, grupa siarczków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko. Twardość 1,5-2. Gęstość 3,4 g/cm³. Połysk diamentowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są krystaliczne skupienia barwy żółtej do pomarańczowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) służy do produkcji ozdobnych elementów architektonicznych.

Aventuryn (odmiana kwarcu z wrostkami fuchsytu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Popularny. Twardość 7. Gęstość 2,65 g/cm³. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, zbite skupienia barwy zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań), wykazujący efekt srebrnej awenturyzacji jest szlifowany formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Azuryt (1) (Cu₃[(CO₃)₂|(OH)₂], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,8 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,758. Dwójłomność 0,108. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających kryształy o połysku szklistym, diamentowym lub tłustym oraz ziarniste masy o połysku jedwabistym barwy bardzo ciemnoniebieskiej do niebieskiej lub fioletowo-ciemnoniebieskiej. Kamienie przezroczyste szlifuje się niekiedy fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 1 karata. Poszukiwane są również przerosty z malachitem (tzw. azurmalachit) o wyraźnie zaznaczonym wstęgowanym rysunku (patrz grupa 2.3.2). Szlifuje się je w formie kaboszonów. Surowiec bardziej niejednorodny, zbity, z przerostami malachitu i chryzokoli służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych Szczotki dobrze wykształconych kryształów azurytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Bajkalit (odmiana diopsydu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Ceniony ale spotykany bardzo rzadko. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebiesko-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Baroda gem - szlifowane fasetowo, bezbarwne szkło którego podstawę posrebrzano lub pokryto metalową folią, w celu wzmocnienia efektownych refleksów świetlnych. Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Baryt (Ba[SO₄], grupa siarczanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 4,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,636-1648. Dwójłomność 0,012. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, żółte lub brązowe kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Materiał mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Bawole oko - (modyfikowana odmiana kwarcu z licznymi wrostkami równoleglych, włókien riebeckitu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Popularny. Połysk perłowy. Do celów jubilerskich wykorzystuje się nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy ciemnonczerwonej odcieniem wykazujące efekt pasowej migotliwości w postaci pręgi przesuwającej się przy obrocie kamienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie wysokich kaboszonów dających najwyraźniejszą smugę świetlną przypominającą źrenicę oka bawołu. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Bawole oko nie występuje w przyrodzie. Surowiec ten jest uzyskiwany wyłącznie poprzez wyprażanie gorszej jakości (słabo wybarwionego) sokolego oka i tygrysiego oka lub ich wzajemnych przerostów.

Bayldonit (Cu₃PbO[(AsO₃OH)₂|(OH)₂], grupa arsenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4,5-5. Gęstość 5,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,97. Dwójłomność 0,04. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych zbite, skupienia barwy zielonej lub żółto-zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów przy czym dobrze wypolerowane kamienie mają metaliczny połysk.

Benitoit (BaTi[Si₃O₉], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Atrakcyjny ale bardzo rzadki. Twardość 6,5. Gęstość 3,67 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,780. Dwójłomność 0,047. Dichroizm. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemno-niebieskiej do bardzo ciemnoniebieskiej, rzadziej czerwonej, bardzo rzadko fioletowo-niebieskiej lub różowej (najwyżej cenione). Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Niekiedy wykazują połysk i ogień zbliżony do diamentowego. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów a okazy o masie powyżej 7 karatów są już unikatowe. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Beryl (Be₃Al₂[Si₆O₁₈], grupa berylokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Dość popularny ale pozyskiwany surowiec jest zwykle słabo wybarwiony natomiast okazy intensywnie zabarwione spotyka się dość rzadko. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,7-2,8 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,575-1,590. Dwójłomność 0,006-0,009. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy bezbarwne (patrz: goshenit), niebieskozielone (patrz: akwamaryn), fioletowo-czerwone (patrz: bixbit), żółte (patrz: heliodor), różowe, fioletowo-różowe lub czerwone (patrz: morganit), jasnozielone (patrz: geszenit) lub zielone (patrz: szmaragd), niekiedy wykazujące dichroizm, migotliwość lub efekt asteryzmu. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Ich masa po oszlifowaniu zwykle waha się w granicach 1-20 karatów. Wysoko cenione są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt kociego oka (patrz: cymofan). Szlifuje się je w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów berylu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Beryl Adachi (Adachi beryl) - syntetyczny, dwubarwny (na zewnątrz zielony w środku czerwony) krzemian berylu (Be₃Al₂[Si₆O₁₈]. Na rynku jubilerskim od 1979 roku.

Beryllonit (NaBe[PO₄], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,81 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,558. Dwójłomność 0,009. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub żółte kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5-7 karatów. Surowiec mniej przezroczysty szlifuje się w formie kaboszonów.

Biełomoryt (odmiana oligoklazu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3 ale dość rzadki i zwykle mocno spękany. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są prawie przezroczyste skupienia barwy wodnisto-białej. Surowiec wykazujący efekt niebiesko-białej iryzacji jest szlifowany w formie kaboszonów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów.

Bixbit (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy fioletowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Najczęściej jednak są one silnie spękane dlatego ich masa po oszlifowaniu zwykle nie przekracza 2 karatów a okazy o masie powyżej 10 karatów należą do unikatów. Surowiec mniej przezroczysty jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów.

Blenda cynkowa (odmiana sfalerytu) - dość popularna. Połysk tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są efektownie wstęgowane, zbite skupienia barwy żółto-brązowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów, rzadziej fasetowo. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Błękit egipski - szkło zabarwione na niebiesko lub fioletowo-niebiesko tlenkiem kobaltu (tzw. szkło kobaltowe). Wykorzystywane jako imitacja lazurytu. Nazwa niepoprawna.

Brazilianit (NaAl₃[(PO₄)₂|(OH)₄], grupa fosforanów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale spotykany rzadko i mało znany. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,99 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,612. Dwójłomność 0,021. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonawo-żółtej lub żółtozielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Brookit (TiO₂, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 4,0 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,58. Dwójłomność 0,16. Połysk diamentowy, niekiedy półmetaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasnożółtej lub czerwonawo-brązowej do czarnej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Brucyt (Mg[OH]₂, grupa wodorotlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale spotykany rzadko. Twardość 2,5. Gęstość 2,39 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,559. Dwójłomność 0,021. Giętki ale nie sprężysty. Połysk szklisty, tłusty lub perłowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, włókniste skupienia barwy w różnych odcieniach białej (nemalit).
Odmiany: nemalit.

Bursztyny (żywice kopalne) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.3.1. Popularne. Twardość 2-2,5. Gęstość 1,08 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,54. Izotropowy. Amorficzne. Miękkie, strugalne. Palą się wydzielając aromatyczny zapach. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do nieprzezroczystych skupienia barwy żółtej, czerwonawo-żółtej, żółto-brązowej, brązowej lub wiśniowej. Łatwe w obróbce (miękną w temperaturze powyżej 200^oC). Niekiedy mogą one zawierać efektowne inkluzje roślinne i zwierzęce. Kamienie idealnie przezroczyste barwy żółtej szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty barwy żółtej, czerwonej lub brązowej jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe bryłki wykorzystuje się do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Bryłki bursztynu są również w stanie surowym oprawiane w złoto lub srebro oraz oferowane w jako pamiątki i efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Aby poprawić przejrzystość bursztynów często poddaje się je tzw. dekantacji (wygrzewanie w parze wodnej pod ciśnieniem). Jeżeli proces jest źle przeprowadzony w bryłkach bursztynu pojawiają się małe mikropęknięcia mające charakterystyczny kształt płatków. Często powierzchnie takich spękań mienią się tęczowo. Utwory takie w sposób naturalny tworzą się rzadko i zwykle występują pojedynczo. Surowiec z zawierający wewnątrz durzą ilość małych płatków należy zatem traktować jako niepełnowartościowy.
Bursztyn tęczowy (bursztyn kwiecisty) - bursztyn poddawany powolnemu wygrzewaniu w oleju wrzecionowym, a następnie szybko schłodzony dzięki czemu na jego powierzchni powstaje sieć spękań, które dają efektowne, tęczowe rozbłyski

Bustamit (CaMn²⁺[Si₂O₆], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-6,5. Gęstość 3,41 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,701. Dwójłomność 0,016. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające do nieprzezroczystych skupienia barwy szarej lub różowej do czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Bardzo ceniony jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka. Szlifuje się go w formie kaboszonów.

Cathay - przepojone syntetyczną żywicą organiczną włókno szklane (tzw. szkło fibrowe), dające po oszlifowaniu efekt kociego oka.

Cejlonit (odmiana spinelu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemnozielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Celestyn (Sr[SO₄], grupa siarczanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 3,95 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,626. Dwójłomność 0,009. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne do jasnoniebieskich, rzadziej pomarańczowo-czerwone lub zielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste, sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów.

Ceragat (odmiana chalcedonu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia barwy żółtobiałej. Niekiedy mogą one mieć formę wstęgowaną czym upodabniają się do agatu.

Cerusyt (Pb[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 6,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,94. Dwójłomność 0,27. Połysk diamentowy, tłusty, niekiedy jedwabisty, perłowy, szklisty lub półmetaliczny. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, ciemno niebieskie z szarym odcieniem, szarozielone lub żółte do brązowych kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub brązowe szlifuje się niekiedy fasetowo. Niezwykle rzadkie i bardzo cenione są kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów.

Chalcedon (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.3.3. Popularny. Twardość 6,5-7. Gęstość 2,6 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,53. Dwójłomność 0,006. Połysk szklisty, tłusty, lub jedwabisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia, barwy szarej, niebieskiej, żółtawo-brązowej lub czarnej (chalcedon zwyczajny), białej (patrz: kacholong), żółto-białej (patrz: ceragat), jasno-zielonej (patrz: chryzopraz), ciemnozielonej (patrz: plazma), pomarańczowo-czerwonej (patrz: karneol), zielonej z czerwonymi lub żółtymi plamkami (patrz: heliotrop), brązowej (patrz: sard), a także wielobarwnie wstęgowane (patrz: agat) Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) o czystej ale niekoniecznie intensywnej barwie jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystuje się do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Kamienie o nieatrakcyjnym zabarwieniu są sztucznie barwione a następnie wykorzystywane do wyrobu mozaik.
Odmiany: agat, agat mszysty, chryzopraz, heliotrop, kacholong, karneol, plazma, sard.

Chalkopiryt (CuFeS₂, grupa siarczków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 4,1-4,3 g/cm³. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz oraz masywne skupienia, nieprzezroczyste, barwy mosiężno-żółtej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się niekiedy fasetowo (szlifem płytkowym) lub w formie kaboszonów. Szczotki dobrze wykształconych, kryształów chalkopirytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Chalkopiryt w zetknięciu z wodą lub potem ciemnienie i zaczyna się rozkładać wydzielając siarczany mogące podrażniać skórę.

Chiastolit (odmiana andaluzytu) - ceniony ale rzadko spotykany. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,12-3,20 g/cm³. Pleochroiczny. Połysk ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste kryształy barwy szarej, różowej do ciemno-zielonej, niekiedy bezbarwne, przerośnięte czarną substancją grafitową w taki sposób że po przecięciu w poprzek dają wzór krzyża lub klepsydry. Są one niekiedy szlifowane fasetowo (szlifem płytkowy) lub w formie kaboszonów.

Chicken wire - syntetyczny opal (odpowiednik mlecznego opalu szlachetnego lub czarnego opalu), wykazujący opalizację w formie wyraźnych sześciokątnych, ułożonych na kształt mozaiki wyglądem przypominającej kurze nóżki.

Chlorospinel (odmiana spinelu) - kamień jubilerski typu 1.1.2.Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających kryształy barwy jaskrawozielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Chloroszafir (odmiana korundu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Chondrodyt (Mg₅[(SiO₄)₂|F₂], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5. Gęstość 3,16-3,26 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,592-1,646. Dwójłomność 0,028-0,034. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Chryzoberyl (BeAl₂O₄, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Wysoko ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 8,5. Gęstość 3,71 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,75. Dwójłomność 0,009. Połysk szklisty niekiedy tłusty, prawie diamentowy lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem mieszanym lun schodkowym, rzadziej brylantowym). Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący kociego oka (patrz: cymofan) lub czteroramiennego asteryzmu jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: aleksandryt, cymofan.
UWAGA!!! Na rynku pojawiły się kamienie syntetyczne i imitacje które są łudząco podobne do naturalnych chryzoberyli.

Chryzokola ((Cu,Al)₂H₂[Si₂O₅|(OH)₄] · nH₂O, grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 2-4. Gęstość 2,0-2,4 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,50. Dwójłomność 0,11. Połysk szklisty, tłusty lub ziemisty. Bardzo krucha. Do celów jubilerskich wykorzystywane są jej przeświecające do nieprzezroczystych przerosty z malachitem, turkusem lub kwarcem (sama chryzokola jest zbyt krucha) barwy zielonej, niebieskiej lub niebiesko-zielonej. Surowiec dobrej jakości (jednolity i bez spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny barwy zielonej służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Chryzolit (odmiana oliwinu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółto-zielonej do zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem schodkowym, tablicowym, brylantowym a od pewnego czasu coraz częściej również mieszanym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków.

Chryzopraz (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny ale z powodu wyczerpania się głównych złóż dobrej jakości surowiec coraz rzadszy. Do celów jubilerskich wykorzystuje się przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy jasno-zielonej. Najwyżej cenione są okazy o najwyższej przezroczystości i najbardziej nasyconej barwie ciemno-jabłkowo-zielonej, szmaragdowozielonej lub ciemnozielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Chryzotyl (Mg₃[Si₂O₅|(OH)₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko. Twardość 2,5. Gęstość 2,45-2,55 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,532-1,556. Dwójłomność 0,013-0,007. Połysk jedwabisty, niekiedy tłusty. Giętki i sprężysty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, masywne skupienia barwy żółtej o charakterystycznym perłowym połysku. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Niekiedy może wykazywać efekt kociego oka. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Pył powstający w wyniku ścierania się chryzotylu ma właściwości rakotwórcze.

Clejofan (odmiana sfalerytu) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,9-4,1 g/cm³. Połysk diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwonej lub brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste okazjonalnie szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Cobaltyn (CoAsS, grupa siarkosoli) - kamień jubilerski typu 1.2.1 ale stosowany rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5. Gęstość 6,33 g/cm³. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy i masywne skupienia, nieprzezroczyste, barwy stalowo-szarej lub srebrzystobiałej z czerwonawym odcieniem. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest sporadycznie szlifowany najczęściej w formie kaboszonów, rzadko fasetowo.

Cordieryt (Mg₂[Al₄Si₅O₁₈], grupa glinokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 2,62 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,539. Dwójłomność 0,010. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szarawo-niebieskiej lub ciemno-niebieskiej odznaczające się silnym pleochroizmem od ciemnoniebiesko-fioletowego lub żółtego do szaro-fioletowego do jasnoniebieskiego oraz przeświecające, migotliwe skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo szlifem prostokątnym, schodkowym, brylantowym lub mieszanym). Bardzo poszukiwane są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt asteryzmu (tzw. cordieryty gwiaździste) lub kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów.
Odmiany: ijolit.

Cyanit (Al₂[O|SiO₄], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko. Twardość 5,5-7. Gęstość 3,69 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,722. Dwójłomność 0,019. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, ciemnoniebieskie, niebieskie, zielone lub żółte kryształy z silnym pleochroizmem. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Wysoko cenione są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów cyanitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Cymofan (chryzoberylowe kocie oko) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany bardzo rzadko. Twardość 8,5. Gęstość 3,73 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,744-1,757. Dwójłomność 0,010-0,013. Połysk szklisty, tłusty lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są prawie przezroczyste do przeświecających kryształy z zielonawo- lub brązowawo-żółtą (najcenniejsze) poświatą. Szlifuje się je w formie kaboszonów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Najrzadsze i najbardziej cenione są jednak cymofany wykazujące dodatkowo efekt opalizacji.

Cynkit (ZnO, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4-5. Gęstość 5,43-5,68 g/cm³. Połysk diamentowy. Kruchy. Współczynnik załamania światła 2,029-2,013. Dwójłomność 0,016. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów.

Cynober (HgS, grupa siarczków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 2-2,5. Gęstość 8,1 g/cm³. Współczynnik załamania światła 3,256-2,905. Dwójłomność 0,351. Połysk diamentowy. Kruchy, niekiedy strugalny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste niekiedy szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów.

Cyrkon (Zr[SiO₄], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7,5. Gęstość 3,95-4,69 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,80-1,95. Dwójłomność 0,025-0,047. Połysk silny, szklisty, diamentowy lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub efektownie intensywnie zabarwione szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub cyrkonowym). Prawidłowo wykonany szlif, umożliwia dzięki dużemu stopniowi załamania światła cyrkonu wydobycie najintensywniejszej gry barw i połysku (tzw. ogień), silniejszej nawet niż w brylantach. Wadliwie wykonany szlif powoduje natomiast że staje się on ciemniejszy i nie daje gry barw. Masa kamieni po oszlifowaniu zwykle nie przekracza 10 karatów. Ceniony jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt opalizacji lub kociego oka. Szlifuje się go w formie kaboszonów.
Odmiany: hiacynt, jargon, starlit.
UWAGA!!! Mało atrakcyjną barwę cyrkonów często modyfikuje się sztucznie poprzez ich odpowiednie wygrzewanie. Obecnie na runku dominują tzw. cyrkonie będące syntetycznymi odpowiednikami cyrkonów. Można je jednak łatwo odróżnić od kamieni naturalnych gdyż w ultrafiolecie świecą one na żółto.

Cyrkonia - syntetyczny, bezbarwny tlenek cyrkonu ZrO₂. W czystej postaci jest bezbarwny. Domieszkowany związkami metalami może przyjmować zabarwienie żółte (miedź), fioletowe (kobalt), brunatno-fioletowe (mangan) lub oliwkowozielone (chrom). Doskonała imitacja diamentu. Na rynku znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: cerene, cubic cyrkonia, diamonique III, diamonite, diamon-Z, diconia, djevalit, fianit, KSZ, zirconia-cubic, zirconiumoxid.

Cytryn (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz krystaliczne skupienia barwy żółtej. Kamiennie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, schodkowym lub mieszanym). Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych, kryształów cytrynu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Na rynku pod nazwą „cytryn” powszechne oferowane są słabej jakości ametysty i kwarce zadymione o barwie odpowiednio zmodyfikowanej przez wygrzewanie lub napromieniowanie.

Czaroit (K₅Ca₈[(Si₆O₁₅)₂|Si₆O₁₆|OH] · nH₂O, grupa krzemianów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.1.1. Został odkryty w 1976 roku. Dotychczas jedynym znanym złożem jest Sirenewyj Kamien w Masywie Murinskim (środkowa część Masywu Ałdanskiego na Zabajkalu). Miejsce to jest położone w trudnodostępnym terenie w związku z czym pozyskanie czaroitu było niezmiernie trudne. Surowiec czaroitowy nie jest jednorodny. W rzeczywistości mamy tu do czynienia ze skałą metamorficzną w której czaroit stanowi główny ale nie jedyny składnik. Z petrograficznego punktu widzenia est to odmiana fenitu zwana czaroitytem. Powstała ona w wyniku metasomatozy w strefie kontaktu piaskowców wapnistych z intruzją syenitów egirynowo-nefelinowych. Jej nazwa pochodzi od przepływającej w pobliżu rzeki Czary. Z powodu wyczerpania jedynego złoża dobrej jakości surowiec pojawia się coraz rzadziej. Twardość 6-7. Gęstość 2,68 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,55. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty, jedwabisty lub woskowy.Do celów jubilerskich wykorzystywane są słabo przeświecające do nieprzezroczystych, zbite, skupienia barwy fioletowej o jedwabistym połysku. Niekiedy są one migotliwe lub wykazują efekt iryzacji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny z przerostami azbestu służy do produkcji różnorodnej galanterii kamiennej.

Danbury (Ca[B₂Si₂O₈], grupa borokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,0 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,633. Dwójłomność 0,006. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, różowe lub jasno-żółte do żółto-brązowych kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Po oszlifowaniu masa okazów bezbarwnych może dochodzić do 5 karatów a żółtych i różowych nawet do 7 karatów.

Datolit (CaB[SiO₄|OH], grupa borokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,99 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,648. Dwójłomność 0,044. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, jasno-zielone, żółte, czerwone lub fioletowe do niebieskich kryształy oraz nieprzezroczyste skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3-4 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Demantoid (odmiana andradytu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Wysoko ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,83-3,86 g/cm³. Połysk bardzo silny szklisty lub diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Prawidłowo oszlifowane wykazują tęczową grę barw w czym dorównują diamentom. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Dendryty manganowe (mieszanina uwodnionych tlenków i wodorotlenków manganu lub żelaza) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.4. Popularne. Poszukiwane są przede wszystkim jasne drobnoziarniste skały (wapienie, dolomity, margle, marmury, magnezyty itp.) z dobrze widocznymi brązowymi lub czarnymi dendrytami kształtem przypominającymi mech lub liście paproci (formy geometryczne należą do rzadkości). Wycina się z nich w miarę równe i niewielkiej grubości płytki stosowane jako ozdobne elementy architektoniczne. Są one również sprzedawane jako efektowne pamiątki.

Desert ametyst - szkło barwy żółtawo-złocistej, wykorzystywane powszechnie jako imitacja różnych kamieni ozdobnych.

Diamante (Strass diament) - bezbarwne szkło o dużej dyspersji, wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni ozdobnych.

Diament C, grupa pierwiastków rodzimych) - kamień jubilerski typu 1.1.1. Najcenniejszy z kamieni szlachetnych. Twardość 10. Gęstość 3,52 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,418. Izotropowy. Połysk diamentowy. Kruchy. Popularny ale tylko 10-12% wydobywanych diamentów ma wartość jubilerską. Dominują wśród nich kamienie bezbarwne. Rzadziej spotyka się diamenty jednorodnie zabarwione na żółto, zielono lub niebiesko. Do unikalnych należą natomiast kamienie różowe, czerwone lub fioletowe. Obróbce poddawane są wyłącznie kamienie idealnie przezroczyste (najwyżej ceni się diamenty o masie powyżej 0,3 karata). Najczęściej stosuje się dla nich szlif brylantowy złożony dokładnie ze 107 fasetek. Ich szlifowanie musi się jednak odbywać w ściśle określonej kolejności gdyż w przeciwnym wypadku, w skutek naprężeń wewnętrznych kamień może się po prostu rozpaść. Wiąże się to również ze stratą 70-90% jego pierwotnej masy. Umożliwia on wydobycie z diamentu najintensywniejszej gry barw i połysku (tzw. ogień). Drobne kryształki i skupienia bezbarwnego lub żółtego diamentu tkwiące w kimberlicie są sprzedawane jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Barwę diamentów można sztucznie zmodyfikować na przykład przez napromieniowanie.

Diament syntetyczny - uzyskiwana syntetycznie odmiana alotropowa węgla C o strukturze diamentu. Znany od 1880 roku. Obecnie kamienie syntetyczne pokrywają 70% światowego zapotrzebowania na diamenty przemysłowe. Od 1970 roku produkowane są również bardzo czyste diamenty o masie 1 karata i większej. Zwykle mają one żółtą barwę. Na rynku znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: diament Sumitomo (kamienie wielkości do kilku karatów) i Man Made Daimond.

Diaspor (AlO(OH), grupa wodorotlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,36 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,722. Dwójłomność 0,048. Połysk szklisty. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, czerwone czerwonawo-brązowe, zielone do niebiesko-zielonych kryształy. Niektóre zmieniają barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo.

Diopsyd (CaMg[Si₂O₆], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale spotykany rzadko. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,29 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,690. Dwójłomność 0,030. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasnoróżowej (patrz: antochroit), niebieskawo-zielonej (patrz: bajkalit), jasnozielonej (patrz: lawrowit) lub szmaragdowo-zielonej (patrz: diopsyd chromowy) kryształy oraz przeświecające do nieprzeźroczystych, zbite skupienia barwy niebieskawo-zielonej (violan). Kamienie idealnie przezroczyste barwy zielonej szlifuje się fasetowo. Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Rzadkie i bardzo cenione są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt kociego oka lub asteryzmu (tzw. diopsydy gwiaździste). Szlifuje się je w formie kaboszonów.
Odmiany: antochroit, bajkalit, diopsyd chromowy, lawrowit, violan.

Diopsyd chromowy (odmiana diopsydu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Ceniony ale rzadko spotykany. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szmaragdowo-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: lawrowit.

Dioptaz (Cu[SiO₃] · H₂O, grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5. Gęstość 3,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,680. Dwójłomność 0,053. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz zbite skupienia barwy szmaragdowo-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo (głównie szlifem brylantowym). Niekiedy zwłaszcza przy mniej intensywnej barwie dają one doskonałą grę barw (tzw. ogień). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Dolomit (CaMg[CO₃]₂, grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,86 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,590. Dwójłomność 0,181. Połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnobarwne, kryształy oraz zbite, skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 5 karatów. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu elementów ozdobnych i dekoracyjnych wyposażenia wnętrz.
Odmiany: taraspit.

Domeykit (Cu₃As, grupa arsenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 7,2-8,1 g/cm³. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz nieprzezroczyste, masywne skupienia barwy cynowo-białej lub stalowo-szarej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się w formie kaboszonów.

Dravit (NaMg₃Cr₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄], grupa turmalinów) - kamień jubilerski typu 1.1.2 ale stosowany rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,03-3,15 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,610-1,661. Dwójłomność 0,021-0,026. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany formie kaboszonów.

Dumortieryt ((Al,⁪)Al₆[BSi₃O₁₆|(O,OH)₂], grupa borokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.3.1 ale stosowany rzadko. Twardość 7. Gęstość 3,34 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,688. Dwójłomność 0,037. Połysk szklisty, tłusty lub jedwabisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przezroczyste do przeświecających skupienia barwy różowej, czerwonej, zielonej lub ciemnoniebieskiej niekiedy z fioletowym odcieniem. Kamienie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 2 karatów. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu rzeźb oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Egiryn (NaFe³⁺[Si₂O₆], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6. Gęstość 3,54 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,806. Dwójłomność 0,060. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej oraz zbite skupienia barwy czerwonawo-brązowej do czarnej (patrz żady).

Elbait (Na(Al_1,5Li_1,5)Al₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄], grupa turmalinów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7-7,7. Gęstość 3,03-3,10 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,615-1,655. Dwójłomność 0,017-0,024. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy bezbarwne (patrz: achroit) żółte, różowe (patrz: rubelit), niebieskie (patrz: indygolit) lub zielone (patrz: verdelit) oraz wielobarwne o pasowym ułożeniu barw (tzw. turmalin arbuzowy) Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (zwykle szlifem tabliczkowym lub schodkowym, rzadziej brylantowym lub rozetowym), przy czym prawidłowo oszlifowane powinny przy obrocie wyraźnie zmieniać barwę.. Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Wysoko cenione są tu szczególnie kamienie wykazujące efekt kociego oka. Skupienia dobrze wykształconych kryształów elbaitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Barwę elbaitów można zmodyfikować przez odpowiednie ogrzewanie.

Eleolit (pertytowa odmiana nefelinu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia o barwie czerwonawo-brązowej i tłustym połysku. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest sporadycznie szlifowany w formie kaboszonów.

Emerald coated beryls - oszlifowany fasetowo, bezbarwny lub jasnozielony beryl, pokryty na zewnątrz ponad półmilimetrowej grubości warstwą syntetycznego szmaragdu. Produkowany przez J. Lechleitnera. Na rynek jubilerski wprowadzony pod nazwą szmaragd Emerita.

Endura emerald - lekko zmętniałe szkło barwy zielonej, wykorzystywane jako imitacja szmaragdu.

Enstatyt (Mg[SiO₃], grupa krzemianów) - dobrej jakości surowiec barwy zielonej pojawia się rzadko a brązowy bardzo rzadko. Twardość 5,5. Gęstość 3,27 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,67. Dwójłomność 0,009. połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szarej, żółtej, ciemno-brązowej lub zielonej. Niekiedy wykazują migotliwość lub efekt asteryzmu. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Ze względu jednak na liczne wrostki ich masa po oszlifowaniu zwykle nie przekracza 2 karatów. Cenione są również kamienie mniej przezroczyste wykazujące efekt cztero- bądź sześciopromiennego asteryzmu (tzw. enstatyt gwiaździsty) lub kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów. Zwykle też mają one większą masę.

Epidot (Ca₂Fe²⁺Al₂[Si₂O₇|SiO₄|O|OH], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,45 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,75. Dwójłomność 0,035. Silnie pleochroiczny. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy złocisto-zielonej, ciemno-brązowej lub zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy zielonej sporadycznie szlifuje się fasetowo (szlifem tabliczkowym lub schodkowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 4 karatów. Cenione są również kamienie mniej przezroczyste ale wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów. Szczotki dobrze wykształconych kryształów epidotu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Euchroit (Cu₂[AsO₄|OH] · 3H₂O, grupa arsenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,44 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,714. Dwójłomność 0,038. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szmaragdowo-zielonej lub intensywnie zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Eudialit (Na₁₅Ca₆Fe₃Zr₃[Si(Si₂₅O₇₃)₂|(O,OH,H₂O)₃|(Cl,OH)₂], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,93 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,613. Dwójłomność 0,005. Połysk szklisty przechodzący w tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające skupienia barwy różowej, różowo-czerwonej lub fioletowo-czerwonej. Dobrej jakości surowiec (bez przerostów i spękań), głównie barwy wiśniowo-czerwonej lub różowo-czerwonej jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy niekiedy do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej.
Odmiany: eukolit.

Euklaz (BeAl[SiO₄|OH], grupa berylokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Twardość 7,5. Gęstość 3,10 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,665. Dwójłomność 0,019. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, żółte, żółto-zielone, niebiesko-zielone do jasno-zielonych lub jasno-niebieskie kryształy przy czym dobrej jakości surowiec barwy zielonej jest rzadki a niebieskiej bardzo rzadki. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty barwy niebieskiej lub zielonej jest szlifowany w formie kaboszonów.

Eukolit (odmiana eudialitu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy brązowo-żółtej lub żółtej.

Fenakit (Be₂[SiO₄], grupa berylokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,96 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,662. Dwójłomność 0,016. Pleochroiczny. Połysk szklisty, rzadziej tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, różowe, żółte lub brązowe, kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Fenakit syntetyczny - syntetyczny krzemian berylu barwy zielonej, wykazujący nie spotykany w naturalnych fenakitach, wyraźny dichroizm w barwach od zielonej do żółtawozielonej. Produkowany na niewielką skalę.

Fianit - syntetyczny tlenek cyrkonu ZrO₂ o właściwościach zbliżonych do cyrkonii. Na rynku jubilerskim od 1973 roku.

Fibrolit (odmiana sillimanitu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.1.1 ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, migotliwe, włókniste lub spilśnione skupienia barwy fioletowo-niebieskiej. Niekiedy wykazuje migotliwość lub efekt kociego oka. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Fishscale - syntetyczny opal (odpowiednik mlecznego opalu szlachetnego lub czarnego opalu), wykazujący opalizację w formie wyraźnych sześciokątnych płytek ułożonych na kształt mozaiki wyglądem przypominającej rybią łuskę.

Fluoryt (CaF₂, grupa fluorków) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale względu na miską twardość i doskonałą łupliwość ma on raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4. Gęstość 3,18 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,434. Izotropowy. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnobarwne (bezbarwne do fioletowych) kryształy oraz zbite skupienia przy czym dobrej jakości surowiec bezbarwny oraz barwy żółtej, fioletowej lub różowej jest rzadki a niebieskiej lub wielobarwny bardzo rzadki. Kamienie idealnie przezroczyste barwy różowej, ciemnozielonej lub dwubarwne szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty (w wyjątkiem niebieskiego) jest szlifowany w formie kaboszonów. Znacznie większe zastosowanie ma materiał pochodzenia żyłowego barwy fioletowej lub różnobarwnie wstęgowany. Służy on do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych (patrz grupa 3.2.1).

Fosfofyllit (Zn₂Fe²⁺[PO₄]₂ · 4H₂O, grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-3,5. Gęstość 1,13 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,595-1,616. Dwójłomność 0,021. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jaskrawo-niebieskiej do zielonej Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty lub przeświecający jest szlifowany w formie kaboszonów.

Fosgenit (Pb₂[CO₃|Cl₂], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 2,5-3. Gęstość 6,0-6,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,145-2,118. Dwójłomność 0,026. Połysk tłusty, diamentowy, niekiedy szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub żółte kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Friedelit ((Mn²⁺)₈[Si₆O₁₅|(OH,Cl)₁₀], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4-5. Gęstość 3,09 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,643. Dwójłomność 0,032.Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające krystaliczne skupienia barwy różowo-czerwonej lub żółto-brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Fuchsyt (odmiana muskowitu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spęka), barwy zielonej jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Gagaty (zbituminizowana odmiana węgli brunatnych humusowych) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.3.1 ale z powodu wyczerpania się głównych złóż dobrej jakości surowiec pojawia się rzadko. Twardość 2,5-3,5. Gęstość 1,33 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,65. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty lub tłusty. Miękki, struganly, nieco kruchy. Łatwopalny. Paląc się wydziela charakterystyczny zapach. Ma właściwości elektrostatyczne. Do celów jubilerskich wykorzystywane są czarne lub ciemno brązowe, nieprzezroczyste, zbite, masy o muszlowym przełamie. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb oraz różnorodnej galanterii kamiennej.

Gahnit (ZnAl₂O₄, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7,5-8. Gęstość 3,6-4,6 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,500. Izotropowy. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemno-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 5 karatów.

Gahnit syntetyczny - syntetyczny spinel cynkowy barwy jasnobrązowej, tworzący się w procesie syntezy właściwego spinelu. Znany od lat 60–tych ale rzadko wykorzystywany w jubilerstwie.

Galalit - utwardzona kazeina wytwarzana z sera. Po odpowiednim zabarwieniu była wykorzystywana jako imitacja niektórych naturalnych surowców jubilerskich (głównie bursztynu i kości słoniowej). Na rynku jubilerskim znana między innymi pod nazwą erinoid (imitacja bursztynu).
Obecnie proces produkcji galalitu uległ już zapomnieniu gdyż zastąpiono go wytwarzanymi na skalę masową tworzywami sztucznymi (patrz: acetyloceluloza).

Ganospinel (odmiana spinelu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kamienie barwy ciemnoniebieskiej.

Gemerald - syntetyczny krzemian berylu (Be₃Al₂[Si₆O₁₈], wykazujący efekt kociego oka.

Geszenit (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kamienie barwy jasnozielonej.

Gips (Ca[SO₄] · 2H₂O, grupa siarczanów) - w jubilerstwie popularny. Twardość 2. Gęstość 2,32 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,523. Dwójłomność 0,009. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub różnorodnie zabarwione ziarniste masy, przeświecające do nieprzezroczystych. Połysk szklisty, tłusty, niekiedy perłowy lub jedwabisty. Plastyczny, nieco giętki. Do celów jubilerskich wykorzystywane są włókniste (patrz: selenit) oraz bardzo drobnoziarniste (patrz: alabastry) skupienia. Służy głównie do produkcji małych rzeźb oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej.
Odmiany: selenit, alabaster.

Girasol - szklane paciorki o perłowym połysku, wykorzystywane jako imitacja pereł.

Goethyt (FeO(OH), grupa wodorotlenków) - kamień jubilerski typu 1.2.2. Dobrej jakości surowiec barwy brązowej jest rzadki a czarnej bardzo rzadki. Twardość 5-5,5. Gęstość 4,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,37. Dwójłomność 0,014. Połysk diamentowy, półmetaliczny lub ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są czerwono-brązowe do brązowych nieprzezroczyste skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez spękań) szlifuje się w formie kaboszonów. Większe kamienie barwy czarnej wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Skupienia groniaste (tzw. brązowe szklane głowy) są sprzedawane w stanie surowym jako efektowne pamiątki.

Goshenit (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,6-2,9 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,562-1,603. Dwójłomność 0,004-0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu jest niewielka.

Granat gadolinowo-galowy (GGG) - syntetyczny tlenek gadolinowo-galowy Gd₃Ga₅O₁₂ o strukturze granatu, krystalizujący w układzie regularnym. Bezbarwny lub jasno-słomkowożółty do jasnobrązowego. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Produkowany od 1973 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: diamonique II i galliant.

Granat galowo-glinowy (GAG) – syntetyczny tlenek galowo-glinowy Ga₃Al₅O₁₂ o strukturze granatu. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Na niewielką skalę produkowany od 1978 roku.

Granat itroro-glinowy (YAG) - syntetyczny tlenek itrowo-glinowy Y₃Al₂[AlO₄]₃ o strukturze granatu, krystalizujący w układzie regularnym. Bezbarwny, zielony, niebieski, czerwony, żółty lub fioletowy. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Produkowany od 1968 roku. Do 1978 bardzo rozpowszechniony. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: alexit, amatyt, cirolit, diamani, diamit, diamogem, diamolin, diamon, diamonair, diamone, diamonesque, diamonique, diement, di'Yag, geminar, gemino, gemonair, linde simulated diamond, triamond, niergem i yttroaluminat.

Granat itrowo-galowy (YgaG) - syntetyczny tlenek itrowo-galowy Y₃Ga₅O₁₂ o strukturze granatu. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Na niewidką skalę produkowany od 1978 roku.

Granat itrowo-torowy) - syntetyczny tlenek itrowo-torowy o strukturze granatu, zawierający 90% tlenku itru Y₂O₃ i 10% tlenku toru Th₂O₃. Bezbarwny. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Produkowany od 1970 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: yttralon i yttralox.
UWAGA!!! Jest słabo promieniotwórczy.

Granat żelazowo-glinowy - syntetyczny tlenek żelazowo-glinowy Fe₃Al₅O₁₂ o strukturze granatu. Ciemnoczerwony o metalicznym połysku. Wykorzystywany jako imitacja almandynu. Produkowany w Zimbabwe od 1978 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: granat hematytowy i hematyt-granat.

Grant itrowo–żelazowy (YIG) - syntetyczny tlenek itrowo–żelazowy Y₃Fe₂[Fe³⁺O₄]₃ o strukturze granatu, krystalizujący w układzie Fm3m. Czarny, silnie magnetyczny. Wykorzystywany jako imitacja czarnego diamentu. Produkowany od 1978 roku.

Granaty (minerały z grupy krzemianów) - kamienie jubilerskie typu 1.1.2. Do granatów zalicza się cenione kamienie szlachetne: almandyn, andradyt, grossular, pirop, spessartyn i uwarowit. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,4-6,6 g/cm³. Połysk szklisty, tłusty, rzadziej jedwabisty lub diamentowy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub równomiernie szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, schodkowym, nożycowym lub mieszanym). Skupienia dobrze wykształconych drobnych kryształów granatów (parz: uwarowit) są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Grandidieryt (MgAl₃[O₃|BO₄|SiO₄], grupa borokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7,5. Gęstość 2,99 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,636. Dwójłomność 0,037. Pleochroiczny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebieskiej lub ciemnoniebiesko-zielonej.

Granity napisowe (kamienie hebrajskie, odmiana pegmatytów) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.2. Odmiana granitów lub ich pegmatytów zbudowana ze skaleni alkalicznych (zwykle mikroklinu) tworzących subtelne przerosty z licznymi zgodnie zorientowanymi osobnikami kwarcu o zmiennych kształtach przypominających w przekroju znaki pisma arabskiego. Dość rozpowszechnione ale rzadko stosowane. Surowiec dobrej jakości (nie spękany) o ładnym rysunku służy do wyrobu różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Grossular (Ca₃Al₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale rzadko spotykany. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,64 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,742. Izotropowy. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające skupienia barwy żółto-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne (patrz: leukogranat) , miodowo-żółte, brązowawo-pomarańczowe (patrz: hessonit), różowo-czerwone (patrz: rosolit) lub szmaragdowo-zielone (tsaworyt) szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Ich masa po oszlifowaniu nierzadko sięga kilkudziesięciu karatów. Materiał bardziej niejednorodny, ziarnisty lub zbity ale tylko bezbarwny służy do produkcji bębniaków.
Odmiany: hessonit., leukogranat, rosolit, rumiancevit, tsaworyt.

Hambergit (Be₂[BO₃|OH], grupa boranów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7,5. Gęstość 2,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,587. Dwójłomność 0,072. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub jasno-szare kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne szlifuje się fasetowo. Niestety zwykle są one spękane i zawierają liczne wrostki przez co ich masa masa po oszlifowaniu zwykle nie przekracza 5 karatów.

Hanger mass - twarde szkło wykorzystywane do wyrobu imitacji starożytnych gem.

Haüyn (Na₃Ca[(Si₃Al₃)O₁₂|SO₄], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,500. Izotropowy. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy lub przeświecające skupienia barwy jaskrawo granatowej, niebieskiej, zielonawo-szarej, rzadko żółtej do czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Heliodor (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,69-2,82 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,563-1,583. Dwójłomność 0,005-0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem schodkowym lub nożycowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Bardzo rzadkie i wysoko cenione są również kamienie mniej przezroczyste barwy złocistopomarańczowej, wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się je w formie kaboszonów.

Heliotrop (odmiana chalcedonu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste rzadziej przeświecające, zbite, skupienia barwy zielonej z czerwonymi lub żółtymi plamkami. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów, rzadziej fasetowo (szlifem tablicowym lub płaskim) przy czym prawidłowo oszlifowane kamienie, zanurzone w wodzie powinny przy obracaniu dawać czerwone refleksy. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Hematyn (scentific hematyt) - stop stali z siarczkami chromu i niklu. Wykorzystywany jako imitacja hematytu. W przeciwieństwie jednak do niego jest magnetyczny.

Hematyt (Fe₂O₃, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.2.1 ale stosowany rzadko. Twardość 5,5-6. Gęstość 4,3-5,2 g/cm³. Współczynnik załamania światła 3,14. Dwójłomność 0,28. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste kryształy lub skupienia barwy czarnej lub czerwonawo-brązowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się fasetowo (tylko brązowe zmodyfikowanym szlifem trapezowym lub brylantowym, ewentualnie kulistym) lub w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny (tylko czarny) służą do produkcji galanterii kamiennej. Skupienia dobrze wykształconych kryształów i groniaste skupienia hematytu (tzw. czerwone szklane głowy) są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 1.2.2).
Odmiany: krwawnik.

Hemimorfit (Zn₄[Si₂O₇|(OH)₂] · H₂O, grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4,5-5. Gęstość 3,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,617. Dwójłomność 0,022. Połysk silny szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, zielone, ciemnoniebieskie z zielonawym odcieniem lub brązowe kryształy oraz przeświecające skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Hercynit (Fe²⁺Al₂O₄, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7,5-8. Gęstość 3,95-4,32 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,80. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, niekiedy na krawędziach przeświecające kryształy barwy pomarańczowej. Sporadycznie szlifuje się je fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Herderyt (CaBe[PO₄|(F,OH)], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-5,5. Gęstość 3,01 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,612. Dwójłomność 0,029. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, jasno-żółte, jasnozielone, brązowe lub ciemnoniebieskie z fioletowym odcieniem kryształy.

Hessonit (odmiana grossularu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,57-3,73 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,740-1,757. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy pomarańczowo-brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych brązowych kryształów hessonitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Hexagonit (odmiana tremolitu) - do celów jubilerskich wykorzystuje się przezroczyste kryształy barwy różowo-fioletowej.

Hiacynt (odmiana cyrkonu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Połysk silny, szklisty lub diamentowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy brunatno-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Zwykle jednak ich masa nie przekracza 4 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Wystawiony na długotrwałe działanie światła słonecznego ciemnieje i matowieje.

Hialit (1) (odmiana opalu) - kamień jubilerski typu 1.3.3 ale stosowany bardzo rzadko. Połysk silny, szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, groniaste, nerkowe lub naciekowe skupienia do złudzenia przypominające krople wody. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań), idealnie przezroczysty szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Groniaste skupienia bezbarwnego hialitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Hialit (2) - nieprzezroczyste szkło barwy czerwonej, zielonej lub prawie czarnej, wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni ozdobnych. Nazwa niepoprawna.

Hiddenit (odmiana spodumenu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem schodkowym lub tablicowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Hipersten (odmiana piroksenów szeregu enstatyt-ferrosilit) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5. Gęstość 3,5 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,720. Dwójłomność 0,013. Połysk szklisty z metalicznym odcieniem. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające kryształy barwy zielonej lub ciemno brązowej. Niekiedy wykazują one efekt asteryzmu. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec wykazujący efekt asteryzmu lub metaliczno-perłowej poświaty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Hydrofan (odmiana opalu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są skupienia w stanie suchym przeświecające i lekko opalizujące barwy wodnisto-białej. Zanurzone w wodzie stają się niemal przezroczyste i wykazują efekt opalizacji w postaci pięknej gry barw. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań jest szlifowany w formie kaboszonów.

Ijolit (odmiana cordierytu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemnoniebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Indygolit (odmiana elbaitu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemnoniebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem tablicowym lub schodkowym, rzadziej brylantowym lub rozetowym). Po oszlifowaniu mają one zwykle masę w granicach 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka jest szlifowany w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów indygolitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Indygoszafir (odmiana korundu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy błękitno-niebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Jadeit (NaAl[Si₂O₆], grupa krzemianów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 1.3.1. Popularny. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,33 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,66. Dwójłomność 0,012. Połysk szklisty lub tłusty o z odcieniem perłowym. Zwięzły i wytrzymały mechanicznie (stosunkowo giętki i sprężysty). Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających skupienia barwy czerwonawej, żółtej, zielonej lub fioletowej do czarnej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Większe, kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny, słabo przeświecający (parz: żady) służy do produkcji, bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Jargon (odmiana cyrkonu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Cenione ale spotykane rzadko. Połysk silnie szklisty lub diamentowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Obrobione kamienie oprawia się głównie w srebro.

Jaspis (odmiana czertu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.1. Popularny. Twardość 6,5-7. Gęstość 2,59-2,61 g/cm³. Współczynnik załamania światła około 1,54. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty lub tłusty. Bardzo zwięzły. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnobarwne, nieprzezroczyste, wyjątkowo, przeświecające, zbite skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) o atrakcyjnej ale niekoniecznie intensywnej barwie jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych (patrz: grupa 3.1.1).
Odmiany: jaspisy pejzażowe.

Jaspisy pejzażowe (odmiana jaspisów) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia o efektownym różnobarwnym rysunku przypominającym pejzaż. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie płytek.

Jelletyt (odmiana andradytu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasno-zielonej. Kryształy idealnie przezroczyste są szlifowane fasetowo.

Jeremiejewit (Al₆[(BO₃)₅|F₃], grupa boranów) - bardzo rzadki i mało znany. Twardość 7-8. Gęstość 3,28 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,645. Dwójłomność 0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub żółte do jasnoniebieskich kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Kacholong (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.3. w jubilerstwie popularny. Połysk ziemisty, tłusty lub perłowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, porowate skupienia barwy mlecznobiałej, intensywnie białej lub białej z niebieskim odcieniem. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest sztucznie barwiony a następnie wykorzystywany do wyrobu mozaik.

Kalcyt (Ca[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3. Gęstość 2,71 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,572. Dwójłomność 0,172. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione, przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne, żółte lub niebieskie szlifuje się fasetowo (głownie na zamówienie). Surowiec mniej przezroczysty barwy niebieskiej jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: marmury onyksowe.

Kamień Chaton - oszlifowane fasetowo szkło, którego podstawę pokryto grubą warstwą amalgamatu w celu wzmocnienia efektownych refleksów świetlnych. Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych

Kamień księżycowy (odmiana adularu lub ortoklazu, rzadziej mikroklinu, sanidynu, albitu lub oligoklazu) - kamień jubilerski typu 1.3.4. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystuje się przezroczyste do przeświecających, kryształy i krystaliczne skupienia wykazujące efekt perłowo-białej, niebiesko-białej lub srebrzysto-niebieskiej opaliescencji. Bardzo rzadko spotykane są kamienie wykazujące dodatkowo efekt awenturyzacji objawiający się w postaci migotliwych, barwnych efektów świetlnych oraz iryzacji (tęczowa gra barw). Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Kamień księżycowy kanadyjski - szkło z domieszką ołowiu radiogenicznego lub azotanu uranylu. Wykorzystywane jako imitacja kamienia księżycowego.
UWAGA!!! W przypadku zawartości uranu jest słabo promieniotwórczy.

Kamień słoneczny (odmiana ortoklazu, rzadziej oligoklazu zawierająca liczne wrostki hematytu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Popularny ale ze względu na wyczerpanie się złóż dobrej jakości surowiec spotyka się coraz rzadziej. Do celów jubilerskich stosowane są kryształy i krystaliczne skupienia barwy brązowo-czerwonej, wykazujące efekt czerwonej, pomarańczowej lub złotej awenturyzacji. Kamienie bezbarwne mogą dodatkowo wykazywać efekt różnobarwnej iryzacji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji będniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Kankrynit ((Na,Ca[])₈[(AlSiO₄)₆|(CO₃,SO₄)₂] · 2H₂O, grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-6. Gęstość 2,51 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,511. Dwójłomność 0,026. Połysk szklisty, perłowy lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, szare, żółte, zielone lub ciemnoniebieskie kryształy oraz przezroczyste do przeświecających skupienia niekiedy z wykazujące efekt awenturyzmu. Kamienie idealnie przezroczyste (najbardziej poszukiwane są pomarańczowo-żółte) szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów.

Karneol (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są pomarańczowo-czerwone, przeświecające, zbite skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany głownie w formie kaboszonów a sporadycznie również fasetowo (szlif płaski). Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnorodnej galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Brązowy odcień karneolu można usunąć przez odpowiednie wygrzewanie a barwę bladoczerwoną wzmacnia się przez wygotowanie w roztworze azotanu żelazowego.

Kasyteryt (SnO₂, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-7. Gęstość 6,95 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,045. Dwójłomność 0,096. Dyspersja wysoka, większa niż u diamentu. Połysk silny metaliczny lub diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są jasnożółte, czerwono-brązowe lub brązowo-czarne kryształy. Surowiec dobrej jakości jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadko natomiast fasetowo. Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Szczotki dobrze wykształconych kryształów kasyterytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Klinohumit (Mg₉[(SiO₄)₄|F₂], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6. Gęstość 3,15-3,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,635-1,678. Dwójłomność 0,028-0,045. Do celów jubilerskich wykorzystywane są czerwono-brązowe, pomarańczowe lub żółte kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Kopale (żywice kopalne) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.3.1 Popularne. Twardość 2-2,5. Gęstość 1,05-1,10 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,535-1,545. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk tłusty. Są miękkie ale trudne do obróbki gdyż pod wpływem temperatury ulegają częściowemu uplastycznieniu (miękną w temperaturze 140-150^oC i ciągną się). Palą się wydzielając aromatyczny zapach. Kruche. Do celów jubilerskich wykorzystywane są masywne skupienia barwy żółtej, czerwonej lub brązowej. Niekiedy zawierają inkluzje roślin i zwierząt. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest sporadycznie szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Bryłki kopalu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Korale szlachetne - barwne utwory wapienne lub rogowe tworzące się w wyniku działalności życiowej kolonii koralowców pięcio-, sześcio- lub ośmiopromiennych. Kamienie jubilerskie typu 1.4.1. Twardość 3-4. Gęstość 2,65 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,572. Dwójłomność 0,172.

- koral biały (gatunek: Oculi vasculosa) - sześciopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są małe silnie rozgałęzione wapienne pnie o gładkiej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe). Twardość 3,5-4. Gęstość 2,60-2,70 g/cm³. Biały do biało-kremowego niekiedy z różowym odcieniem. Nieprzezroczysty, w cienkich płytkach przeświecający. Połysk ziemisty, po wypolerowaniu jedwabisty do perłowego.

- koral czarny (gatunek: Corallium nigrum) - sześciopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są rogowe pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 60 cm i grubości 2-3 cm. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem. Twardość 3-4. Gęstość 1,32-1,50 g/cm³. Czarny do ciemnobrązowo-czarnego. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty. Podgrzany twardnieje wydzielając zapach palonych włosów.

- koral czerwony (gatunek: Corallium rubrum, corallium secundum, corallium nobile i corallium japonicum) - ośmiopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są niekiedy drzewiasto rozgałęzione wapienne pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 40 cm i grubości do 5 cm. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,60-2,70 g/cm³. Różowy w różnych odcieniach, Bladoróżowy, czerwono-różowy, czerwony, purpurowy. Spotykane są również odmiany dwubarwne na przykład na zewnątrz białe a w środku czerwone lub czerwone z czarnym rdzeniem. Nieprzezroczysty. Połysk ziemisty, po wypolerowaniu jedwabisty.
UWAGA!!! Na rynku jubilerskim znajduje się sporo surowca regenerowanego (porowate korale przesycone czerwono zabarwionymi żywicami syntetycznymi) i prasowanego (zmielony koral zmieszany z żywicą i czerwonym pigmentem).

- koral niebieski (gatunek: Allopara subirolcea) - bardzo rzadko spotykany.. Do celów jubilerskich wykorzystywane są rogowe pnie o gładkiej powierzchni wysokości do 60 cm i grubości 2-3 cm. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z lekko zakrzywionym prążkowaniem. Twardość 3-4. Gęstość 1,29-1,48 g/cm³. Niebieski do fioletowo-niebieskiego. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty, po wypolerowaniu jedwabisto-tłusty. Podgrzany twardnieje wydzielając zapach palonych włosów.

- koral złocisty (gatunek: Cirrihipathes) - sześciopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bardzo elastyczne, rogowe pnie o wyraźnie umałych rzeźbionej, kolcowatej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę spiralną. Twardość 2-3. Gęstość 1,35-1,40 g/cm³. Barwa modyfikowana złocista z brązowo-czarnym rdzeniem. Nieprzezroczysty do przeświecającego. Połysk tłusty. Ogrzany mięknie.

- koral złocisty (niezidentyfikowany gatunek z rodzaju Gorgonia) - ośmiopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bardzo elastyczne, rogowe pnie o szorstkiej powierzchni. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) o wyraźnej trójpierścieniowej strukturze. Wewnętrzny pierścień jest miejscami rozwarstwiony, środkowy zwarty brązowo-czerwony, a zewnętrzny zwarty, złocisty. Spotykane są również odmiany na zewnątrz złociste a wewnątrz czarne. Ogrzany mięknie.

- koral złoty (rodzaj: Zoanthides) - pięciopromienny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są małe, krzaczasto rozgałęzione skupienia pni o silnie błyszczącej powierzchni pokrytej licznymi zagłębieniami. W przekroju poprzecznym ma budowę koncentryczną (pierścienie przyrostowe) z kilkoma dobrze widocznymi rozwarstwieniami i centralnie położonym kanałem. Twardość 2-3 Gęstość 1,44 g/cm³. Ogrzany mięknie. Świerzy jest brązowo-żółty jednak z czasem staje się złotożółty lub złoty. Nieprzezroczysty do słabo przeświecającego. Połysk tłusty. Po wypolerowaniu półmetaliczny.

Dość powszechne. Surowiec dobrej jakości (bez większych porów, nie robaczywy) jest szlifowany w formie kaboszonów, kulek, paciorków itp. Materiał bardziej niejednorodny służy do wyrobu kamei i intaglio, małych rzeźb oraz różnego rodzaju galanterii kamiennej. Surowe, efektownie rozgałęzione koralowiny są używane do wystroju wnętrz (patrz grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Niewłaściwie przechowywane korale mogą zacząć robaczywieć. Objawia się to pojawieniem na ich powierzchni brunatnych plamek. W miarę upływu czasu zamieniają się one w okrągławe brodawki pod którymi znajdują się wydrążone przez robaki jamki. Rośnie również ich ilość. Koral raz zaatakowany przez robaki będzie już nieustannie robaczywiał.
UWAGA!!! Pod wpływem temperatury zmieniają barwę (najczęściej czernieją).

Korale Gilsona - syntetyczne żywice organiczne zmieszane głównie ze sproszkowanym kalcytem. Łososiowo-czerwone do krwisto-czerwonych. Wykorzystywane jako imitacja koralu szlachetnego. Produkowane od 1972 roku.

Korale Recon - syntetyczne żywice termoutwardzalne zmieszane ze sproszkowanym białym koralem. Jasnoróżowe do głęboko czerwonych. Wykorzystywane jako imitacja koralu szlachetnego.

Kornerupin (Mg,Fe²⁺,Al,[])₁₀[(Si,Al,B)₅O₂₁|(OH,F)₂], grupa borokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,32 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,675. Dwójłomność 0,013. Silny dichroizm Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające, migotliwe skupienia barwy zielonej, niebieskiej, brązowej lub żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy zielonej szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Wysoko ceniony jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt asteryzmu (tzw. kornerupiny gwiaździste) lub kociego oka. Szlifuje się go w formie kaboszonów.

Korund (Al₂O₃, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 9. Gęstość 3,99 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,765. Dwójłomność 0,009. Dichroiczny. Połysk szklisty, niekiedy jedwabisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione kryształy. Niekiedy zmieniają barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Kamienie idealnie przezroczyste barwy różowoczerwonej (patrz: rubin), pomarańczowej (patrz: padpadadża), błękitno-niebieskiej (patrz: indygoszafir), ciemno-niebieskiej (patrz: szafir), zielonej (patrz: chloroszafir) oraz bezbarwne (patrz: leukoszafir) szlifuje się fasetowo. Prawidłowo oszlifowane powinny mieć diamentowy połysk. Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt sześcio-, rzadziej dwunastopromiennego asteryzmu lub iryzacji jest szlifowany w formie kaboszonów.

Kość słoniowa - termin obejmuje ciosy zębów trzonowych i siekaczy współczesnych słoni, hipopotamów, morsów, narwali i kaszalotów oraz wymarłych mamutów, mastodontów i niektórych dinozaurów.
- zęby słoni, mamutów i mastodontów w przekroju poprzecznym mają budowę koncentryczną złożona z krzyżujących się prążków. W przekroju podłużnym widoczne jest długie, ciągłe prążkowanie.
- zęby hipopotamów maja w przekroju poprzecznym budowę owalnie koncentryczną złożoną z silnie zagęszczonych trójkątnych prążków. W przekroju podłużne są szerokie warstwy o zróżnicowanej fakturze.
- kły morsów nie mają szkliwa w związku z czym widoczne są tylko grube warstwy wyraźnie różniące się strukturą i barwą od pokrywającej je z zewnątrz cienkiej warstwą zębiny.
- kości kaszalotów mają strukturę podobną do kłów morsów.
Kamień jubilerski typu 1.4.1. Twardość 2,50-2,75 (surowiec mamuci i mastodontowy około 5). Gęstość 1,50-3,0 g/cm³. Struktura warstwowa, jednorodna, spoista do niejednorodnej, porowatej, gruboziarnistej lub włóknistej z widocznymi wadami. Łupliwości nie wykazuje ale dzięki budowie warstwowej daje się dzielić na cienkie płytki. Barwa jasnoszara do jasnokremowej, biała z lekkim odcieniem zielonym, jasnożółta, jasnobrązowa, brązowa z lekkim żółtym odcieniem, brązowa i niekiedy różowa. Często obserwuje się zabarwienie plamiste. W długim ultrafiolecie wyraźnie może fluoryzować biało-niebiesko do fioletowo-niebieskiego. Dawniej dość powszechna, obecnie jednak po wprowadzeniu całkowitego zakazu handlu bardzo rzadka. Do celów jubilerskich wykorzystywano przede wszystkim surowiec jednolity bez wyraźnych wad budowy. Najwyżej cenione były kły słoni barwy białej, cechujące się regularną, w miarę jednorodnej strukturą nie zakłóconą żyłkami, cętkami, plamkami i spękaniami. Kość słoniowa służyła do produkcji małych rzeźb oraz różnego rodzaju drobnej galanterii ozdobnej.
UWAGA!!! Ze względu na ochronę słoni obecnie obrót kością słoniową oraz wszelkimi wyrobami zawierającymi nawet niewielkie ilości tego surowca bez odpowiedniego zezwolenia jest zagrożony karą więzienia do lat pięciu (patrz rozporządzenia Ministerstwa Środowiska: http://www.mos.gov.pl/artykul/327_przyroda/330_kosc_sloniowa.html). Nie dotyczy to wyrobów wytworzonych przed 1947 rokiem pod warunkiem jednak że jest to bezsprzecznie udokumentowane. Powyższe przepisy nie dotyczą również obrotu kłami morsów, narwali, mamutów, mastodontów i niektórych dinozaurów.
UWAGA!!! Barwa kości słoniowej może być sztucznie przyciemniona przez długotrwałe ogrzewanie lub napromieniowanie (postarzanie) lub rozjaśniona przy użyciu silnych środków utleniających (wybielanie).
UWAGA!!! Już od lat 20-tych XX wieku jako imitacji kości słoniowej używano galalitu.

Krokoit (Pb[CrO₄], grupa chromianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 2,5-3. Gęstość 5,99-6,02 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,29-2,66. Dwójłomność 0,027. Połysk szklisty lub diamentowy niekiedy z tłustym odcieniem. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy pomarańczowej Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Krwawnik (odmiana hematytu) - kamień jubilerski typu 1.2.1 ale stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przede wszystkim koncentryczno-blaszkowej skupieni. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany fasetowo lub w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Obecnie coraz powszechniej jako imitację krwawnika stosuje się syntetyczny krzem. Jest on jednak znacznie lżejszy i ciepły w dotyku.

Kryształ górski (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.1.2 Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (brylantowy, schodkowy). Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt asteryzmu jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy produkcji, bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych kryształów kryształu górskiego są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Szczotki niskiej jakości kryształu górskiego i kwarcu mlecznego poddaje się napromieniowaniu. Uzyskany w ten sposób materiał barwy ciemnobrązowej do czarnej sprzedaje się pod nazwą „morionów arizońskich”, ale jest to w pewnym sensie fałszerstwo a na pewno nieuprawnione użycie tej nazwy.

Krzemienie pasiaste (odmiana czertu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przede wszystkim naprzemianlegle dwubarwnie lub wzorzyście wielobarwnie wstęgowane, zbite skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów, kul, rzadziej fasetowo. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

KTN - syntetyczny tantalo-niobian potasu K₂(Nb,Ta)O₆. Bezbarwny. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Na rynku jubilerskim od 1961 roku.

Kunzyt (odmiana spodumenu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Wysoko ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy różowo-fioletowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 7 karatów, rzadziej dochodzi do 25 karatów. Surowiec mniej przezroczysty barwy fioletowej jest szlifowany w formie kaboszonów.

Kupryt (Cu₂O, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-4. Gęstość 6,14 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,849. Izotropowy. Połysk półmetaliczny na świeżym przełamie diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwonej Kamienie idealnie przezroczyste niekiedy szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty barwy fioletowej jest szlifowany w formie kaboszonów.

Kwarc (SiO₂, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 7. Gęstość 2,65 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,548. Dwójłomność 0,009. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne (patrz: kryształ górski), fioletowe (patrz: ametyst), jasnożółte (patrz: cytryn), różowe (patrz: kwarc różowy), brązowe (patrz: kwarc zadymiony), niebieskie (patrz: kwarc niebieski), zielone (patrz prasiolit) lub czarne (patrz: morion) szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty ale o perłowym połysku oraz przeświecające do nieprzezroczystych, odmiany kwarcu zawierające wrostki innych minerałów (patrz: aventuryn, bawole oko, chalcedon, praz, sokole oko i tygrysie oko) są szlifowane w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych kryształów kwarcu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
Odmiany: ametyst, aventuryn, bawole oko, chalcedon, cytryn, kryształ górski, kwarc niebieski, kwarc różowy, kwarc zadymiony, morion, prasiolit, praz, sagenit, sokole oko, tygrysie oko

Kwarc niebieski (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.3.1 ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, krystaliczne skupienia barwy niebieskiej do szafirowo-niebieskiej. Niekiedy wykazuje efekt sześciopromiennego asteryzmu. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Kwarc różowy (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy i krystaliczne skupienia barwy różowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (głównieszlifem schodkowym). Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt asteryzmu, zwykle sześciopromiennego (tzw. kwarc różowy gwiaździsty), kociego oka lub opalizacji jest szlifowany w formie wysokich kaboszonów i kul. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny głownie pochodzenia żyłowego służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Kwarc syntetyczny - syntetyczny dwutlenek krzemu SiO₂, otrzymywany metodą hydrotermalną ze szkła kwarcowego lub kryształu górskiego. Kryształy o masie około 1 kg hoduje się około 2–3 tygodni. Produkowany od 1949 roku. Początkowo zawierał zbyt dużo inkluzji niekorzystnie wpływających na jego walory estetyczne. W wyniku dalszych doświadczeń udało się jednak wyeliminować tę wadę i w 1969 roku trafił na rynek jubilerski. Może być bezbarwny (odpowiednik kryształu górskiego), zielony, niebieski (odpowiednik kwarcu niebieskiego), żółty (odpowiednik cytrynu), fioletowy z lekkim brązowawym odcieniem (odpowiednik ametystu, na rynku od 1972 roku), ciemnobrązowy (odpowiednik kwarcu zadymionego). Od 1977 roku produkuje się również odmiany zielonawożółte i pomarańczowożółte.

Kwarc zadymiony (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.1.2 Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy i krystaliczne skupienia barwy brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy szlifuje się fasetowo (diamentowym lub schodkowym). Jeżeli są zbyt ciemne można je rozjaśnić przez odpowiednie wygrzewanie. Surowiec mniej przezroczysty jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szczotki dobrze wykształconych czystych i intensywnie zabarwionych kryształów kwarcu zadymionego są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Słabo wybarwione kryształy kwarcu zadymionego poddane obróbce termicznej stają się żółte w różnych odcieniach lub złociste upodabniając się do cennych kamieni szlachetnych, stąd istnieje możliwość różnego rodzaju fałszerstw.

Labrador (odmiana plagioklazów szeregu albit-anortyt) - w jubilerstwie popularny. Twardość 6. Gęstość 2,70 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,565. Dwójłomność 0,008. Połysk szklisty do perłowego. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające do nieprzezroczystych krystaliczne skupienia barwy szarej lub bardzo ciemnoniebieskiej do czarnej, wykazujące efekt niebieskiej, zielonej, złotej lub czerwonej labradoryzacji. Niekiedy mogą one dodatkowo wykazywać efekt opalizacji i awenturyzacji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów, rzadziej fasetowo. Masa oszlifowanych kamieni waha się zwykle w granicach 10-20 karatów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Lapis lazuli - szkło barwy ciemnoniebieskiej do fioletowo-niebieskiej wykorzystywany jako imitacja lazurytu. Nazwa niepoprawna.

Lapis miedziowy - nieprzezroczyste szkło barwy ciemnoniebieskiej zawierające błyszczące opiłki miedzi. Wykorzystywane jako imitacja lazurytu.

Lavernit - syntetyczny tlenek magnezu MgO, krystalizujący w układzie regularnym. Bezbarwny, niekiedy lekko żółtawy. Produkowany od początku lat 70–tych.

Lavrovit (odmiana diopsydu chromowego) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Do celów jubilerskich wykorzystywane są jaskrawozielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Lazulit (MgAl₂[(PO₄)₂|(OH)₂], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 3,1 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,62. Dwójłomność 0,031. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające do nieprzezroczystych krystaliczne skupienia barwy ciemnoniebieskiej lub niebieskiej do jasno-niebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (niemal wyłącznie na zamówienie). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów a bardzo rzadko przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Lazuryt (Na₃Ca[(Si₃Al₃)O₁₂|S], grupa glinokrzemianów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.1. Popularny. Twardość 5,5. Gęstość 2,45 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,5. Dwójłomności nie wykazuje. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające do nieprzezroczystych, krystaliczne skupienia barwy ciemnoniebieskiej do ciemnofioletowo-brązowej, zielonawo- lub niebieskawo-szarej. Surowiec dobrej jakości barwy ciemnoniebieskiej jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, a półprzezroczysty niekiedy fasetowo. Szczególnie cenione są tu kamienie z wpryśnięciami złocistego pirytu. Materiał bardziej niejednorodny z wpryśnięciami lub przerostami białego kalcytu służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Lazuryt syntetyczny - ogrzewany i prasowany sodalitu lub nefelinu z dodatkiem okruchów pirytu. Ciemnoniebieski. Na rynku jubilerskim od 1976 roku. pod nazwą lapis lazuli Gilsona.

Lepidokrokit (Fe³⁺O(OH), grupa wodorotlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5. Gęstość 4,09 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,20. Dwójłomność 0,57. Połysk diamentowy, półmetaliczny lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, nerkowe skupienia barwy żółtej lub czerwonej do czerwono-brązowej.

Lepidolit (odmiana miki szeregu polilithionit-trilithionit) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 2-3,5. Gęstość 2,8 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,553. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk perłowy. Giętki i sprężysty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, zbite, skupienia barwy różowej do fioletowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych (płytki okładzinowe).

Leukogranat (odmiana grossularu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Leukoszafir (odmiana korundu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub zielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym). Surowiec mniej przezroczysty barwy zielonej jest szlifowany w formie kaboszonów.

Linobat - syntetyczny niobian litu LiNbO₃, krystalizujący w układzie trygonalnym. W czystej postaci jest bezbarwny. Domieszkowany tlenkami różnych metali może przyjmować zabarwienie zielone, czerwone, niebieskie, fioletowe lub żółte. Wykorzystywany jako imitacja różnych kamieni szlachetnych. Produkowany od 1967 roku.

Madina emerald - szkło barwy zielonej wykorzystywane jako imitacja szmaragdu. Nazwa niepoprawna.

Malachit (Cu₂[CO₃|(OH)₂], grupa węglanów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.3.2. Popularny. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,8-4,05 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,78. Dwójłomność 0,025. Połysk szklisty do diamentowego (kryształy), tłusty (skupienia zbite) niekiedy jedwabisty (skupienia igiełkowe lub włókniste). Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, zbite, groniaste skupienia barwy zielonej w różnych odcieniach, efektownie wstęgowane. Surowiec dobrej jakości jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz elementów ozdobnych i dekoracyjnych wyposażenia wnętrz. Dobrze wykształcone groniaste skupienia malachitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz lub oprawiane w złoto lub srebro (patrz: grupa 2.2.4).

Markasyt (FeS₂, grupa siarczków) - kamień jubilerski typu 1.2.1. ale stosowany rzadko. Twardość 6-6,5. Gęstość 4,88 g/cm³. Współczynnika załamania światła brak. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są złote, nieprzezroczyste kryształy i masywne skupienia barwy mosiężno-żółtej z zielonawym odcieniem. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się fasetowo lub w formie kaboszonów. Szczotki dobrze wykształconych kryształów, groniaste skupienia oraz konkrecje markasytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Markasyt w zetknięciu z wodą lub potem ciemnienie i zaczyna się rozkładać wydzielając siarczany mogące podrażniać skórę.

Marmury onyksowe (niepoprawna nazwa trawertynów) - kamienie ozdobne typu 3.2.1. Twardość x. Gęstość x g/cm³. Współczynnik załamania światła x. Dwójłomność x. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, drobnokrystaliczne skupienia, różnobarwnie wstęgowane. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Masa perłowa - wapienne części muszli morskich lub słodkowodnych mięczaków odznaczające się charakterystycznym perłowym połyskiem. Kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Twardość 2,5-4,5. Gęstość 2,60-2,85 g/cm³. Połysk perłowy, jedwabisty lub metaliczny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są muszle wykazujące efektowną, tęczową grę barw. Służy on do produkcji różnego rodzaju drobnej galanterii ozdobnej.

Mass aqua - niekiedy sztucznie barwione, twarde szkło, wykorzystywane jako imitacja kamieni szlachetnych.

Melanit (odmiana andradytu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,90-4,10 g/cm³. Połysk silny, szklisty do metalicznego. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste kryształy barwy czarnej. Kamienie jednorodnie zabarwione szlifuje się fasetowo. Służą one do wyrobu biżuterii żałobnej.

Micatyt - syntetyczna, barwna żywica fenolowa wykorzystywana jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Miedź rodzima (Cu, grupa pierwiastków rodzimych) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.4. Twardość 2,5-3. Gęstość 8,93 g/cm³. Połysk metaliczny. Kowalna, strugalna i ciągliwa. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przede wszystkim dendryty i efektownie wykształcone samorodki. Oprawia się je w stanie surowym. Zwykle jednak są one wcześniej trawione w celu usunięcia pokrywających je nalotów i lakierowane dla ochrony przed dalszym śniedzeniem.

Mikroklin (K[AlSi₃O₈], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,56 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,526. Dwójłomność 0,008. Połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz nieprzezroczyste, krystaliczne skupienia barwy szarej lub różowej do brązowo-czerwonej. Bardzo cenione są kamienie, przezroczyste do przeświecających bezbarwne lub żółte, dające efektowną białą poświatę (mikroklinowy kamień księżycowy). Szlifuje się je w formie kaboszonów. Niekiedy mogą one dodatkowo wykazywać efekt kociego oka.
Odmiany: amazonit.

Milaryt (K,Na)Ca₂(Be,Al)₃[Si₁₂O₃₀]· H₂O, grupa berylokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,46-2,61 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,528-1,551. Dwójłomność 0,003. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 1,5 karata. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Podgrzewany milaryt mętnieje i traci połysk.

Mimetesyt (Pb₅[(AsO₄)₃|Cl], grupa arsenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 7,15-7,25 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,147-2,128. Dwójłomność 0,019. Połysk tłusty lub diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz zbite skupienia barwy pomarańczowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 1 karata. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Morganit (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale rzadko spotykany. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,71-2,90 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,578-1,600. Dwójłomność 0,008-0,009. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy różowej, fioletowo-różowej lub czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (głównie szlifem schodkowym lub szmaragdowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Bardzo ceniony jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujące efekt kociego oka. Szlifuje się go w formie kaboszonów.
Odmiana: worobiewit.

Morganit syntetyczny - syntetyczny krzemian berylu (Be₃Al₂[Si₆O₁₈] , barwy różowej. Na rynek jubilerski wprowadzony pod nazwą berylit.

Morion (odmiana kwarcu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste kryształy barwy czarnej. Niekiedy mogą one wykazywać efekt. Kamienie jednorodnie zabarwione szlifuje się zwykle fasetowo (szlifem diamentowym lub schodkowym). Bardzo rzadki i wysoko ceniony jest surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka lub iryzacji. Szlifuje się go w formie kaboszonów. Szczotki dobrze wykształconych kryształów morionu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Na rynku pod nazwą „morion arizoński” oferowane są słabej jakości kryształy górskie i kwarce mleczne o barwie odpowiednio zmodyfikowanej przez sztuczne napromieniowanie. Okazy takie łatwo rozpoznać gdyż ich podstawa i dolne części kryształów są białe lub wodnisto-białe.

Moroksyt (odmiana apatytów) - do celów jubilerskich wykorzystywane są skupienia barwy zielonawo-niebieskiej.

Nambulit (Li(Mn²⁺)₄[Si₅O₁₄|OH], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5. Gęstość 3,51 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,710. Dwójłomność 0,023. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy czerwono-brązowej lub pomarańczowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Natrolit (Na₂[(Si₃Al₂)O₁₀] · 2H₂O, grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,20-2,26 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,480-1,493. Dwójłomność 0,013. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Nefelin (Na[AlSiO₄], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,62 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,537. Dwójłomność 0,004. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szarej lub szarawo-żółtej. Niekiedy mogą być migotliwe. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (głównie na zamówienie). Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: eleolit.

Nefryt (mieszanina spilśnionych amfiboli szeregu aktynolit-tremolit) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.1.1. Popularny. Twardość 6,5. Gęstość 2,96 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,62. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk tłusty. Bardzo zwięzły (rozbicie bryłki nefrytu młotkiem jest niemożliwe gdyż do jego zgniecenia potrzeba nacisku ponad 7 ton na każdy cm² powierzchni). Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnobarwne, przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) biały lub zielony jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Nemalit (odmiana brucytu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, włókniste skupienia barwy w różnych odcieniach białej i jedwabistym połysku.

Neolith (Neolith-türkis, Reese Türkis) - syntetyczna żywica organiczna zmieszana ze sproszkowanym bayerytem, fosforanem miedzi Cu₃(PO)₄ i mikroklinem. Zielononiebieska z czarnymi żyłkami wywołanym domieszkami związków żelaza. W długim UV fluoryzuje zielono. Wykorzystywana jako imitacja turkusu.

Neoturkus - syntetyczna żywica organiczna zmieszana ze sproszkowanym gibbsytytem, hydrargillitem i fosforanem miedzi. Niebieskozielona z brązowymi żyłkami. W krótkim UV fluoryzuje niebieskozielono. Wykorzystywana powszechnie jako bardzo dobra imitacja turkusu.

Noc Kairu - syntetyczna żywica organiczna barwy ciemnoniebieskiej zmieszana z opiłkami złota.

Nuristanit (odmiana spodumenu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Obsydiany (szkliwa wulkaniczne - produkty szybkiego stygnięcia magmy) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.2. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,45 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,49. Izotropowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, bezpostaciowe masy barwy szarej lub czerwonawo-brązowej do czarnej. Niekiedy mogą być migotliwe (patrz obsydiany tęczowe). Surowiec dobrej jakości (bez pęcherzyków i spękań) jest szlifowany fasetowo i w formie kaboszonów lub służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej (patrz grupa 3.1.1).
Odmiany: obsydiany srebrzyste, obsydiany śnieżne, obsydiany tęczowe, obsydiany zielone.

Obsydiany srebrzyste (odmiana obsydianów) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.3. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, bezpostaciowe skupienia, odznaczające się metalicznym połyskiem lub wykazuje efekt skrzącej się połyskliwości. Surowiec dobrej jakości (bez porów i spękań) jest szlifowany fasetowo i w formie kaboszonów lub służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej

Obsydiany śnieżne (odmiana obsydianów) - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.2.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, bezpostaciowe skupienia, barwy czarnej z licznymi białymi krystalitami układającymi się na kształt płatków śniegu. Surowiec dobrej jakości (bez porów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów lub służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Obsydiany tęczowe lub iryzujące (odmiana obsydianów) - kamienie jubilerskie typu 1.3.4. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezpostaciowe skupienia barwy czarnej, wykazujące piękną iryzacją będącą różnorodną kombinacją barw srebrnych, złocistych, fioletowych i zielonych. Surowiec dobrej jakości (bez porów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadko natomiast fasetowo.

Obsydiany zielone (odmiana obsydianów) - kamienie jubilerskie typu 1.1.3. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, bezpostaciowe skupienia barwy zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez porów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Oligoklaz (odmiana plagioklazów szeregu albit-anortyt) - twardość 6-6,5. Gęstość 2,64 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,545. Dwójłomność 0,007. Połysk szklisty, niekiedy perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne do jasnożółtych, przezroczyste do przeświecających skupienia wykazujące efekt iryzacji, awenturyzacji (kamień słoneczny), rzadko opalizacji (kamień księżycowy). Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów, sporadycznie fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu drobnej galanterii kamiennej.
Odmiany: biełomoryt, perysteryt.

Oliwiny (ogólna nazwa szeregu forsteryt-fajalit) - kamienie jubilerskie typu 1.1.3. Popularny. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,34 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,67. Dwójłomność 0,036. Połysk szklisty. Kruche. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej lub żółtawo-zielonej do ciemnozielonej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy zielonej (patrz chryzolit). szlifuje się fasetowo (szlifem schodkowym, brylantowym, nożycowym, niekiedy tablicowym, owalnym a od pewnego czasu coraz częściej również mieszanym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt asteryzmu (tzw. oliwiny gwiaździste) lub kociego oka jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: chryzolit.
UWAGA!!! Wiele brązowych kamieni uważanych dawniej za oliwiny jest w rzeczywistości znacznie od nich tańszym sinhalitem.

Onyks (1) (odmiana agatu) - kamień jubilerski typu 1.3.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są naprzemianlegle czarno i biało wstęgowane, przeświecające do nieprzezroczystych zbite, skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadziej fasetowo (szlifem sygnetowym). Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku onyksów jest sztucznie barwionymi agatami.

Opal (SiO₂ · nH₂O, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.3.3. Popularny. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 2,00 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,45. Izotropowy. Połysk szklisty, tłusty, niekiedy perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste do przeświecających, masywne skupienia barwy żółtej, brązowej, czarnej lub wielobarwne. Surowiec dobrej jakości, (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Niektóre kamienie mogą po oszlifowaniu dawać dodatkowo niebieską, niebiesko-białą lub mlecznobiałą poświatę. Najrzadsze i najbardziej cenione są opale wykazujące efekt asteryzmu (tzw. opale gwiaździste) lub kociego oka. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Kamienie niskiej jakości są sztucznie barwione a następnie wykorzystywane do wyrobu mozaik.
Odmiany: hialit, hydrofan, opal drzewny, opal szlachetny, prazopal.
UWAGA!!! Opale są wrażliwe na zmiany temperatury. Łatwo również łatwo ulegają działaniu kwasów i zasad. Do ich czyszczenia należy używać wyłącznie lekko ciepłej wody, co najwyżej z dodatkiem niewielkiej ilości emulgatorów.

Opal drzewny (odmiana opalu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, niekiedy przeświecające masywne skupienia barwy żółtej, czerwonej, brązowej lub czarnej, przypominające swoim wstęgowaniem słoje drewna. Niekiedy wykazuje słaby efekt opalizacji Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu bębniaków (tylko czerwony), małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Opal malowany - ukształtowana w formie kaboszonu syntetyczna żywica organiczna lub polistyren pokryte z wierzchu warstwą żywicy akrylowej a od spodu w celu intensyfikacji gry barw czarnym barwnikiem lub folią dobrze absorbującą promieniowanie. Wykorzystywany jako imitacja opalu szlachetnego.

Opal mleczny (odmiana opalu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste do przeświecających, masywne skupienia barwy białej. Niekiedy wykazuje słaby efekt opalescencji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio.

Opal ognisty (odmiana opalu szlachetnego) - kamień jubilerski typu 1.3.4. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających, masywne skupienia barwy pomarańczowej, wykazujące wyraźny efekt opalizacji a niekiedy również iryzacji (gra barw). Surowiec dobrej jakości, (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadko natomiast fasetowo (głownie szlifem brylantowym). Materiał mniej jednorodny służy do produkcji małych rzeźb oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Opale ogniste po jakimś czasie ulegają dehydratacji tracąc efekt opalizacji i stopniowo rozpadając się. Proces ten przyśpiesza długotrwałe ogrzewanie a hamuje przechowywanie kamieni całkowicie zanurzonych w wodzie destylowanej.

Opal syntetyczny - syntetyczny uwodniony dwutlenek krzemu SiO₂ · nH₂O składem chemicznym, strukturą wewnętrzną i właściwościami fizycznymi identyczny lub bardzo zbliżony do opalu szlachetnego lub ognistego od którego różni się jedynie właściwościami optycznymi. Syntetyczne opale szlachetne (mleczne i czarne) produkuje się od 1974 roku a ogniste od 1982 roku. Na rynku znane między innymi pod nazwą opal gilsona.

Opal szlachetny (odmiana opalu) - kamień jubilerski typu 1.3.4. Popularny. o celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do nieprzezroczystych, masywne skupienia białej, szarej, lub czarnej, wykazujący efekt opalizacji a niekiedy również asteryzmu, kociego oka lub opalescencji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Najbardziej cenione są kamienie ciemne, nieprzezroczyste wykazujące efekt opalizacji barwy czerwonej (tzw. czarne opale). Najczęściej spotyka się jednak opale mleczne zwykle o niebieskiej, rzadziej żółtej, zielonej i czerwonej opalizacji. Najniżej cenione są natomiast zopalizowane zwietrzeliny serpentynitowe (tzw. boulder opale). Szlifuje się je w taki sposób aby cienka warstwa opalowa znajdowała się na wierzchu kaboszonu a brązowa zwietrzelina stanowiła jego podstawę. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Zopalizowana zwietrzelina serpentynitowa (tzw. matrix) służy do produkcji bębniaków oraz małych rzeźb.
Odmiany: opal ognisty.
UWAGA!!! Opale szlachetne są wrażliwe na zmianę temperatury. Ogrzanie przyśpiesza proces ich dehydratacji przez co stają się one spękane, mętne i tracą efekt opalizacji. Najniżej cenione są opalizowane zwietrzeliny (tzw. ).
UWAGA!!! Obecnie coraz częściej stosuje się tzw. dublety i tryplety w których opal szlachetny stanowi tylko cienką płytkę podstawową a górę i ewentualnie dół znacznie grubsze, odpowiednio oszlifowane płytki szklane.

Opalit - ogólna nazwa tworzyw sztucznych imitujących opale szlachetne. Nazwa niepoprawna.

Ortoklaz (K[AlSi₃O₈], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko.. Twardość 6. Gęstość 2,56 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,525. Dwójłomność 0,005. Połysk szklisty, niekiedy perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne do żółtych kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste barwy żółtej, czerwonej lub brązowej szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Najwyżej jednak ceni się surowiec mniej przezroczysty, barwy białej, żółtej lub czerwonej o efektownym perłowym połysku (ortoklazowy kamień księżycowy) asteryzmu lub kociego oka. Jest on szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: adular, kamień słoneczny.

Padparadża (1) (odmiana korundu) - kamień szlachetny tupu 1.1.2 ale spotykany bardzo rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy. pomarańczowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Paste - ogólna nazwa szklanych lub wykonanych z tworzyw sztucznych imitacji różnych kamieni szlachetnych i ozdobnych.

Pektolit (NaCa₂[Si₃O₈|OH], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5. Gęstość 2,87 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,619. Dwójłomność 0,037. Połysk szklisty lub jedwabisty, niekiedy perłowy. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są białe, różowe, jasnoniebieskie lub jasnozielone kryształy oraz zbite, przeświecające skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste barwy niebieskozielonej szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty barwy białej o perłowym połysku jest szlifowany w formie kaboszonów. Najwyżej cenione są tu kamienie wykazuje efekt kociego oka.

Perły - kamienie jubilerskie typu 1.4.2. Powstają w wyniku reakcji niektórych gatunków małży na obce ciało które przeniknęło do wnętrza muszli. Ciałem tym może być ziarenko piasku, odprysk muszli, jaja tasiemca lub nicienia itp. Małż otacza je koncentrycznymi warstwami masy perłowej (mieszanina aragonitu, konchioliny i wody). Kształt perły zależy tylko i wyłącznie od jej położenia wewnątrz muszli. W sprzyjających warunkach tworzą się formy idealnie kuliste ale są one rzadkie. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,6-2,85 g/cm³. Współczynnika załamania światła barak. Dwójłomności brak. Połysk perłowy. Dość zwięzłe. Najczęściej przeświecające, rzadziej przezroczyste. Barwa pereł jest zróżnicowana. Wpływ na nią ma zabarwienie tworzącej ją masy perłowej oraz efekty wywołane dyfrakcją i interferencją światła na jej powierzchni. Perły w których podstawowym składnikiem jest aragonit są białe, srebrzystobiałe, kremowe lub niebieskoszare. W miarę jak wzrasta w nich zawartość konchioliny, szczególnie w zewnętrznych warstwach stają się ciemniejsze, szare, żółte, złotożółte, różowe, czerwone, zielone, niebieskie, fioletowe lub brunatne. Na rynku dominują perły tworzące się w muszlach perłopławów żyjących w słonych ciepłych wodach (zarówno naturalne jak i hodowane). Okazy słodkowodne spotyka się niezwykle rzadko. Pereł w zasadzie nie poddaje się obróbce. Są one tylko przewiercane. Najczęściej mają wielkość 2-9 milimetrów, rzadko powyżej 15 milimetrów.
UWAGA!!! Perły z czasem ulegają degradacji. Jeżeli nie zostały w odpowiedni sposób zabezpieczone już po kilku latach matowieją i zaczynają się łuszczyć. Całkowity rozpad następuje po kilkuset latach.

Peryklaz (MgO, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,56 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,736. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 1 karata. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Perysteryt (odmiana oligoklazu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są krystaliczne skupienia barwy białej lub kremowej, wykazuje efekt niebieskawo-fioletowej iryzacji. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Petalit (Li[AlSi₄O₁₀], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,42 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,510. Dwójłomność 0,012. Połysk szklisty, perłowy lub tłusty. Bardzo kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne lub białe w różnych odcieniach kryształy oraz przeświecające do nieprzezroczystych skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub różowe (najwyżej cenione) szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 5 karatów, a sporadycznie sięga do 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Najwyżej cenione są tu kamienie wykazujące efekt kociego oka.

Piasek pustyni - syntetyczna żywica organiczna barwy brązowej zmieszana z opiłkami złota.

Pirofyllit (Al₂[Si₄O₁₀|(OH)₂], grupa krzemianów) - kamień ozdobny typu 3.3.2. Popularny. Twardość 1-1,5. Gęstość 2,79 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,588. Dwójłomność 0,048. Połysk perłowy lub szklisty. Miękki, strugalny, giętki ale nie sprężysty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są białe, żółtawe lub zielonawe, nieprzezroczyste, zbite skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) barwy białej lub zielonej jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej (tylko zielony) oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
Odmiany: agalmatolit.

Pirop (Mg₃Al₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,8 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,745. Izotropowy. Połysk szklisty. Kruchy. Czyste piropy spotyka się rzadko. Najczęściej są to kryształy mieszane szeregu pirop-almandyn-spessatyn. Do celów jubilerskich wykorzystywane są ciemnoczerwone z pomarańczowym lub fioletowym odcieniem kryształy. Niektóre z nich mają zdolność zmiany barwy w zależności od rodzaju oświetlenia. Mogą na przykład mieć barwę fioletową lub niebieską z zielonym odcieniem przy oświetleniu naturalnym i odpowiednio czerwoną lub szkarłatno-czerwoną przy sztucznym. Kamienie idealnie przezroczyste barwy czerwonej szlifuje się fasetowo (szlifem fasetowym lub mieszanym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków.
Odmiany: rodolit.

Piryt (FeS₂, grupa siarczków) - kamień jubilerski typu 1.2.1 ale stosowany rzadko. Twardość 6-6,5. Gęstość 4,9 g/cm³. Współczynnika załamania światła brak. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk metaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są, nieprzezroczyste kryształy barwy złocisto-żółtej do jasno-mosiężnej. Kryształy oraz dobrej jakości surowiec masywny, nieprzezroczysty, szlifuje się fasetowo (różnymi rodzajami szlifu rozetowego) lub w formie kaboszonów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej. Skupienia dobrze wykształconych, kryształów pirytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Piryt w zetknięciu z wodą lub potem ciemnienie i zaczyna się rozkładać wydzielając siarczany mogące podrażniać skórę.

Plazma (odmiana chalcedonu, wyglądem zbliżona do heliotropu) - w jubilerstwie popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zwarte, przeświecające do nieprzezroczystych skupienia barwy ciemnozielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Pleonast (odmiana spinelu) - kamień jubilerski typu 1.1.2 ale spotykany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, niekiedy nieco przeświecające kryształy barwy ciemnozielonej do czarnej. Kamienie jednolicie zabarwione i nie spękane szlifuje się czasami niekiedy fasetowo lub w formie kaboszonów.

Polibern (polybern) - odpowiednio barwiona żywica poliestrowa, zmieszana z okruchami bursztynu, igliwiem i szczątkami owadów. Pospolita imitacja bursztynu.

Pollucyt (Cs[(Si₂Al)O₆] · nH₂O, grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7. Gęstość 2,85-2,94 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,517-1-525. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty, rzadziej tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów.

Powellit (Ca[MoO₄], grupa molibdenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 4,52 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,972. Dwójłomność 0,011. Połysk diamentowy, tłusty lub szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są żółte, pomarańczowe lub żółtawo-zielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo.

Praz (odmiana kwarcu z wrostkami aktynolitu) - w jubilerstwie popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są drobnokrystaliczne, białe z zielonym odcieniem skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał miej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych. Szersze wykorzystanie prazu ogranicza brak większych ilości odpowiedniej jakości surowca.

Prasiolit (odmiana kwarcu) - surowiec naturalny tworzy przeświecające do nieprzezroczystych kryształy i skupienia krystaliczne barwy ciemnozielonej. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy złocistozielonej otrzymywanie przez wygrzewanie ametystu. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Materiał mniej jednorodny służy do wyrobu różnego rodzaju drobnej galanterii ozdobnej.
UWAGA!!! Kamienie o takiej barwie nie występują w przyrodzie. Otrzymuje się je tylko i wyłącznie poprzez odpowiednie wygrzewanie niektórych kryształów ametystu.

Prazoopal (odmiana opalu) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, masywne skupienia barwy jasnozielonej do jabłkowo-zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Prehnit (Ca₂Al[(Si₃Al)O₁₀|(OH)₂], grupa glinokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.3.1 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-6,5. Gęstość 2,87 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,63. Dwójłomność 0,030. Połysk szklisty lub perłowy, niekiedy jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, szaro-zielone lub żółto-zielone do brązowo-żółtych, migotliwe kryształy oraz przezroczyste do przeświecających skupienia niekiedy wykazujące efekt awenturyzacji. Kamienie idealnie przezroczyste barwie żółtej lub zielonej szlifuje się fasetowo (głownie na zamówienie). Zwykle ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Wysoko cenione są tu szczególnie kamienie barwy brązowej z jasnożółtym odcieniem wykazujące efekt kociego oka.

Prosopit (CaAl₂(F,OH)₈, grupa fluorków) - na rynku w od 1976 roku ale w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 4,5-5. Gęstość 2,89 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,506. Dwójłomność 0,009. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy niebieskiej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów. Zwykle jednak masa oszlifowanych kamieni jest niewielka.

Proustyt (Ag₃AsS₃, grupa siarkosoli) - w jubilerstwie bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 2-2,5. Gęstość 5,6 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,9. Dwójłomność 0,29. Połysk diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jaskrawo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Ich masa po oszlifowaniu sięga nawet 9 karatów.
UWAGA!!! Prustyt wystawiony na intensywne lub długotrwałe działanie światła ciemnieje.

Pseudomalachit (Cu₅[(PO₄)₂|(OH)₂], grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 4,5-5,5. Gęstość 4,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,790. Dwójłomność 0,074. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są, nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy szmaragdowo-zielonej lub niebieskawo-zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji elementów ozdobnych i dekoracyjnych wyposażenia wnętrz. Dobrze wykształcone groniaste skupienia pseudomalachitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Psylomelany (grupa minerałów manganu) - kamienie jubilerskie typu 1.2.1 ale stosowany bardzo rzadko. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 4,7 g/cm³. Współczynnika załamania światła brak. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk półmetaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy stalowo-szarej do czarnej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest sporadycznie szlifowany w formie kaboszonów (imitacja hematytu).

Purpuryt ((Mn³⁺,Fe³⁺)[PO₄], grupa fosforanów) - mało znany i rzadko stosowany jubilerstwie. Twardość 4-4,5. Gęstość 3,69 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,85-1,92. Dwójłomność 0,07. Dyspersja bardzo silna. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy ciemnoróżowej do fioletowo-czerwonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Pyralin - termoplastyczne tworzywo celulozowe wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Resinoid - syntetyczna żywica fenolowo-formaldehydowa wykorzystywana jako imitacja różnych barwnych kamieni szlachetnych i ozdobnych.

Rock crystal - szkło o właściwościach fizycznych zbliżonych do kryształu górskiego.

Rodochrosyt (Mn[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie popularny. Twardość 4. Gęstość 3,4-3,7 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,70. Dwójłomność 0,22. Połysk szklisty, rzadziej perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, kryształy oraz skupienia krystaliczne barwy jasnoróżowej do czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle mają one po oszlifowaniu masę w granicach 2-15 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów lub kul. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Rodolit (kryształy mieszane almandynu i piropu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Twardość 7,7,5. Gęstość 3,79-3,89 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,745-1,761. Dwójłomności nie wykazuje. Dyspersja 0,026. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy różowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Najwyżej cenione są okazy zmieniające barwę w zależności od rodzaju oświetlenia.

Rodonit ([Mn²⁺)[SiO₃], grupa krzemianów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.1. Popularny. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 3,6 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,738. Dwójłomność 0,011. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych kryształy i krystaliczne skupienia barwy różowej, fioletowo-czerwonej lub czerwono-brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa poi oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Bardzo atrakcyjne są również kamienie o wzorzystym układzie dendrytów. Stosuje się dla nich szlif tablicowy. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Rosolit (odmiana grossularu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy różowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.
Odmiany: landeryt.

Royalit - szkło barwy purpurowo-czerwonej wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Rubelit (odmiana elbaitu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy różowej do czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (najczęściej szlifem schodkowym lub tablicowym, rzadziej brylantowym lub rozetowym). Ich masa po oszlifowaniu może sięgać 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów rubelitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Rubicell (odmiana spinelu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy pomarańczowo-czerwonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Rubin (odmiana korundu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny. Twardość 9. Gęstość 3,97-4,05 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,757-1,779. Dwójłomność 0,008-0,009. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy w różnych odcieniach czerwonej. Najwyżej cenione są kamienie z lekkim niebieskawym odcieniem (tzw. „gołębia krew”). Na rynku osiągają one ceny zbliżone do diamentów. Miej cenione są okazy czerwone z różowym odcieniem. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Prawidłowo oszlifowane powinny mieć diamentowy połysk a ich masa może sięgać nawet 30 karatów. Bardzo poszukiwany jest również surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt sześciopromiennego, niekiedy dwunastopromiennego asteryzmu (tzw. rubin gwiaździsty). Szlifuje się go w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów rubinu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej rubinów syntetycznych.

Rubin rekonstruowany (rubin genewa) - powstaje w wyniku spieczenia lub stopienia ze sobą małych, czystych rubinów naturalnych z dodatkiem dwuchromianu potasu. Znany od 1885 roku ale obecnie produkowany już rzadko.

Rubin syntetyczny - syntetyczny tlenek glinu Al₂O₃ zabarwiony na czerwono domieszką tlenku chromu Cr₂O₃ rzadziej tlenku tytanu TiO₂. Znany od 1869 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak:
- orsytal produkowany w Niemczech w latach sześćdziesiątych XX wieku.
- rubin Ardone produkowany przez firmę Ardon Associates. Na rynku jubilerskim od 1968 roku.
- rubin Bijoreve produkowany przez firmę Iuwa Seikoska. Na rynku jubilerskim od 1983 roku.
- rubin Chatham produkowany przez firmę Chatham. Na rynku jubilerskim od 1959 roku.
- rubin Gilsona produkowany na niewielką skalę przez Pierre Gilsona. Na rynku jubilerskim od 1975 roku.
- rubin Inamori produkowany przez firmę Kyoto Ceramic Co. Na rynku jubilerskim od 1981 troku.
- rubin Kashan barwy fioletowo-czerwonej od domieszki Ti, produkowany przez firmę Ardon Associates. Na rynku jubilerskim od 1968 roku.
- rubin Knischka produkowany przez firmę P.O. Knischka. Na rynku jubilerskim od 1980 roku.
- rubin Lechleitner produkowany przez J. Lechleitnera. Na rynku jubilerskim od 1984 roku.
- rubin Ramaura produkowany przez firmę J.O. Crystals. Na rynku jubilerskim od 1983 roku.
- rubin Shinna jeszcze niedokładnie zbadany, produkcji japońskiej. Na rynku jubilerskim od 1984 roku.
- rubin Verneuila wytwarzany metodą Verneuila.

Rumiancevit (odmiana grossularu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są czerwono-brązowe kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.

Rutyl (TiO₂, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-6,5. Gęstość 4,2-4,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,75. Dwójłomność 0,28. Dyspersja prawie sześciokrotnie wyższa od diamentu. Połysk półmetaliczny, diamentowy lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub czerwonej do czarnej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy brązowej szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Rutyl syntetyczny - syntetyczny tlenek tytanu TiO₂. Zwykle czarny, nieprzezroczysty ale odpowiednio wygrzewany może przyjmować zabarwienie ciemnoniebieskie, zielone, żółte lub żółtawobiałe do prawie bezbarwnego. Wykorzystywany jako imitacja różnych kamieni szlachetnych. Znany od 1948 roku. Na rynek jubilerski wprowadzony pod wieloma własnymi nazwami. Dominują na nim kamienie bezbarwne takie jak astryl, jarra gem, johannes gem,kenya gem, lusterit, miridas (meridas), rainbow magic diamond (nazwa niepoprawna), titania i zaba gem. Spotyka się również kamienie bezbarwne, żółtawobiałe lub niebieskie wykazujące intensywniejszy blask w oświetleniu sztucznym niż w świetle dziennym. Są one znane pod nazwą titania nightstone (kamień nocy). Produkuje się także kamienie wykazujące charakterystyczną iryzację jak na przykład diament rainbow (diament tęczowy, nazwa niepoprawna) lub lekko opalizując na przykład rainbow gem.

Rybie oko (odmiana apofyllitów) - do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia o perłowym połysku. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) szlifuje się w formie kaboszonów.

Safranit (saffronit) - cytryn barwy żółtej, pomarańczowej lub brązowej otrzymany w wyniku wygrzewania ametystu.

Sagenit (odmiana kwarcu z włosowatymi wrostkami rutylu - tzw. włosy Wenus) - kamień jubilerski typu 1.3.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne i idealnie przezroczyste kryształy kwarcu z dobrze widocznymi złocistożółtymi włoskami rutylu. Szlifuje się je w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków.

Sanidyn ((K,Na)[(Si,Al)₄O₈], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko. Twardość 6. Gęstość 2,53-2,56 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,518-1,534. Dwójłomność 0,004-0,007. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz krystaliczne skupienia wykazujące efekt opalescencji (sanidynowy kamień księżycowy) przy czym dobrej jakości surowiec barwy żółtej jest rzadki a brązowej bardzo rzadki . Kamienie idealnie przezroczyste barwy żółtej szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Sapfiryn (Mg₂Al₄[O₆|SiO₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Sard (odmiana chalcedonu) - kamień jubilerski typu 1.3.1ale stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy złotobrązowej do czerwonobrązowej. Dobrej jakości surowiec (bez przerostów i spękań) jest szlifowany formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku sardów ma modyfikowaną barwę przez sztuczne barwienie lub umiejętne wygrzewanie.

Sardonyks (odmiana agatu) - kamień jubilerski typu 1.3.2. Popularny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia naprzemianlegle czerwono i biało wstęgowane. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów, rzadziej natomiast fasetowo (szlifem sygnetowym). Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku sardonyksów jest sztucznie barwionymi agatami.

Scheelit (Ca[WO₄], grupa wolframianów) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale stosowany rzadko. Twardość 4,5-5. Gęstość 6,0 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,93. Dwójłomność 0,017. Dyspersja 0,038. Połysk szklisty, tłusty lub diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, żółte (najwyżej cenione), pomarańczowe lub brązowe kryształy o diamentowym połysku. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się niekiedy fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Prawidłowo oszlifowane dają intensywną grę barw (tzw. ogień) zbliżoną do diamentów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany formie kaboszonów.

Scheelit syntetyczny - syntetyczny wolframian wapnia (Ca[WO₄]. W czystej postaci jest bezbarwny. Domieszkowany związkami pierwiastków ziem rzadkich może przyjmować zabarwienie czerwone, ceglastoczerwone, czerwonobrązowe, żółtobrązowe, jasnożółte, zielone lub fioletowe. Wykorzystywany jako imitacja różnych kamieni szlachetnych. Znany od 1963 roku.

Schörl (Na(Fe²⁺)₃Al₆[(BO₃)₃|Si₆O₁₈|(OH)₄], grupa turmalinów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Dawniej był powszechnie wykorzystywany do wyrobu różnorodnej biżuterii żałobnej i wieczorowej, natomiast obecnie jest mało popularny i przez to bardzo rzadko spotykany. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,10-3,25 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,620-1,698. Dwójłomność 0,016-0,046. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste do słabo przeświecających kryształy barwy czarnej. Kamienie o czystej barwie i szklistym połysku szlifuje się faseto lub w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów schörlu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Selenit (odmiana gipsu) - kamień ozdobny typu 3.3.1. Popularny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, włókniste skupienia barwy białej wykazujące na powierzchni charakterystyczną białą poświatę, a niekiedy również efekt kociego oka. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) służy on do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Sepiolit (Mg₄[Si₆O₁₅|(OH)₂] · 6H₂O, grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 2-2,5. Gęstość 2,0-2,1 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,53. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk ziemisty. Miękki i krajalny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy w różnych odcieniach białej. Surowiec dobrej jakości, (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Serpentyn szlachetny (szlachetna odmiana antygorytu, chryzotylu lub lizardytu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.3.2 ale stosowany rzadko. Twardość 2,5-3,5. Gęstość 2,55 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,565. Dwójłomności nie wykazuje. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy w różnych odcieniach zielonej. Surowiec dobrej jakości jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Sfaleryt (ZnS, grupa siarczków) - kamień jubilerski typu 1.1.4 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 4,09 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,37. Dwójłomności nie wykazuje. Dyspersja 0,156. Połysk diamentowy lub tłusty, rzadziej szklisty lub ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, żółte, zielone lub brązowe do czarnych kryształy o diamentowym połysku. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się niekiedy fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Szczotki dobrze wykształconych brązowych kryształów sfalerytu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).
Odmiany: blenda cynkowa, clejofan.

Shelby - syntetyczny tlenek cyrkonu ZrO₂ o właściwościach podobnych do cyrkonii. Wykorzystywany jako imitacja diamentu.

Siarka rodzima (S, grupa pierwiastków rodzimych) - w jubilerstwie stosowana bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 1,5-2. Gęstość 2,0-2,1 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,958-2,245. Dwójłomność 0,291. Dyspersja 0,155. Połysk diamentowy lub tłusty. Bardzo kruchy. Potarta o sukno elektryzuje się. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przezroczyste do przeświecających kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się sporadycznie fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany formie kaboszonów. Masa oszlifowanych kamieni może sięgać 50 karatów.

Silicon (silicium) - syntetyczny krzem Si otrzymywany przez redukcję kwarcu węglem. Wykorzystywany jako imitacja krwawnika. Jest jednak od niego znacznie lżejszy i cieplejszy w dotyku.

Sillimanit (Al₂[O|SiO₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7,5. Gęstość 3,27 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,670. Dwójłomność 0,021. Połysk szklisty lub jedwabisty, niekiedy tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub jasnoniebieskiej oraz przeświecające włókniste skupienia (patrz: fibrolit). Kamienie idealnie przezroczyste barwy żółtej szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: fibrolit.

Sinhalit (MgAl[BO₄], grupa boranów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany bardzo rzadko i mało znany. Twardość 6,5. Gęstość 3,48 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,685. Dwójłomność 0,038. Do 1952 roku był uważany za odmianę oliwinu. Z wyglądu przypomina brązowe cyrkony i chryzoberyle. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasnożółtej do ciemnobrązowej lub zielonawo-brązowj. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów.

Skapolity (ogólna nazwa szeregu mejonit-marialit) - kamienie jubilerskie typu 1.1.3 ale stosowane rzadko. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 2,63 g/cm³ (marialit) lub 2,70 g/cm³ (mejolit) Współczynnik załamania światła 1,545 (marialit) lub 1,57 (mejolit). Dwójłomność 0,009 (marialit) lub 0,021 (mejolit). Połysk szklisty. Kruche. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, żółte, fioletowe, różowe lub zielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym lub schodkowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów (w przypadku okazów barwy złocisto-żółtej i purpurowej 2 karatów). Bardzo cenione są również kamienie mniej przezroczyste barwy żółtej z perłowym połyskiem oraz wykazujące niebieski efekt kociego oka lub asteryzmu (skapolity gwiaździste). Szlifuje się je w formie kaboszonów.

Skorodyt (Fe³⁺[AsO₄] · 2H₂O, grupa arsenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,2 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,77. Dwójłomność 0,033. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy jasnozielonej lub niebieskiej. Niekiedy zmieniają one barwę z zielonawo-różowej w świetle dziennym na czarną w oświetleniu sztucznym. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak masa oszlifowanych kamieni nie przekracza 5 karatów.

Skrzemieniałe drewno - silnie przepojone opalem, chalcedonem lub krzemionką fragmenty kopalnych pni drzew iglastych lub liściastych o dobrze zachowanej strukturze drewna. Kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.2. Zwykle zachowuje pierwotną strukturę drewna objawiającą się w postaci różnobarwnych słoi. Najczęściej mają one barwę brązową w różnych odcieniach do czarnej, niekiedy białą, szarą, czerwoną lub żółto-brązową. Służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Smaragdolin - szkło berylowe barwy zielonej. Wykorzystywane jako imitacja szmaragdu i innych zielonych kamieni szlachetnych.

Smaragdyt (odmiana aktynolitu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające skupienia barwy szmaragdowo-zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Smithsonit (Zn[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5. Gęstość 4,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,73. Dwójłomność 0,23. Wysoka dyspersja. Połysk szklisty, niekiedy perłowy lub ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy oraz przeświecające skupienia barwy żółtej, jasnozielonej lub zielonawo-niebieskiej do błękitno-niebieskiej. Surowiec dobrej jakości jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji ozdobnych elementów architektonicznych.

Snakeskin - syntetyczny opal (odpowiednik mlecznego opalu szlachetnego lub czarnego opalu), wykazujący opalizację w formie wyraźnych sześciokątnych płytek ułożonych na kształt mozaiki wyglądem przypominającej skórę węża.

Sodalit (Na₄[(Si₃Al₃)O₁₂|Cl], grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie popularny. Twardość 5,5-6. Gęstość 2,13-2,29 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,48. Izotropowy. Połysk szklisty, niekiedy tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy i krystaliczne skupienia barwy niebieskiej. Kamienie dobrze przeświecające szlifuje się fasetowo ale są one niezbyt wysoko cenione. Surowiec słabo przeświecający i nieprzezroczysty jest szlifowany formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Sogdianerin - otrzymywane syntetycznie ciekłe kryształy wykorzystywane jako imitacja opalu szlachetnego.

Sogdianit (([],Na)₂KLi₃(Zr,Ti,Fe,Al)₂[Si₁₂O₃₀], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7. Gęstość 2,90 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,608. Dwójłomność 0,002. Do celów jubilerskich wykorzystywane są fioletowe kryształy. Są one szlifowane w formie niewielkich kaboszonów.

Sokole oko (odmiana kwarcu z licznymi wrostkami równoległych włókien riebeckitu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Popularny. Połysk perłowy. Do celów jubilerskich wykorzystuje się nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy ciemnoniebieskiej z szarawym odcieniem wykazujące efekt pasowej migotliwości w postaci pręgi przesuwającej się przy obrocie kamienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie wysokich kaboszonów dających najwyraźniejszą smugę świetlną przypominającą źrenicę oka sokoła. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Spessartyn ((Mn²⁺)₃Al₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale stosowany bardzo rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 4,16 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,80. Izotropowy. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub pomarańczowo-czerwonej do brązowawo-czerwonej. Niekiedy zmieniają one barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się różnymi rodzajami szlifów fasetowych. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Spinel (MgAl₂O₄, grupa tlenków) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale stosowany rzadko. Twardość 8. Gęstość 3,60 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,717. Izotropowy. Połysk silny szklisty, rzadziej jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy fioletowej, czerwonej lub różowej. Niekiedy zmieniają one barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, płytkowym lub schodkowym, rzadziej mieszanym). Zwykle ich masa po oszlifowaniu waha się w granicach 5-7 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Wysoko cenione są tu szczególnie kamienie barwy niebiesko-szarej lub czarnej wykazujące efekt cztero- lub sześciopromiennego asteryzmu (tzw. spinele gwiaździste).
Odmiany: cejlonit, chlorospinel, ganospinel, pleonast, rubicell.

Spinel syntetyczny - początkowo jego skład chemiczny odpowiadał składowi spinelu naturalnego. Później jednak zaczęto produkować kamienie nieco zmodyfikowane. Zwykle mają one wyższą gęstość a przy skrzyżowanych nikolach ujawniają dobrze widoczną anomalną dwójłomność. W czystej postaci są bezbarwne. Domieszkowane tlenkami chromu, kobaltu, manganu, miedzi, tytanu lub wanadu może przyjmować różnorodne zabarwienie. Na skalę przemysłowa produkowany od 1925 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak:
- alumag, diament Jourado, lustergem lub magalux (nazwa niepoprawna), bezbarwne wykorzystywane jako imitacja diamentu,
- Hope szafir (nazwa niepoprawna) barwy ciemnoniebieskiej, był efektem podjętej w 1907 roku próby uzyskania syntetycznego szafiru poprzez stopienie tlenku glinu z tlenkiem kobaltu jako barwnikiem. Ponieważ barwa rozkładała się plamiście próbowano ją ujednolicić dodając jako topnika tlenku magnezu. Uzyskany w ten sposób produkt miał jednak strukturę spinelu a nie korundu. wykorzystywany jako imitacja szafiru,
- azuryt (nazwa niepoprawna) barwy jaskrawoniebieskiej wykorzystywany jako imitacja azurytu,
- zielononiebieski do niebieskiego wykorzystywany jako imitacja cyrkonu,
- akwamaryna, aquagem (nazwa niepoprawna) lub zircon-spinel barwy bladoniebieskiej wykorzystywane jako imitacja akwamarynu,
- emerald barwy zielonożółtej wykorzystywany jako imitacja szmaragdu,
- dirigem barwy zielonej wykorzystywany jako imitacja szmaragdu,
- rebulit barwy ciemnozielonej wykorzystywany jako imitacja werdelitu,
- erinide (erinite), perigem lub szmaragd brazylijski (nazwa niepoprawna) barwy żółtawozielonej wykorzystywane jako imitacja oliwinu,
- berylit lub rozircon (nazwa niepoprawna) barwy różowoczerwonej wykorzystywane jako imitacja rubelitu lub morganitu,
- almandyt barwy fioletowo-czerwonej wykorzystywany jako imitacja almandynu.
- aleksandrina, synhalit (syntelit) lub szafir-aleksandryt (nazwa niepoprawna) zmieniające barwę w zależności od rodzaju oświetlenia i wykorzystywane jako imitacja aleksandrytu,
Produkowane są również kamienie zmętnienie, barwy białej lub niebiesko-białej o właściwościach zbliżonych do kamienia księżycowego. Uzyskuje się je przez długotrwałe wygrzewanie odmian bezbarwnych.

Spodumen (LiAl[Si₂O₆], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,18 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,67. Dwójłomność 0,015. Połysk silny, szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są pleochroiczne kryształy. Kamienie bezbarwne i idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 7 karatów. Do unikalnych i bardzo cenionych należy surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt kociego oka. Jest on szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: hiddenit, kunzyt i nuristanit.
UWAGA!!! Przy uderzeniu spodumeny bardzo łatwo pękają a wystawione na długotrwałe działanie światła bledną. Są też wrażliwe na podwyższoną temperaturę.

Srebro rodzime (Ag, grupa pierwiastków rodzimych) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.4. Twardość 2,5-3. Gęstość 9,6-12,0 g/cm³. Połysk silny, metaliczny. Kowalne, ciągliwe i giętkie. Do celów jubilerskich wykorzystywane są dendryty i efektownie wykształcone samorodki. Oprawia się je w stanie surowym. Zwykle jednak są one wcześniej podtrawiane w celu usunięcia pokrywających je nalotów i lakierowane dla ochrony przed dalszym śniedzeniem.

Starlit (odmiana cyrkonu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemnoniebieskiej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo.
UWAGA!!! Kamienie o takiej barwie nie występują w przyrodzie. Otrzymuje się je wyłącznie poprzez odpowiednie wygrzewanie innych odmian cyrkonu.

Staurolit ((Fe²⁺)₂Al₉[Si₄O₂₃|OH], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,74 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,750. Dwójłomność 0,012. Połysk szklisty, często zmatowiały. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych kryształy barwy najczęściej czerwonobrązowej lub brązowo-żółtej rzadko natomiast niebieskiej. Kamienie o jednorodnej barwie szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów.

Steatyt (odmiana talku) - kamień ozdobny typu 3.3.2. Popularny. Połysk tłusty. Jest tłusty w dotyku. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia barwy czysto białej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Stelleryt (Ca₄[(Si₂₈Al₈)O₇₂] · 28H₂O, grupa glinokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadki i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,14 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,490. Dwójłomność 0,009. Do celów jubilerskich wykorzystywane są niebieskie kryształy wykazujące efekt iryzacji oraz przeświecające skupienia.

Stichtyt (Mg₆Cr₂[CO₃|(OH)₁₆] · 4H₂O, grupa węglanów) - w jubilerstwie spotykany rzadko i mało znany. Twardość 1,5-2. Gęstość 2,16 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,527. Dwójłomność 0,026. Połysk perłowy lub tłusty, niekiedy szklisty. Giętki ale nie sprężysty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różowe do fioletowo-różowych, przeświecające skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest okazjonalnie szlifowany w formie kaboszonów.

Strass - wysoko dyspersyjne szkło ołowiowe z domieszką talu. W czystej postaci jest bezbarwne. Domieszkowane tlenkami odpowiednich metali może być barwione na różne kolory. Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Sugilit (KNa₂Li₃(Fe³⁺)₂[Si₁₂O₃₀], grupa krzemianów) - w jubilerstwie spotykany rzadko i mało znany. Twardość 4,5-5,5 (sugilit mamganowy - 6,5-7,5). Gęstość 2,74 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,608. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy niebiesko-fioletowej, czerwono-fioletowej, fioletowej, purpurowej lub purpurowo-czerwonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań). jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Super szkło - szkło barwy żółtobrązowej wykorzystywane jako imitacja topazu.

Syderyt (Fe[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 3,83-3,96 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,593-1,830. Dwójłomność 0,240. Połysk szklisty, niekiedy perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy seledynowo-zielonej lub jasnobrązowej. Kamienie idealnie przezroczyste i przeświecające szlifuje się fasetowo lub w formie kaboszonów. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów.

Szafir (odmiana korundu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Dobrej jakości surowiec o barwie niebieskiej lub wielobarwny jest dość powszechny. Rzadko natomiast spotyka się kamienie jednolicie żółte, fioletowe lub niebieskie. Do najrzadszych należą natomiast szafiry różowe. Twardość 9. Gęstość 3,99-4,00 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,757-1,770. Dwójłomność 0,008-0,009. Połysk silny, szklisty, niekiedy tłusty, jedwabisty lub diamentowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są różnorodnie zabarwione kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, tablicowym lub schodkowym, niekiedy mieszanym brylantowo-schodkowym). Ich masa po oszlifowaniu waha się zwykle w granicach 1-5 karatów, rzadko natomiast przekracza 10 karatów. Najwyżej jednak ceni się kamienie o pięknym jedwabistym połysku oraz surowiec mniej przezroczysty ale wykazujący efekt asteryzmu (tzw. szafiry gwiaździste) lub kociego oka. Jest on szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny ale tylko o barwie niebieskiej służy do produkcji bębniaków. Skupienia dobrze wykształconych żółtych lub fioletowych kryształów szafiru są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).

Szafir syntetyczny - syntetyczny tlenek glinu Al₂O₃ zabarwiony dna niebiesko omieszką tlenków tytanu i żelaza. Domieszki tlenków niklu, chromi i wanadu wywołuje zmianę odcienia barwy. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: cejlon-szafir, crown-lite, cyrkon syntetyczny (nazwa niepoprawna), utralit, walderit.
Obecnie oprócz szafirów niebieskich produkuje się również kamienie o innych barwach wykorzystywane jako imitacje różnych kamieni szlachetnych. Na rynku jubilerskim są one znane pod wieloma nazwami własnymi takimi jak:
- brite-Lite, crown Jewelo, cyrkolit (zirkolit), diamondette (diamondit, diamonette, diamonflame), emperor-lite, gemette, ledofrozen fire, meredith, Mr Diamond, bezbarwny,
- diament arabski magiczny (azwa niepoprawna) bezbarwny lub lekko żółtawy.
- akwamaryn syntetyczny (nazwa niepoprawna) barwy niebieskiej wykorzystywany jako imitacja akwamarynu,
- aleksandryt syntetyczny (nazwa niepoprawana), aleksandrina kub synhalit (syntelit) barwy fioletowo-czerwonej ale zmieniający barwę w zależności od rodzaju oświetlenia i wykorzystywany jako imitacja aleksandrytu,
- amaryl barwy bladozielonej,
- ametyst syntetyczny (nazwa niepoprawna) lub violit barwy fioletowo-czerwonej wykorzystywany jako imitacja ametystu,
- chryzoberyl syntetyczny (nazwa niepoprawna) barwy żółtozielonej,
- cyrkon niebieski (nazwa niepoprawna) barwy zielononiebieskiej.,
- danburyt syntetyczny (nazwa niepoprawna) barwy ciemnożółtej wykorzystywany jako imitacja topazu,
- danduryt (nazwa niepoprawna) damboryt lub topaz syntetyczny (nazwa niepoprawna) barwy żółtej wykorzystywany jako imitacja topazu,
- madeiratopaz (nazwa niepoprawna) barwy złocisto-brązowej,
- padparadża (nazwa niepoprawna) barwy pomarańczowożółtej,
- palmeiratopaz (nazwa niepoprawna) lub topaz Palmeira (nazwa niepoprawna) barwy brązowej.
- rosalin (nazwa niepoprawna) barwy ciemnoróżowej,
- rose de France (Róża Francji) barwy czerwono-fioletowej wykorzystywany jako imitacja granatów,
- damboryt lub scentific topaz (nazwa niepoprawna) barwy różowej,
- topaz-szafir(nazwa niepoprawna) barwy żółtawej do żółtej.
Od 1948 roku otrzymywane są również syntetyczne szafiry gwiaździste i syntetyczne szafirowe kocie oko.

Szkło aventurynowe - szkło sodowo-wapniowe barwy ciemnoczerwonej do czerwono-brązowej lub zielonej zawierające metalicznym połyskujące trójkątne bądź heksagonalne kryształki miedzi lub okruchy hematytu (ewentualnie goethytu). Wykorzystywane jako imitacja aventurynu. Wytwarzane od początku XVII wieku. Na rynku występuje pod wieloma nazwami własnymi: aventuryn szklany, goldfluss, hemation i purpurin.

Szkło berylowe - szkło krzemionkowo-ołowiowe barwy szmaragdowozielonej wywołanej domieszką trójtlenku chromu. Wykorzystywane niekiedy jako imitacja szmaragdu.

Szkło czarne - nieprzezroczyste szkło krzemionkowo-ołowiowe barwy czarnej wywołanej dodatkiem mieszaniny powstałej ze stopienia ze sobą tlenku cyny, tlenku manganu i szlaki hutniczej. Wykorzystywane jako imitacja gagatu. Znane od końca XVII wieku.

Szkło czerwone (szkło rubinowe) - szkło krzemionkowe lub krzemionkowo-ołowiowe barwy czerwonej wywołanej domieszką tlenku miedzi, związków złota, zdyspergowanego złota, związków selenu (lekki pomarańczowy odcień), tlenku manganu (fioletowo-czerwone) lub tlenku żelaza (brązowo-czerwone). Wykorzystywane jako imitacja granatów, rubinów, spineli i innych kamieni szlachetnych. Znane od końca XVII wieku.

Szkło kryształowe (kryształ) - szkło krzemionkowo-ołowiowe odznaczające się dużą gęstością, dużym współczynnikiem załamania światła, tęczową grą barw i pięknym połyskiem. Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych. Produkowane od XV wieku.

Szkło zielone - szkło krzemionkowo-ołowiowe barwy żółtawozielonej (domieszka tlenku chromu, związków uranu lub związków żelazowe), niebieskawo-zielonej (domieszka związków żelazawych lub związków miedzi) oraz żółtozielonej (domieszka tlenków kobaltu, związków antymonu lub związków prazeodymu). Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Szkło złote - szkło krzemionkowo-ołowiowe barwy bursztynowo-żółtej wywołanej domieszką soli srebra, tlenku antymonu, siarczku kadmu i związki żelaza, domieszką związków manganu, trójtlenku uranylu, związków węgla i tlenku manganu lub domieszką siarki i tytanu). Wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych.

Szmaragd (odmiana berylu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Popularny i bardzo wysoko ceniony. Twardość 7,5-8. Gęstość 2,69-2,78 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,566-1,600. Dwójłomność 0,006-0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem schodkowym, nożycowym lub szmaragdowym, wyjątkowo brylantowym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 4-5 karatów. Surowiec zmętniały lub zawierający zbyt dużo wrostków jest niekiedy szlifowany w formie kaboszonów. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy niekiedy do produkcji bębniaków i małych rzeźb. Skupienia dobrze wykształconych kryształów szmaragdu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Aby ukryć przypowierzchniowe skazy szmaragdów oraz rysy i pęknięcia na ich powierzchni gotuje się je w oleju cedrowym.
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej szmaragdów syntetycznych.

Szmaragd Brighton - szkło barwy zielonej wykorzystywane jako imitacja szmaragdu. Nazwa niepoprawna.

Szmaragd Hartmana - szkło barwy czerwonawo-zielonej wykorzystywane jako imitacja szmaragdu. Nazwa niepoprawna.

Szmaragd syntetyczny - syntetyczny krzemian berylu (Be₃Al₂[Si₆O₁₈] o barwie szmaragdu. Znany od 1888 roku. Na skalę przemysłową produkowany od 1928 roku. Na rynek jubilerski wprowadzony pod wieloma własnymi nazwami takimi jak:
- asic-emerald - produkowany przez japońską firmę Sangyo.
- igmerald (igmerald) - znany od 1937 roku.
- szmaragd Birona - barwy zielonej do niebieskozielonej produkowany przez firmę Biron Minerals Pty. Na rynku jubilerskim od 1977 roku. Produkowane kamienie mają masę około 100 karatów.
- szmaragd Chathama - barwy niebieskozielonej produkowany przez firmę Chatham Created Gems. Na rynku jubilerskim od 1953 roku. Obecnie firma zaspokaja 60% ogólnego zapotrzebowania na syntetyczne szmaragdy.
- szmaragd Gilsona - barwy niebieskozielonej produkowany przez firmę Pierre Gilsona. Na rynku jubilerskim od 1963 roku.
- szmaragd Igmerald - produkowany przez firmę G. Farbenindustrie w latach 1936–1944.
- szmaragd Kyocera - barwy zielonej firmy Kyoto Ceramic Co. Na rynku jubilerskim od 1975 roku.
- szmaragd Lechleitnera (emerald coated beryls) - barwy zielonej, żółtawozielonej lub niebieskawo-zielonej produkowany przez J Lechleitnera. Wprowadzony na rynek jubilerski w 1964 roku w dwóch odmianach zwanych szmaragd Eremita i szmaragd sandwich (kanapkowy).
- szmaragd Lennix (symerald) - barwy ciemnozielonej produkowany przez firmę De Beers Consolidated Mines Ltd. Na rynku jubilerskim od końca lat 70–tych. Produkowane kamienie mają masę około 40 karatów.
- szmaragd Linde - produkowany na niewielką skalę w latach 1965–1975 przez firmę Linde Air Products Co.. Wprowadzony do obiegu pod nazwą symerald.
- szmaragd Pool - barwy żółtawozielonej do niebieskawo-zielonej produkowany przez firmę Excaliber Holdings Ltd. Na rynku jubilerskim od 1979 roku.
- szmaragd Regency (Regency Emerald) - barwy niebieskawo-zielonej produkowany przez firmę Vacuum Ventures of Promoton Lakes. Na rynku jubilerskim od 1981 roku.
- szmaragd Zerfassa - barwy zielonej z lekkim niebieskawym odcieniem, produkowany metodą W. Zerfassa. Na rynku jubilerskim od 1965 roku.
a ponadto również emeraldait.
- zefrass-szmaragd - na rynku jubilerskim od 1903 roku.

Taaffeit (= magnesiotaafeit-2N'2S, Mg₃BeAl₈O₁₆, grupa tlenków) - w jubilerstwie spotykany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 8. Gęstość 3,61 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,727. Dwójłomność 0,007. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, niebieskie, różowo-fioletowe lub zielone kryształy. Kamienie idealnie przezroczyste są szlifowane fasetowo. Ich masa jest jednak niewielka.

Talk (Mg₃[Si₄O₁₀|(OH)₂], grupa krzemianów) - w jubilerstwie popularny. Twardość 1. Gęstość 2,78 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,576. Dwójłomność 0,047. Połysk perłowy lub tłusty. Miękki, strugalny, giętki i nieco sprężysty. Tłusty, mydlasty w dotyku. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite skupienia barwy w różnych odcieniach jasnozielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny (głównie steatyt) służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
Odmiany: steatyt.
UWAGA!!! Ze względu na niewielką twardość łatwo może ulegać zniszczeniu.

Tantalit ((Fe,Mn)Ta₂O₆, grupa tlenków) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6-6,5. Gęstość 8,2 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,32. Dwójłomność 0,17. Połysk tłusty, szklisty lub półmetaliczny. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, niekiedy przeświecające kryształy barwy czerwonej lub czerwono-brązowej. Sporadycznie bywają one szlifowane, głównie w formie kaboszonów, rzadziej fasetowo.

Tanzanit (odmiana zoisytu) - kamień jubilerski typu 1.1.3. Ceniony ale stosowany rzadko. Silnie pleochroiczny. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy ciemnoniebieskiej niekiedy z fioletowym odcieniem. Kamienie idealnie przezroczyste barwy szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, nożycowym lub owalnym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 5 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Większość oferowanych na rynku szafirowo-niebieskich „tanzanitów” powstała przez odpowiednie wygrzewanie niektórych żółtych, różowych i różowo-brązowych zoisytów.

Taraspit (odmiana dolomitu) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste sporadycznie szlifuje się fasetowo.

Tefroit ((Mn²⁺)₂[SiO₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7. Gęstość 4,1 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,80. Dwójłomność 0,04. Połysk szklisty lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej, brązowej lub czarnej. Niektóre mogą zmienić barwę z zależności od rodzaju oświetlenia. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się sporadycznie fasetowo.

Tektyty (patrz: meteoryty) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 5,5. Gęstość 2,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,49. Izotropowe. Amorficzne. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bryłki barwy żółtej, zielonej, brązowej do czarnej. Surowiec idealnie przezroczysty barwy zielonej (mołdawity) lub żółtej (szkło pustyni libijskiej) jest szlifowany fasetowo (najczęściej szlifem schodkowym) lub w formie kaboszonów. Zwykle ich masa po oszlifowaniu waha się w granicach 15-25 karatów. Okazy o ciekawych kształtach są w stanie surowym oprawiane bezpośrednio w złoto lub srebro.

Thaumasyt (Ca₃[Si(OH)₆|CO₃|SO₄] · 12H₂O, grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5. Gęstość 1,91 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,464-1,507. Dwójłomność 0,036-0,039. Połysk jedwabisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są włókniste skupienia barwy śnieżnobiałej, mogące wykazywać efekt kociego oka. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Thomsonit (NaCa₂[(Al₅Si₅)O₂₀] · 6H₂O, grupa glinokrzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko. Twardość 5-5,5. Gęstość 2,3 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,525. Dwójłomność 0,012. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, włókniste skupienia o jedwabistym połysku, barwy różowej, pomarańczowej lub zielonej z różnobarwnymi, migotliwymi cętkami. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Po oszlifowaniu często ma on znaczną masę.

Thulit (odmiana zoisytu) - kamień jubilerski typu 1.3.1 ale stosowany rzadko. Twardość 6-6,5. Gęstość 3,10 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,703. Dwójłomność 0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy różowej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów lub tabliczek. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Tinzenit (odmiana magnezioaksynitu) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,18 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,662. Dwójłomność 0,012. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej lub brązowo-żółtej. Niektóre mogą zmieniać one barwę z jasnoniebieskiej w świetle dziennym na jasnofioletową w oświetleniu sztucznym. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 1 karata.

Tlenek glinowo-itrowy podobny do YAG, wykorzystywany jako imitacja diamentu. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: cricolit, dia-Bud, diament Lindego i diamonite.

Topaz (Al₂[SiO₄|F₂], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Dobrej jakości surowiec bezbarwny, żółty, fioletowy, zielony i wielobarwny jest dość powszechny. Rzadko natomiast spotyka się kamienie jednolicie czerwone, brązowe i niebieskie. Twardość 8. Gęstość 3,53-3,56 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,62. Dwójłomność 0,009. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są dichroiczne bezbarwne, niebieskie, żółte, różowe (najwyżej cenione) lub pomarańczowe kryształy, Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, schodkowym lub fantazyjnym). Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 10 karatów (wyjątkowo 25-30 karatów). Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny ale tylko bezbarwny służy do produkcji bębniaków. Skupienia dobrze wykształconych kryształów topazu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Większość znajdujących się w sprzedaży różowych topazów to w rzeczywistości kamienie które pierwotnie miały barwę żółtą lub brązowo-żółtą ale zostały zmodyfikowane przez umiejętne wygrzewanie. W podobny sposób niektórym bezbarwnym lub jasnoniebieskim topazom można nadać barwę intensywnie niebieską.

Topaz syntetyczny - syntetyczny fluorokrzemian glinu (Al₂[SiO₄|F₂], najczęściej barwy niebieskiej (niepoprawnie zwany akwamarynem), rzadko bezbarwny (tzw. scentific brilliant). Na rynku jubilerskim od lat 60–tych.

Topazolit (odmiana andradytu) - kamień jubilerski typu 1.1.2 ale stosowany rzadko. Twardość 6,5-7. Gęstość 3,83-3,86 g/cm³. Połysk silnie szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kamienie barwy zielonawożółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się niekiedy fasetowo.

Tremolit ([]Ca₂Mg₅[Si₈O₂₂|(OH)₂], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5-6. Gęstość 3,0 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,614. Dwójłomność 0,027. Połysk szklisty lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szmaragdowo-zielonej lub ciemnoniebieskiej oraz różnobarwne, przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia (nefryt). Surowiec dobrej jakości barwy zielonej jest szlifowany w formie kaboszonów.
Odmiany: hexagonit.

Tsavoryt (odmiana grossularu) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,57-3,65 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,739-1,744. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy szmaragdowo-zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 2 karatów.

Tsilaisyt (Na(Mn,Al,Li)₃Al₆[(BO3)₃|Si₆O₁₈|(O,OH,F)] grupa turmalinów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste okazjonalnie szlifuje się fasetowo.

Tugtupit (Na₄[BeAlSi₄O₁₂|Cl], grupa berylokrzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Połysk szklisty. Twardość 6,5. Gęstość 2,27-2,57 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,494-1,502. Dwójłomność 0,006-0,008. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych kryształy barwy fioletowo-różowej do fioletowo-czerwonej. Kamienie przeświecające barwy fioletowo-czerwonej okazjonalnie szlifuje się fasetowo (szlifem tablicowym lub mieszanym). Surowiec mniej przezroczysty jest najczęściej szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny jest wykorzystywany do wyrobu małych rzeźb.

Turkmenit (sztucznie barwiony magnezyt lub howlit) - w jubilerstwie popularny. Do celów jubilerskich stosuje się zbite skupienia magnezytu. Przed obróbką są one sztucznie barwione na niebiesko. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań jest szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Turkmenit stanowi imitację turkusu ale z powodu zbieżności nazw tych dwóch kamieni powstaje liczne nieporozumienia gdyż wiele osób bierze go za z naturalny turkus.

Turkus (CuAl₆[(PO₄)₄|(OH)₈] · 4H₂O, grupa fosforanów) - kamień jubilerski typu 1.4.1. Popularny. Twardość 5,5-6,5. Gęstość 2,6-2,8 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,61. Dwójłomności nie wykazuje. Połysk szklisty, tłusty lub ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych, zbite skupienia barwy niebieskiej i błękitno-niebieskiej (najwyżej cenione), zielonawo-niebieskiej lub jasnozielonej (najniżej cenione). Surowiec dobrej jakości barwy jest szlifowany w formie kaboszonów lub tablic. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji bębniaków oraz małych rzeźb.
UWAGA!!! Turkusy z powodu swojej porowatości łatwo chłoną różne substancje (pot, mydło, kremy i inne kosmetyki) z otoczenia zmieniając barwę z niebieskiej na zieloną. Zmiany zabarwienia zachodzą również pod wpływem światła i temperatury. Na rynku jubilerskim znajduje się sporo surowca regenerowanego (porowate turkusy przesycone niebiesko zabarwionymi żywicami syntetycznymi) i prasowanego (zmielony turkus zmieszany z żywicą i błękitno-niebieskim pigmentem) oraz liczne imitacje do złudzenia przypominające turkusy naturalne (patrz: turkmenit).

Turkus Lindego - syntetyczny zasadowy fosforan miedzi i glinu (CuAl₆[(PO₄)₄|(OH)₈] · 4H₂O barwy niebieskiej. Produkowany od 1970 roku ale na rynku jubilerskim dopiero od 1971 roku.

Turkus rekonstruowany - syntetyczna żywica organiczna zmieszana z niskiej jakości, sproszkowanym turkusem. Popularna imitacja turkusu.

Turkus wiedeński (1) - zbita masa barwy błękitno-niebieskiej składająca się z pół części sproszkowanego malachitu, sześciu części tlenku glinu, dwóch części kwasu ortofosforowego i niewielkiego dodatku soli miedzi jako barwnika.. Wykorzystywany jako imitacja turkusu.

Turkus wiedeński (2) - szkło barwy bladoniebieskiej do niebieskiej wykorzystywane jako imitacja turkusu.

Turmaliny (minerały z grupy borokrzemianów) - kamienie jubilerskie typu 1.1.2. Popularne. Do turmalinów zalicza się cenione kamienie szlachetne: dravit, elbait, schörl, tsilaisyt. Twardość 7-7,5. Gęstość 3,0-3,2 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,616-1,652. Dwójłomność 0,014-0,044. Połysk szklisty. Kamienie idealnie przezroczyste bezbarwne lub równomiernie zabarwione szlifuje się fasetowo. Skupienia dobrze wykształconych różnobarwnych kryształów turmalinów są oferowane w stanie surowym jako pamiątki lub efektowne ozdoby do dekoracji wnętrz (patrz: grupa 2.2.4).

Tygrysie oko (odmiana kwarcu z licznymi wrostkami równoległych, zwietrzałych włókien riebeckitu) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.2.3. Popularny. Połysk perłowy. Do celów jubilerskich wykorzystuje się nieprzezroczyste, zbite skupienia barwy ciemnoniebieskiej z szarawym odcieniem wykazujące efekt pasowej migotliwości w postaci pręgi przesuwającej się przy obrocie kamienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie wysokich kaboszonów dających najwyraźniejszą smugę świetlną przypominającą źrenicę oka kota. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał mniej jednorodny służy do produkcji bębniaków, małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.

Tytanian baru BaTiO₃ - nie ma odpowiednika w przyrodzie. Bezbarwny. Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Na rynku jubilerskim od 1962 roku.

Tytanian strontu SrTiO₃ - strukturalnie zbliżony do perovskitu. Bezbarwny. Kruchy (łatwo ulega uszkodzeniu). Wykorzystywany jako imitacja diamentu. Wytwarzany na szeroką skalę od 1953 roku. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: bal de feu, brillit, diagem, diament counterferit, diamite, diamogem, diamonair, diamontina, dynagem, fabulit, jewelit, Kenneth Lane jevel, lustigem, marvelit, norbit, pauline trigete, rossiniego klejnot, sorella, starilian, strontiumtitanit, tausoni, wellington, zahnit, zenithit.

Tytanit (CaTi[SiO₅], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 5-5,5. Gęstość 3,53 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,96. Dwójłomność 0,134. Silna dyspersja, wyższa niż u diamentu. Połysk diamentowy lub tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej, czerwonej, różowo-zielonej lub brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo (szlifem brylantowym, schodkowym lub mieszanym). Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Ulexyt (NaCa[B₅O₆(OH)₆] · 5H₂O, grupa boranów) - kamień jubilerski typu 1.1.3 ale stosowany rzadko. Twardość 2-2,5. Gęstość 1,65-1,96 g/cm³. Współczynnik załamania światła x. Dwójłomność x. Połysk jedwabisty lub szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające, włókniste skupienia barwy czysto białej, mogące wykazywać efekt kociego oka. Surowiec dobrej jakości (bez wewnętrznych wrostków i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów lub płytek a wyjątkowo również fasetowo. Większe kamienie wykorzystywane są do wyrobu kamei i intaglio. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji ozdobnych elementów architektonicznych. Bardzo atrakcyjne są również okazy które pocięte na płytki w poprzek włókien działają jak światłowody, przenosząc obraz z podłoża płytki na jej górną powierzchnię (tzw. „kamień telewizyjny”).
UWAGA!!! Obecnie na rynku pojawia się coraz więcej ulexytów syntetycznych. Są one prawie przezroczyste do przeświecających barwy wodnisto-szarej, z charakterystyczną tęczową (najczęściej biało niebieską) poświatą na powierzchni.

Unakity (zmetamorfizowana odmiana granitów, rzadziej syenitów) - popularny. Twardość 6-7. Gęstość 2,8-3,2 g/cm³. Połysk matowy, po oszlifowaniu szklisty lub tłusty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są nieprzezroczyste, krystaliczne skupienia barwy szmaragdowozielonej (epidot) z różowymi (skaleń) i białymi (kwarc) cętkami. Surowiec dobrej jakości (bez widocznych spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał bardziej niejednorodny z większymi ziarnami skaleni służy do produkcji bębniaków i różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Uwarowit (Ca₃Cr₂[SiO₄]₃, grupa granatów) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Twardość 7,5-8. Gęstość 3,77 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,870. Izotropowy. Połysk silny, szklisty do diamentowego. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są niewielkie kryształy barwy zielonej do szmaragdowo-zielonej oraz ich szczoteczki. Kamienie idealnie przezroczyste barwy szlifuje się różnego rodzaju szlifami fasetowymi. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Szczoteczki drobnych kryształków uwarowitu są w stanie surowym oprawiane bezpośrednio w złoto lub srebro (patrz grupa 2.2.4).

Verdelit (odmiana elbaitu) - kamień jubilerski typu 1.1.2. Ceniony ale spotykany rzadko. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy zielonej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Skupienia dobrze wykształconych kryształów verdelitu są oferowane w stanie surowym jako pamiątki (patrz: grupa 2.2.4).
UWAGA!!! Niektórym ciemnozielonym verdelitom można poprzez umiejętne wygrzewanie nadać barwę szmaragdowozieloną (imitacje szmaragdu).

Violan (odmiana diopsydu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy niebiesko-fioletowej oraz przeświecające do nieprzezroczystych, ziarniste skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań służy do produkcji małych rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz mozaik.

Viridin (odmiana andaluzytu) - do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające skupienia barwy zielonej. Służy do wyrobu małych rzeźb i różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Vivianit ((Fe²⁺)₃[PO₄]₂ · 8H₂O, grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 1,5-2. Gęstość 2,68 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,600. Dwójłomność 0,050. Połysk szklisty, perłowy lub półmetaliczny. Strugalny a w cienkich płytkach giętki. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy które w stanie świeżym są bezbarwne lub czerwonawo-purpurowe a zwietrzałe przybierają barwę ciemnoniebieską niekiedy z zielonym odcieniem. Kamienie idealnie przezroczyste barwy niebieskiej szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Vivianit jest bardzo czuły na światło i wpływy atmosferyczne. Łatwo rozpada się i zmienia barwę. Należy go przechowywać w szczelnie zamkniętym suchym pojemniku.

Vulcanit - bardzo twardy kauczuk barwy czarnej, wykorzystywany jako imitacja gagatu.

Waryscyt (Al[PO₄] · 2H₂O, grupa fosforanów) - kamień jubilerski typu 1.4.1 ale stosowany rzadko. Twardość 4,5-5,5. Gęstość 2,53 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,573. Dwójłomność 0,024. Połysk szklisty, tłusty lub ziemisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych zbite skupienia barwy żółtej, zielonej lub niebieskiej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i pękań) jest szlifowany w formie kaboszonów lub tablic. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji rzeźb, różnego rodzaju galanterii kamiennej oraz ozdobnych elementów architektonicznych.
UWAGA!!! Waryscyt jest często sprzedawany jako imitacja turkusu.

Wavellit (Al₃[(PO₄)₂|(OH)₃] · 5H₂O, grupa fosforanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3-4. Gęstość 2,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,543. Dwójłomność 0,025. Połysk szklisty, perłowy lub jedwabisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przeświecające do nieprzezroczystych skupienia barwy białej, żółtej lub zielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej.

Wezuwian ((Ca,Na)₁₉(Al.,Mg,Fe)₁₃[(SiO₄)₁₀|(Si₂O₇)₄|(OH,F,O)₁₀], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany rzadko. Twardość 6,5. Gęstość 3,4 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,700. Dwójłomność 0,005. Połysk szklisty, rzadziej tłusty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są dichroiczne kryształy barwy zielonawo-żółtej, brązowej, ciemnożółto-zielonej, szmaragdowo-zielonej lub niebieskiej, oraz przeświecające skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste barwy szlifuje się sporadycznie fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 3 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów. Materiał mniej jednorodny (tzw. kalifornit) służy do produkcji małych rzeźb oraz różnorodnej galanterii kamiennej.

Willemit (Zn₂[SiO₄], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5. Gęstość 3,89-4,18 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,692. Dwójłomność 0,020. Połysk tłusty, niekiedy szklisty lub ziemisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne, czerwonawo-brązowe, jasnożółte do żółto-brązowych lub niebieskie kryształy oraz krystaliczne skupienia. Kamienie idealnie przezroczyste barwy żółtej szlifuje się okazjonalnie fasetowo. Zwykle jednak ich masa po oszlifowaniu nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Witheryt (Ba[CO₃], grupa węglanów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5. Gęstość 4,27-4,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,529-1,677. Dwójłomność 0,148. Połysk szklisty. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy żółtej. Kamienie idealnie przezroczyste szlifuje się fasetowo. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.
UWAGA!!! Witheryt w niewielkim stopniu rozpuszcza się w wodzie co sprawia że jest trujący.

Wollastonit (Ca₃[SiO₃], grupa krzemianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 5,5. Gęstość 2,9 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,632. Dwójłomność 0,014. Połysk szklisty lub perłowy. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są bezbarwne kryształy. Kamienie bardziej przeświecające bywają szlifowane w formie kaboszonów przy czym najwyżej ceni się okazy wykazujące efekt kociego oka.

Wulfenit (Pb[MoO₄], grupa molibdenianów) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3. Gęstość 6,9 g/cm³. Współczynnik załamania światła 2,40. Dwójłomność 0,12. Połysk tłusty do diamentowego. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są kryształy barwy pomarańczowej lub brązowo-żółtej do brązowej. Kamienie idealnie przezroczyste barwy szlifuje się fasetowo. Zwykle jednak ich masa nie przekracza 2 karatów. Surowiec mniej przezroczysty jest szlifowany w formie kaboszonów.

Xonotlit (Ca₆[Si₆O₁₇|(OH)₂], grupa krzemianów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.1.1. Twardość 6,5-7. Gęstość 2,71 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,589. Dwójłomność 0,012. Do celów jubilerskich wykorzystywane są zbite, białe z różowym lub zielonym odcieniem, nieprzezroczyste skupienia, niekiedy o połysku jedwabistym. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Yttrium oxide - syntetyczny tlenek itru Y₂O₅, nie mający odpowiednika w przyrodzie. Bezbarwny. Wykorzystywany jako imitacja diamentu.

Zaratyt (substancja mineralna Ni₃[(CO₃)(OH)₄] · 4H₂O) - w jubilerstwie stosowany bardzo rzadko i ma raczej znaczenie kolekcjonerskie. Twardość 3,5-4. Gęstość 2,69 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,58. Izotropowy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są szmaragdowo-zielone, przeświecające do nieprzezroczystych skupienia. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Zoisyt (Ca₂Al₃[Si₂O₇|SiO₄|O|OH], grupa krzemianów) - kamień jubilerski typu 1.3.1. Bardzo poszukiwany ale spotykany rzadko. Twardość 6-6,5. Gęstość 3,35 g/cm³. Współczynnik załamania światła 1,703. Dwójłomność 0,008. Połysk szklisty. Kruchy. Do celów jubilerskich wykorzystywane są pleochroiczne kryształy barwy zielonej oraz zbite skupienia. Kamienie wykazujące efekt kociego oka są szlifowane w formie wysokich kaboszonów.
Odmiany: tanzanit i thulit.

Żad japoński - szklana imitacja żadu. Produkowany głównie w Japonii. Na rynku jubilerskim znany pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: jade iimori, jade meta, kinga stone, pâte de riz i victoria stone.

Żad transwalski (skała grossularowo-chlorytowa) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.1.1. Do celów jubilerskich wykorzystywane są przede wszystkim ziarniste skupienia barwy zielonej do ciemnozielonej. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany w formie kaboszonów.

Żady - kamienie jubilersko-ozdobne typu 2.1.1. Wspólna nazwa dla włóknistych odmian jadeitu i nefrytów oraz kamieni przypominających je właściwościami fizycznymi, wyglądem lub cechami użytkowymi.

Żady syntetyczne - są wytwarzane w procesie kalcynującego prażenia mieszany tlenku ołowiu, ortoklazu, kaolinu, syenitu nefelinowego i tlenku cynku. Wykorzystywane jako imitacja jadeitu.

Żmijowiec (odmiana serpentynitów) - kamień jubilersko-ozdobny typu 2.3.2. Do celów jubilerskich wykorzystywane są masywne skupienia barwy w różnych odcieniach zielonej z czarnymi plamkami magnetytu lub równoległymi złotymi żyłkami azbestu chryzotylowego. Surowiec dobrej jakości (bez przerostów i spękań) jest szlifowany głównie w formie kaboszonów lub tabliczek. Materiał bardziej niejednorodny służy do produkcji różnego rodzaju galanterii kamiennej i elementów ozdobnych i dekoracyjnych wyposażenia (patrz grupa: 3.2.2).

Żywica fenolowa - bezbarwne tworzywo sztuczne. Po odpowiednim zabarwieniu jest wykorzystywane jako imitacja różnych kamieni szlachetnych. Na rynku jubilerskim znane pod wieloma nazwami własnymi takimi jak: catalin, dekoryt, dekonit.

Karaty	Próba	Karaty	Próba	Karaty	Próba
24	1000	15	625	6	250
23	958,3	14	583,3	5	208,3
22	916,6	13	541,6	4	166,6
21	875	12	500	3	125
20	833,3	11	458,3	2	83,3
19	791,6	10	416,6	1	41,6
18	750	9	375	1/2	20,8
17	708,3	8	333,3	1/4	10,4
16	666,6	7	291,6

Łuty	Próba	Łuty	Próba	Łuty	Próba
16	1000	10	625	4	250
15	937,5	9	562,5	3	187,5
14	875	8	500	2	125
13	812,5	7	437,5	1	62,5
12	750	6	375	1/2	31,25
11	687,5	5	312,5	1/4	15,625

Próby dla wyrobów srebrnych
Cecha podstawowa dla próby 0,916	Cecha podstawowa dla próby 0,875	Cecha podstawowa dla próby 0,800	Cecha podstawowa dla próby 0,750	Cecha dodatkowa

Próby dla wyrobów platynowych
Cecha podstawowa dla próby 0,950	Cecha dodatkowa

Próby dla wyrobów palladowych
Cecha podstawowa dla próby 0,850	Cecha podstawowa dla próby 0,500	Cecha dodatkowa