Rejon złożowy położony na terenie Kowarskiej dzielnicy Podgórze, zbudowany był z gnejsów warstewkowych, przewarstwiających się z licznymi wkładkami łupków łyszczykowych, rzadziej amfibolitowych. Ku południowemu zachodowi seria ta zmieniała swój dotychczasowy charakter przechodząc w granitognejsy.

Ogólny widok na Podgórze i Wołową Górę (po prawej). Stan z 2 lipca 1998 roku.

        Gnejsy warstewkowe - reprezentowane były przez odmianę barwy szaro-różowej zbudowaną głównie z mikroklinu, kwarcu i łyszczyków wśród których muskowit zawsze przeważał nad biotytem. Napotkano w nich również niewielkie ilości plagioklazów. Sporadycznie spotykany cbloryt tworzący pseudomorfozy po biotycie powstał w wyniku rozkładu tego minerału.

            Łupki łyszczykowe - wykształcone były w formie wkładek o grubości od kilku centymetrów do kilkudziesięciu metrów, zalegających zgodnie z laminacją gnejsów. Reprezentowały odmiany drobnoziarniste o wyraźnej laminacji, składające się głównie z kwarcu i łyszczyków (biotyt, muskowit, chloryt) oraz mikroklinu. W podrzędnych ilościach występowały w nich kwaśne plagioklazy a w ilościach śladowych spotykano tu epidoty, granaty, apatyt i cyrkon. W najgrubszych pakietach łupków muskowitowo-biotytowych tkwiły niekiedy przerosty gnejsów, łupków granitowych, łupków amfibolitowych, fylitów wapniowych i wapieni krystalicznych.

W miarę przechodzenia gnejsów w granitognejsy obserwowano zmniejszanie się w nich ilości łyszczyków i znaczny wzrost wielkości ziaren mikroklinu, kwarcu i kwaśnych plagioklazów. Wkładki łupków stawały się coraz cieńsze i rzadsze, okazując przy tym objawy intensywnej chlorytyzacji. Zanikały zupełnie przy przejściu skały we właściwy granitognejs.

Żyła kwarcu w korycie potoku Jedlica. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

.

            W kopalni rud uranu „Rübezahl” eksploatację rozpoczęto pod koniec XIX wieku. Wznowienie prac górniczych na złożu nastąpiło w 1949 roku w związku z poszukiwaniem w tym rejonie rud uranu. W ich trakcie strefę zmineralizowaną prześledzono na długości ponad 150 metrów i do głębokości około 120 metrów.  W sumie wydobyto tu około 420,5 tony rudy o zawartości 841,0 kilogramów czystego uranu.

Ogólny widok terenu kopalni. Stan z 11 września 1997 roku.

Okno szybu „Rübezahl”. Stan z 15 lipca 1996 roku.

            Mineralizacja uranowa związana była z żyłą fluorytową przechodzącą niżej w kwarcowo-kalcytową wypełniającą szczelinę tektoniczną o kierunku NE tnącą łupki łyszczykowe. Strefa ta zalegała w odległości około 1200 metrów od ich kontaktu z intruz ją granitu Karkonoszy.
Żyła fluorytowa miała 0,1 - 0,8 metra grubości (średnio 0,2 metra). Jej treść stanowił krystaliczny fluoryt o barwie białej i jasnozielonej. W masie tej tkwiło 5 gniazd fluorytu o barwie ciemnofioletowej, Były one poprzecinane krótkimi (długości 20-50 centymetrów) i cienkimi (zwykle jednocentymetrowej grubości, maksymalnie siedmiocentymetrowej) żyłkami jasnoróżowego kalcytu. Żyłki te były zmineralizowane nasturanem i czernią regenerowaną, współwy stepującymi z hematytem, pirytem oraz chalkopirytem.
W spągu żyła fluorytowa przechodziła w skałę kwarcowo-kalcytową z ankerytem miąższości 0,2-5,5 metra. Skała ta poprzecinana była żyłkami kwarcu drugiej generacji, jasnozielonego i fioletowego fluorytu oraz jasnoróżowego kalcytu. Spotykano również monomineralne żyłki (oczewki) nasturan dochodzące do 2 centymetrów grubości.
W próżniach spotykanych w strefie zmineralizowanej gniazd hematytu tkwiły niewyraźne, tabliczkowe kryształy błyszczu żelaza (odmiana hematytu), dobrze wykształcone kryształy niebieskiego fluorytu o długości krawędzi do 3 milimetrów oraz chalkopiryt.

.

            Pierwsze prace górnicze na obszarze późniejszej kopalni „Podgórze” rozpoczęto jeszcze w połowie XIX wieku. Wiązały się one z działalnością pobliskiej kopalni „Rübezahl”. Wznowienie prac górniczych na złożu nastąpiło w 1950 roku w związku z poszukiwaniem w tym rejonie rud uranu. Złoże udostępniono pięcioma sztolniami nr 16, 17, 18, 19 i 19a. Założono w nim kilkanaście poziomów eksploatacyjnych połączonych między sobą ślepymi szybami. W trakcie tych prac złoże prześledzono do głębokości około 600 metrów. Wyróżniono w nim trzy strefy rudne: północną, środkową i południową. W 1958 roku z powodu wyczerpania znanych zasobów złoża i braku perspektyw odkrycia nowych jego partii zapadła decyzja o likwidacji kopalni. W sumie wydobyto tu około 140000 ton rudy o zawartości 280000 kilogramów czystego uranu.

            Mineralizacja uranowa związana była ze strefą tektoniczną o biegu NW-SE tnącą kompleks gnejsów warstewkowych z wkładkami łupków łyszczykowych i pojawiających się w niewielkiej ilości wapieni krystalicznych. Strefa ta zalegała w odległości około 2500 metrów na N od kontaktu metamorficznej osłony z intruzjią granitu Karkonoszy. Skały zalegające po obu stronach tej strefy były przesunięte względem siebie o niecały metr. Jej środkiem biegła szczelina tektoniczna z kilkoma równoległymi do niej bocznymi odgałęzieniami. W gnejsach miała ona od kilku centymetrów do jednego metra szerokości, w miejscach przecięcia wkładek łupków łyszczykowych jej szerokość wzrastała do 2 metrów.
W obrębie szczelin występowała strefa zbrekcjonowania osiągająca w szczelinie głównej do 2 metrów szerokości. Jej treść stanowiły spojone kalcytem, fluorytem i żyłowym barytem brekcje skalne, utworzone z fragmentów gnejsów i łupków łyszczykowych, pochodzących ze skał otaczających. W niektórych miejscach brekcje te oddzielone były od ścian szczelin cienką warstewką sprasowanej glinki tektonicznej.
Gnejsy i łupki zalegające w okolicy złoża były bardzo zróżnicowane litologicznie i posiadały liczne spękania. W okresie poprzedzającym mineralizację, łupki łyszczykowe zostały silnie hydrotermalnie zmienione, w procesach karbonatyzacji, chlorytyzacji, hematytyzacji. Wydzielające się w tym ostatnim procesie znaczne ilości pylastego hematytu wywołały charakterystyczne brunatne zabarwienie późniejszych stref zmineralizowanych.
Złoże miało stromy upad na NE. Proces mineralizacji rozpoczął się od osadzenia w obrębie szczelin dużej ilości szaro-zielonego kalcytu i ciemnofioletowego fluorytu. Po wydzieleniu pierwszych mas tych minerałów pojawiły się drobne ilości nasturann tworzącego bardzo małe, koncentryczne skupienia w żyłach kalcytowych. Jego zasadnicza masa osadziła się dopiero na powierzchni kalcytu pierwszej generacji. Towarzyszył mu wtedy piryt.
Mineralizacja uranowa koncentrowała się na przecięciach szczelin tektonicznych z wkładkami łupków łyszczykowych, W miejscach tych zmineralizowaniu uległy zarówno wypełniające szczelinę brekcje skalne jak i przylegające do niej partie łupków.
W obrębie brekcji nasturan impregnował zwykle fragmenty łupków łyszczykowych lub tworzył soczewki o grubości 1,5-2 centymetrów, w spajającym je kalcycie.
W obrębie łupków łyszczykowych nasturan wypełniał zluźnienia między ziarnowe lub też tworzył drobne, nieregularne, rozproszone lecz dość równomiernie osadzone skupienia na minerałów łyszczykowych. Wkładki łupków łyszczykowych zostały intensywnie zmineralizowane na odległość kilku metrów od szczeliny. Dalej intensywność mineralizacji uranowej stopniowo malała aż do zupełnego zaniku w odległości kilkunastu metrów od szczeliny.
W obrębie kontaktujących ze szczelinami gnejsów stwierdzono zaledwie ślady mineralizacji uranowej. Mniejszemu zmineralizowaniu uległy również te partie w brekcji, w których fragmenty gnejsów znacznie przeważały nad fragmentami łupków, W miejscach gdzie brekcja taka ulegała zwężeniu mineralizacja zanikała.
Pierwszym minerałem jaki wydzielił się po zakończeniu, etapu uranowego była prawdopodobnie galena. Jej tabliczkowate skupienia znaleziono w jednej z żył kwarcowych, gdzie współwystępowała z chalkopirytem. Następnie w obrębie szczelin osadził się biały kalcyt drugiej generacji. Wraz z nim krystalizowały drobne ilości chalkopirytu i pirytu.
Po raz pierwszy pojawił się również krystaliczny hematyt. Chalkopiryt wraz z pirytem tworzyły niewielkie wpryśnięcia w żyłach białego kalcytu i skupieniach nasturanu, zaś grubo-blaszkowy hematyt wraz z niewielką ilością chalkopirytu tworzył skupienia we fluorycie.
W kolejnym etapie wydzielał się różowy kalcyt grubo-krystaliczny.
Główny cykl mineralizacji kończy się po wydzieleniu znacznych ilości grubo-blaszkowego hematytu.
W drugiej fazie mineralizacji powstały żyły grubokrystalicznego barytu. Współwystępowały z nim powstałe nieco później piryt i fluoryt oraz kończący cykl mineralizacji drobno-krystaliczny hematyt. Fluorytowi towarzyszył tu dolomit.
Jeszcze w trakcie trwania procesu mineralizacji oraz w okresie pomineralizacyjnym miały miejsce słabe ruchy tektoniczne, które doprowadziły do utworzenia się drugorzędnych szczelin. Miały one przebieg NW-SE. Były zwykle usytuowane poprzecznie do szczeliny głównej. W szczelinach tych nie stwierdzono występowania mineralizacji uranowej.

            W złożu wydzielono cztery strefy zmineralizowane:
- strefa utlenienia - przebiegała od powierzchni do poziomu 0 (głębokość koło 40 metrów od powierzchni terenu). Rudę uranu stanowiły tu uranofan i autunit.
- strefa niepełnego utlenienia - przebiegała od poziomu 0 do głębokości około 200 metrów. Rudę uranu stanowiły tu: smółka uranowa, czerń regenerowana oraz nasturan.
- strefa cementacji - przebiegała od głębokości około 200 metrów do głębokości około 280 metrów Znajdowały się tu na j bogatsze skupienia rud. Rudę uranu stanowiły: czerń regenerowana i nasturan.
- strefa złoża pierwotnego - przebiegała od głębokości około 280 metrów do głębokości około 480 metrów. Rudę uranu stanowił tu wyłącznie nasturan. Nieznaczne ilości minerałów wtórnych obserwowano tu tylko w środku szczeliny tektonicznej.

Sztolnia nr 17

Hałda sztolni nr 17. Stan z 25 września 1997 roku.

Porzucony na hałdzie wagonik do przewozu urobku. Stan z 25 września 1997 roku.

Wagonik do przewozu drewna. Stan z 25 września 1997 roku.

Okno sztolni nr 17. Stan z 15 lipca 1996 roku.		Okno sztolni nr 17. Stan z 29 lipca 1997 roku.

Sztolnia nr 18

Sztolnia nr 18. Stan z 2 lipca 1998 roku.

Drewniana obudowa sztolni. Stan z 2 lipca 1998 roku.

Sztolnia nr 19 (poziom „0”)

Sztolnia nr 19. Stan z 10 lipca 1998 roku.

Wagonik do przewozu drewna w sztolni nr 19. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Założone podsadzką wejście do jednego z wyrobisk eksploatacyjnych. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Odrzwia na wejściu do wyrobiska poszukiwawczego. Stan z 10 lipca 1998 roku.

Chodnik udostępniający pole eksploatacyjne na poziomie 0. Stan z 10 lipca 1998 roku.

Stalowa obudowa sztolni. Stan z 10 lipca 1998 roku.

Wejście do wyrobisk głównego pola eksploatacyjnego na poziomie „0”. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Chodnik udostępniający strefę rudonośną. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Obudowa  łukowa sztolni w strefie zawałowej. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Chodnik transportowy do szybu. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Łopata do ładowania urobku i puszka do przenoszenia rudy uranu. Stan z 25 września 1997 roku.

Wyrobisko eksploatacyjne w sztolni nr 19 (poziom 0). Stan z 25 września 1997 roku.

Podziemne źródełko. Stan z 25 września 1997 roku.

 

Hałdy kopalni „Podgórze”. Stan z 11 września 1997 roku.

 

Betonowa konstrukcja w hałdzie. Stan z 11 września 1997 roku.

 

Zerwany most i rozmyte przez powódź hałdy kopalni. Stan z 11 września 1997 roku.

 

Inhalatorium Radonowe
(dawniej „sztolnia nr 19a”)

 

Wagonik do przewozu górników. Stan z 25 września 1997 roku.

 

Stacja kolejki w podziemnym Inhalatorium (sztolnia 19a). Stan z 25 września 1997 roku.

 

Wagoniki do przewozu osób. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

 

Obudowa stalowa na podporach mechanicznych. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

 

Obudowa łukowa podszybia. Stan z 25 września 1997 roku.

            Na początku lat siedemdziesiątych powstała koncepcja wykorzystania starych wyrobisk jednej z kowarskich kopalni rud uranu do podziemnego leczenia inhalacjami radonowymi. Warunki mikroklimatyczne Kowar, są bardzo korzystne dla lecznictwa uzdrowiskowego. Włączenie do lecznictwa, jako jedynej w kraju i jednej z pięciu na świecie sztolni radonowej miało jeszcze bardziej podnieść walory uzdrowiska. Na podziemne inhalatorium wykorzystano starą sztolnię nr 19a nieczynnej kopalni „Podgórze”. Odpowiednie prace adaptacyjne przeprowadzono tu w latach 1972-1974. Sztolnia długości około 850 m zakończona była pętlą objazdową, która okalała dwa ślepe szyby nr 2 i 3 udostępniające niższe poziomy kopalni. Rejon ten poprzez pochylnię łączył się bezpośrednio z systemem wyrobisk jednego z wyższych poziomów dawnej eksploatacji rud uranu. Przeprowadzone badania wykazały, że w obrębie pętli objazdowej istnieją najkorzystniejsze warunki dla lokalizacji zespołu inhalatoryjnego. Średnie stężenie radonu w powietrzu wynosiło tam 10-12 mikrocurie.
Zespół inhalatoryjny składał się z dwóch komór zabiegowych, pomieszczenia dla personelu, sanitariatów, komory technicznej oraz chodnika łączącego komorę inhalacyjną z komorą techniczną i pochylnią prowadzącą do wyjścia zapasowego, przez które tłoczone było świeże powietrze. Radon wydzielał się w sztolni z otaczających skał oraz wód podziemnych. Poprzez drogi wentylacyjne trafiał do komory technicznej, gdzie po zmieszaniu ze świeżym powietrzem był podgrzewany i nawilżany. Po tych zabiegach radoczynne powietrze o określonym stężeniu radonu i odpowiednich parametrach cieplnych przetłaczano się do komór inhalacyjnych. Zainstalowane w sztolni urządzenia wentylacyjne i wzbogacające pozwalały również na wykorzystanie radonu rozpuszczonego w wodzie, która zalała dolne poziomy kopalni. Uzyskane dzięki temu stężenie radonu rzędu 15-20 mikrocurie umożliwiało skrócenie o połowę czasu przebywania pacjentów w inhalatorium. Do pomieszczeń zabiegowych pacjenci dowożeni byli kolejką elektryczną.

            Pierwszych 120 kuracjuszy inhalatorium przyjęło w 1974 roku. Wyniki leczenia były rewelacyjne. Leczenie pacjentów w inhalatorium radonowym wymagało jednak serii pobytów w komorze inhalacyjnej. Dalsze doświadczalne zabiegi przeprowadzone w latach 1974-1975 wykazały skuteczność działania terapii radonowej. Nie stwierdzono przypadków działania ubocznego. Od 1976 roku prowadzono już systematyczne leczenie w okresach 24 dniowych po 60 osób jednorazowo. Większość kuracjuszy stanowili goście dewizowi.
Niestety świetność inhalatorium nie trwała długo. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych XX wieku z powodu kryzysu polityczno-gospodarczego zabrakło funduszy na utrzymanie sztolni, co wkrótce doprowadziło do katastrofy. Zapadł się nie konserwowany szyb łączący sztolnię z niższymi poziomami dawnej kopalni, z których czerpano radon. Inhalatorium musiało zawiesić swoją działalność. Z czasem uległo ono całkowitej dewastacji i w takim stanie pozostaje do dnia dzisiejszego.

Okno sztolni nr 19a (Inhalatorium). Stan z 11 września 1997 roku.

Inhalatorium Radonowe (sztolnia 19a). Stan z 11 września 1997 roku.

Wejście do inhalatorium radonowego. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Wagonik do przewozu kuracjuszy (żółty) i wagonik sanitarny (biały). Stan z 25 września 1997 roku.

Wagonik sanitarka w sztolni nr 19a (Inhalatorium). Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Wejście do komory inhalacyjnej nr 1. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Wnętrze komory inhalacyjnej nr 1. Stan z 5 sierpnia 2001 roku.

Komora inhalacyjna. Stan z 25 września 1997 roku.		Komora wentylatorów. Stan z 25 września 1997 roku.

 

Tablica informacyjna zawieszona przed wejściem do jednej z dwóch komór inhalacyjnych.

 

Sztolnia ćwiczebna Szkoły Górniczej nr 9 i 9a
(Nowe Inhalatorium Radonowe)

 

            Sztolnię nr 9 wykonano w celu rozpoznania zaobserwowanej na powierzchni emanacji radonowej. Po stwierdzeniu braku obecności mineralizacji uranowej sztolnię przekazano Szkole Górniczej działającej przy kopalni „Wolność” w Kowarach. W tym czasie ze względów bezpieczeństwa wykonano do niej drugie wejście (sztolnia nr 9a). Po likwidacji kopalni w 1962 roku sztolnia przeszłą na własność Zakładów Przemysłowych „R-1” w Kowarach. Od 1972 roku była wykorzystywana jako podziemne laboratorium górnicze (m. in. do ćwiczeń strzałowych) przez Zakład Doświadczalny „Hydromech” Politechniki Wrocławskiej. W latach osiemdziesiątych XX wieku po unieruchomieniu Inhalatorium Radonowego znajdującego się w sztolni 19a w jednej z komór tej sztolni urządzono nowe prowizoryczne inhalatorium. Wysokość emanacji radonowych była tu jednak zbyt niska (prawie dwa razy niższa niż w sztolni 19a) i nie gwarantowała prawidłowego przebiegu leczenia. W związku z powyższym w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku zaprzestano wykorzystywania tej sztolni do celów inhalacyjnych.
W 2000 roku w sztolnie nr 9 i 9a zostały oczyszczone i przekształcone w podziemną trasę turystyczną „Sztolnie Kowary”. Prezentowana w nich jest historia kowarskiego górnictwa rud żelaza i uranu. W 2002 roku w jednym z wyrobisk sztolni nr 9 uruchomiono ponownie inhalatorium radonowe.

 

Hałda sztolni nr 9 i 9a. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Okno sztolni nr 9. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Lutnia do wentylacji sztolni. Stan z 2 lipca 1998 roku.		Tablica przy magazynie MW. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Komora inhalacyjna. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Wentylator dla komory inhalacyjnej. Stan z 2 lipca 1998 roku.		Tablica informacyjna. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Chodnik transportowy w obudowie łukowej. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Lutnia wentylacyjna. Stan z 2 lipca 1998 roku.		Wyrobisko ćwiczebne szkoły górniczej. Stan z 2 lipca 1998 roku.

 

Gnejs oczkowy

Produkt metamorfizmu regionalnego

Podgórze, Polska

wymiary: waga:

2001.08.05/043/0.00

 

Uranofan

(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O

Kowary, Polska kop. „Podgórze”

01.08.05/2233

 

    

UWAGA!!! Jest to pierwszy okaz uranospinitu znaleziony w Polsce.

(patrz: artykuł)

         

Fotografie z mikroskopu elektronowego autorstwa dr Rafała Siudy z PAN-u

Uranospinit

Ca[UO2|AsO4]2 . 10H2O

Kowary, Polska kop. „Podgórze”

03.08.06/2415

 

         

Uranofan	(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O		Kowary, Polska kop. „Podgórze”	01.08.05/2234
Uranofan	(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O		Kowary, Polska kop. „Podgórze”	05.07.22/2658
Uranofan	(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O		Kowary, Polska kop. „Podgórze”	96.07.15/0865

 

         

Uranofan	(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O		Kowary, Polska kop. „Podgórze”	06.07.16/2020
Kwarc niebieski	(odm. kwarcu)	w gnejsie	Kowary, Polska kop. „Podgórze”	06.07.16/2021
Uranofan	(H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O	Hematyt	Kowary, Polska kop. „Podgórze”	97.09.25/1146

 

UWAGA!!! Jeżeli wykryjecie jakieś niezauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

E-MAIL

Dla lubiących wpisywanie wszystkiego ręcznie podaję poniżej pełny adres:

minerals@redbor.pl

 

WYKAZ LOKALIZACJI

JESTEŚ    GOŚCIEM