SIENNA

(niemieckie: Heudorf)

 

Kopalnie rud żelaza i uranu „Janowa Góra”
(dawniej: Johannesberg)

 

            Janowa Góra (niemieckie: Johannesberg, obecnie część Siennej) położona była w odległości około 3 kilometrów na południowy-zachód od Stronią Śląskiego i około 1,5 kilometra na północ od Kletna. Miejsce to znajdowało się na zachodnim zboczu wzgórza Rudka (956 metrów n.p.m.).
 Po przeprowadzeniu tu dość intensywnych  robót poszukiwawczych
rud żelaza około 1840 roku podjęto prace górnicze w kilku niewielkich kopalniach. Złoże udostępnione było około 450 metrowej długości sztolnią
Antonius i około 250 metrowej długości sztolnią Marianna. Były one ze sobą połączone ze sobą ślepymi szybikami. Okno sztolni Antonius” znajdowało się na wysokości 739 metrów n.p.m. a sztolni „Marianna” na wysokości 768,7 metrów. Z poziomu sztolni poprowadzono szereg bocznych wyrobisk poszukiwawczych. o łącznej długości ponad 100 metrów. Eksploatowano przy tym wszystkie napotkane ławice rud aż do ich wyklinowania się. Prace te nie trwały długo. Potem były jeszcze na krótko wznawiane w 1890 roku oraz w latach 1922-1924 i 1938-1940 ale miały już raczej charakter raczej poszukiwawczo-rozpoznawczy, niekiedy tylko połączony z niewielką eksploatacją rud.
W okresie od 1938 do 1940 roku pozyskano tu w sumie około 7000 ton urobku z którego ręcznie wysortowano zaledwie 700 ton rudy o zawartości średniej około 50% Fe. Niestety z powodu dużej domieszki siarki była ona mało wartościowa gdyż uzyskane z niej żelazo było by zbyt kruche.
W 1947 roku jeszcze raz zbadano stare wyrobiska, a następnie uruchomiono kopalnię magnetytu
Janowa Góra. Niestety, prowadzone w niej prace dokumentacyjne już na początku wykazały małe zasoby złoża, przy znacznej zmienności mineralizacji. Prace górnicze nie zostały jednak wstrzymane.
W 1948 roku kopalnię przejęły Zakłady Przemysłowe
„R-1”. Przeprowadziły one prace rozpoznawcze występujących w złożu, stref mineralizacji uranowo-polimetalicznej. Oficjalnie jednak nadal prowadzono tu prace poszukiwawczo-rozpoznawcze złoża rud żelaza. Ze względu na skomplikowaną budowę geologiczną, dużą zmienność okruszcowania oraz nikłe zasoby złoże uznano za nie perspektywiczne i w 1953 roku kopalnię zlikwidowano.

            W okolicy złoża występuje seria szarych łupków mikowych z przewarstwieniami wapieni krystalicznych. Zapadała się ona  na E lub SE pod jasnokremowe gnejsy.  Na pograniczu łupków z gnejsami występowała strefa zmineralizowana. Zalegały w niej soczewkowe ławice wapieni krystalicznych i wkładki amfibolitów z rozsianymi w nich ziarnami magnetytu. Ciała te miały rozciągłość NW-SE. Przylegały do nich smugi drobnoziarnistego magnetytu. Grubość ciał rudnych dochodziła do 1,2 metra ale szybko wyklinowywały się zarówno po rozciągłości jak i upadzie. W ich obrębie kwadratowe w przekroju lub nieregularne ziarna magnetytu były ułożone częściowo warstewkowo. Miały one 0,1-0,5 milimetra średnicy. Nie obserwowano w nich spękań i znamion strzaskania.
W złożu występowały trzy rodzaje smugowych rud magnetytowych:
- rudy magnetytowo-amfibolitowe,
- smugi magnetytu w wapieniach krystalicznych,
- smugi magnetytowe w skałach wapienno-krzemianowych (skarny?).
Ponadto magnetyt występował w postaci rozproszonej w skałach otaczających.
Wapienie krystaliczne, łupki łyszczykowe  i wkładki magnetytowo-amfibolitowe pocięte były żył

            Mineralizacja kruszcowa nakładała się na mineralizację magnetytową. Wśród magnetytu napotkano arsenopiryt, piryt, sfaleryt, chalkopiryt, cosalit oraz hematyt reprezentowany przez jego grubokrystaliczną odmianę zwaną potocznie spekularytem. W większych ilościach występował tu jednak tylko piryt. Tworzył on w masie magnetytowej drobno-ziarniste smugi. Były one sprasowane i powyginane, lecz nie spękane. W strefie wietrzenia rudy magnetytowe ulegały miejscami martytynizacji.

            Przylegające do złoża gnejsy, paragnejsy i częściowo wapienie krystaliczne były poprzecinane licznymi szczelinami. Szczeliny te miały bieg zbliżony do N-S. Zalegały w nich żyły kwarcowe, kwarcowo-kalcytowe i kalcytowo-fluorytowe. Miały one 100-200 metrów długości i zmienną grubość, maksymalnie do 50 centymetrów. Związana z nimi była mineralizacja uranowo-polimetaliczna. Występowała ona jednak w ilościach śladowych. Mineralizacja ta koncentrowała się głównie w obrębie żył kwarcowo-kalcytowych. Minerały kruszcowe były reprezentowane przez piryt, hematyt (spekularyt) i chalkopiryt. W strefie cementacji wydzielił się bornit  i chalkozyn a w strefie utlenienia napotkano malachit i limonit.
Mineralizacja uranowa koncentrowała się głównie w obrębie drobnych żyłek kwarcowo-fluorytowych, o grubości do 15 centymetrów. Obserwowano ją również w żyłkach kwarcowo-kalcytowych, gdzie współwystępowała z kruszcami. W jednej z. takich żył obok nasturanu, hematytu i pirytu, tkwiły przezroczyste, fioletowe, ośmiościenne kryształy fluorytu, o średnicy do 1 centymetra. Napotkano również odosobnione gniazdo nasturanu o wymiarach 0,5x0,5x1 metr. W strefie utlenienia obok nasturanu występowała wtórna ochra uranowa będąca prawdopodobnie uranopilitem.
Ponadto w gnejsach napotkano pojedyncze kryształy arsenopirytu o długości do 1 centymetra a
w łupkach łyszczykowych limonit. W amfibolach z otoczenia złoża obecny był rozproszony kalcyt.

            Złoże magnetytu powstało w wyniku przemiany serii osadów żelazistych, przewarstwiających się utworami wapiennymi, wapienno-marglistymi i dolomitycznymi w trakcie metamorfizmu regionalnego. Następnie na utworzoną w ten sposób mineralizację magnetytową nałożyła się młodsza, hydrolermaIna (lub pseudohydrotermalna) mineralizacja kruszcowa. W skałach otaczających nastąpiła natomiast śladowa mineralizacja uranowo-polimetaliczna. W ostatnim etapie ukształtowane już złoże objęte zostało procesami wietrzenia.

Źródła: Borzęcki R. 1980-2011. Górnictwo kruszcowe w Polsce. Archiwum Muzeum Minerałów.

 

UWAGA!!! Jeżeli wykryjecie jakieś niezauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

E-MAIL

Dla lubiących wpisywanie wszystkiego ręcznie podaję poniżej pełny adres:

minerals@redbor.pl

 

WYKAZ LOKALIZACJI

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY